III PZP 54/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: prezes F. Rusek. Sędziowie: W. Formański (współsprawozdawca), W. Glabisz (sprawozdawca), M. Piekarski, Z. Stypułkowska, A. Szczurzewski, M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem wiceprokuratora Prokuratury Generalnej PRL W. Grocholi, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Prokuratora Generalnego PRL z dnia 27 grudnia 1971 r. o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy pracownik, u którego stwierdzono chorobę zawodową przed datą rozciągnięcia na choroby zawodowe (1.IX.1968 r. lub 1.I.1968 r.) przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8), może dochodzić w drodze sądowej odszkodowania z tytułu zmniejszenia zarobków wynikającego ze spowodowanego tą chorobą przesunięcia do innej, niżej wynagradzanej pracy, jeżeli przesunięcie to nastąpiło po wskazanej dacie i w sytuacji, gdy wobec niezaliczenia do żadnej z grup inwalidów nie nabył on prawa do świadczeń przewidzianych w wymienionej ustawie?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych, uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Pracownik, u którego stwierdzono chorobę zawodową istniejącą przed datą rozciągnięcia na choroby zawodowe przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 8), może dochodzić w procesie cywilnym odszkodowania z tytułu wywołanego tą chorobą obniżenia zarobków, chociażby obniżenie to nastąpiło po wskazanej dacie i gdy pracownik nie nabył prawa do świadczeń przewidzianych w wymienionej ustawie wobec niezaliczenia go do żadnej z grup inwalidów. Uzasadnienie faktyczneŻaden z przejściowych przepisów ustawy o p.z.e. oraz ustawy wypadkowej nie wyłącza uprawnień pracowników uspołecznionych zakładów pracy do dochodzenia od tych zakładów na podstawie prawa cywilnego i w drodze procesu cywilnego roszczeń o naprawienie jakiejkolwiek szkody z tytułu choroby zawodowej powstałej przed datą przełomową, określoną w tych przejściowych przepisach. W szczególności wyłączenia takiego nie przewidują przepisy art. 124 ustawy o p.z.e. oraz art. 21 ustawy wypadkowej. Taką interpretację przepisów przejściowych zawierają wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 21, 30 i 31 grudnia 1970 r. (III PZP 39/70). W wytycznych tych, w rozdziale III ust. 1 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że "osobom poszkodowanym na skutek chorób zawodowych i członkom ich rodzin, jeżeli w wyniku tych chorób nastąpiło inwalidztwo, śmierć lub jakakolwiek inna szkoda przed 1.I.1968 r., przysługują roszczenia odszkodowawcze na zasadach i w trybie stosowanym przed tym dniem". Zgodnie zaś z przepisami prawa cywilnego, "jakakolwiek szkoda" uzasadniająca prawo do odszkodowania za wywołanie m.in. rozstroju zdrowia obejmuje nie tylko szkodę majątkową (art. 444 k.c.), ale także doznanie krzywdy (art. 445 § 1 k.c.), która powinna być wyrównana przez uiszczenie odpowiedniego zadośćuczynienia pieniężnego. Także art. 25 ustawy wypadkowej - wyliczając różne elementy odszkodowania - wymienia m.in. jednorazowe odszkodowanie z art. 445 k.c. Odmiennych wniosków nie można wysnuć ze stwierdzenia zawartego w rozdziale III ust. 1 wytycznych, gdzie mowa jest o tych elementach szkody, które powodują z reguły stratę w zarobkach (czasowa niezdolność do pracy