II PZ 48/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński (sprawozdawca). Sędziowie: W. Glabisz, T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Tadeusza G. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego w N. o odszkodowanie na skutek zażalenia pozwanej Kopalni na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 17 kwietnia 1972 r.,postanowił oddalić zażalenie.Uzasadnienie faktycznePowód twierdził, że był zatrudniony w pozwanej Kopalni od 1948 r. do dnia 25 lutego 1969 r., przy czym w ciągu ostatnich dziesięciu lat w charakterze rębacza przodowego. Z winy pozwanej Kopalni zachorował na pylicę już w roku 1967, co zostało stwierdzone przez Przychodnię Przeciwpyliczą w W. w dniu 15 maja 1967 r., jednakże z powodu zaniedbań ambulatorium przyzakładowego pracował jeszcze dwa lata mimo zalecenia przesunięcia go do prac bez styczności z pyłem węglowym. W dniu 25 lutego 1969 r. powód został zaliczony do III grupy inwalidzkiej, ale uprzednio przez sześć miesięcy chorował z powodu pylicy i pobierał 70-procentowy zasiłek chorobowy. Pozwana Kopalnia uznała swoją odpowiedzialność za następstwa stwierdzonej u powoda choroby zawodowej i wypłaciła mu jednorazowe odszkodowanie w kwocie 30.000 zł.Na tej podstawie powód domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanej Kopalni 10.000 zł tytułem utraty zarobku w okresie pobierania zasiłku chorobowego oraz renty po 2.300 zł miesięcznie od dnia 25 lutego 1969 r.Pozwana Kopalnia podniosła zarzut niedopuszczalności drogi sądowej. Powołując się na zaliczenie powoda do III grupy inwalidzkiej już po dacie 31 grudnia 1967 r. oraz wypłacenie mu po tej dacie jednorazowego odszkodowania i renty z ubezpieczenia społecznego w wysokości określonej ustawą wypadkową, uzasadniała ona pogląd, że w świetle uchwały składu całej Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21, 30 i 31 grudnia 1970 r., zawierającej wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie dochodzenia przed sądami powszechnymi odszkodowań za następstwa wypadków przy pracy oraz chorób zawodowych, droga sądowa do dochodzenia dodatkowego odszkodowania na podstawie przepisów prawa cywilnego jest wyłączona.Zaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki oddalił zarzut niedopuszczalności drogi sądowej i wstrzymał dalsze rozpoznanie sprawy do czasu uprawomocnienia się tego postanowienia.Sąd Wojewódzki ustalił, że Poradnia Przeciwpylicza w W. stwierdziła u powoda chorobę zawodową w postaci krzemicy już w maju 1967 r. i że w tym już czasie - zgodnie z rozpoznaniem tejże Przychodni - powód był niezdolny do pracy dołowej i ciężkiej, co - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - daje podstawy do uznania go za inwalidę z powodu choroby zawodowej od dnia 15 maja 1967 r., a w takim razie droga sądowa dla zgłoszonych przez niego roszczeń nie jest wyłączona.Pozwana Kopalnia wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie zarzutu niedopuszczalności drogi sądowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim wymaga rozważenia zagadnienie dopuszczalności zażalenia na postanowienie oddalające zarzut niedopuszczalności drogi sądowej. Zażalenie bowiem przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (art. 394 § 1 k.p.c.), a ponadto na postanowienia sądu pierwszej instancji i zarządzenia przewodniczącego, które są wymienione enumeratywnie w punktach 1-11 cyt. przepisu.Podniesienie przez pozwanego niedopuszczalności drogi sądowej jest w istocie środkiem obrony zmierzającym do definitywnego i korzystnego dla pozwanego zakończenia procesu. W razie bowiem uwzględnienia takiego zarzutu sąd rozpoznający sprawę powinien odrzucić pozew (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.), co jest równoznaczne z zakończeniem procesu; na takie postanowienie, jako kończące postępowanie w sprawie, przysługuje zażalenie (art. 394 § 1 k.p.c.).Jeżeli sąd rozpoznający sprawę uzna podniesiony przez pozwanego zarzut niedopuszczalności drogi sądowej za nieuzasadniony, obowiązany jest wydać stosownie do art. 222 k.p.c. oddzielne postanowienie oddalające zarzut, które nie kończy postępowania w sprawie, lecz przeciwnie, decyduje o dalszym jego biegu. Również i od tego postanowienia przysługuje środek odwoławczy (zażalenie), gdyż przedmiotem tego postanowienia jest odmowa odrzucenia pozwu (art. 394 § 1 pkt 1 k.p.c.).W sprawach o roszczenia pracownicze, do których mają zastosowanie przepisy art. 459-477 k.p.c., odrzucenie pozwu nie może nastąpić z powodu niedopuszczalności drogi sądowej. Jeżeli do rozpoznania sprawy właściwy jest inny organ, to sąd z mocy art. 463 § 1 k.p.c. powinien przekazać sprawę temu organowi.Oddalając zarzut niedopuszczalności drogi sądowej w sprawach objętych art. 463 § 1 k.p.c., sąd nie odmawia odrzucenia pozwu, lecz przekazania sprawy innemu organowi. jednakże brak jest argumentów przemawiających za niedopuszczalnością zażalenia na postanowienia, których przedmiotem jest odmowa przekazania sprawy innemu organowi; przeciwnie, nakaz szybkiego i zarazem prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy przez właściwy do rozpoznania zgłoszonego roszczenia organ, bez narażenia strony na wyczekiwanie do chwili wydania właściwego orzeczenia dopiero przez sąd rewizyjny, uzasadnia pogląd, że przepis art. 394 § 1 pkt 1 k.p.c., przewidujący dopuszczalność zażalenia na postanowienie odmawiające odrzucenia pozwu, dotyczy również postanowień oddalających zarzut, którego uwzględnienie uzasadniałoby przekazanie sprawy o roszczenie pracownicze komisji rozjemczej lub innemu organowi stosownie do art. 463 § 1 k.p.c.Pozwana Kopalnia nie kwestionuje ustaleń zaskarżonego postanowienia, że powód doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu już w roku 1967, a z materiału sprawy i twierdzeń pozwu wynika, że powód w roku 1967 przesunięty został do prac bez styczności z pyłem węglowym i był czasowo niezdolny do pracy z powodu choroby zawodowej od 27 sierpnia 1968 r. do 24 lutego 1969 r., w tym zaś czasie nie był jeszcze zaliczony do żadnej z grup inwalidów.Pozwana Kopalnia słusznie kwestionuje wyrażony w zaskarżonym postanowieniu pogląd, że inwalidztwo powoda powstało już w maju 1967 r., kiedy to Przychodnia Przeciwpylicza w W. stwierdziła u powoda chorobę zawodową w postaci krzemicy, i że to zdarzenie pozwala na zaliczenie powoda do osób poszkodowanych na skutek chorób zawodowych, w wyniku których nastąpiło u nich inwalidztwo przed dniem 1 stycznia 1963 r., a wobec tego może on dochodzić odszkodowania za chorobę zawodową w trybie stosowanym przed dniem 1 stycznia 1968 r.Przepisy ustawy wypadkowej, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 1968 r., rozciągnięte zostały na choroby zawodowe dopiero rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 145) z dniem 1 września 1968 r. (§ 10 tegoż rozporządzenia), a wyjątkowo tylko wobec osób mających prawo do renty inwalidzkiej lub rodzinnej i objętych systemem zaopatrzenia emerytalnego górników i ich rodzin, jeżeli inwalidztwo lub śmierć nastąpiły wskutek krzemicy lub krzemo-gruźlicy - z dniem ogłoszenia, tj. z dniem 3 lipca 1968 r., lecz z mocą od dnia 1 stycznia 1968 r.Przez użyte w § 10 cyt. rozporządzenia określenie "inwalidztwo" nie można rozumieć każdego uszczerbku na zdrowiu, choćby nawet uzasadniał on zaliczenie poszkodowanego do jednej z grup inwalidów, lecz inwalidztwo stwierdzone decyzją organu rentowego, uprawniające do świadczeń z ustawy wypadkowej.Powód został zaliczony do III grupy inwalidzkiej z powodu choroby zawodowej (krzemicy) od dnia 25 lutego 1969 r. i od tej też daty przyznana mu została renta inwalidzka w wysokości określonej w ustawie z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy.W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 29.VI.1972 r. sygn. III PZP 54/71 (OSNCP 1972, z. 9, poz. 155) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że "pracownik, u którego stwierdzono chorobę zawodową przed datą rozciągnięcia na choroby zawodowe przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8), może dochodzić w procesie cywilnym odszkodowania z tytułu wywołanego tą chorobą obniżenia zarobków, choćby obniżenie to nastąpiło po wskazanej dacie i gdy pracownik nie nabył prawa do świadczeń przewidzianych w wymienionej ustawie wobec niezaliczenia go do żadnej z grup inwalidów", przy czym obowiązek płacenia przez zakład pracy renty należnej na podstawie prawa cywilnego nie może trwać dłużej niż do dnia przyznania renty z ustawy wypadkowej.Powód więc może dochodzić wynagrodzenia szkód za okres do daty przyznania mu renty z ustawy wypadkowej i w tym zakresie droga sądowa - w świetle wymienionej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29.VI.1972 r. - nie jest wyłączona.Oddalenie zatem przez Sąd Wojewódzki zarzutu niedopuszczalności drogi sądowej było uzasadnione.Z tych przyczyn i z mocy art. 397 w związku z art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji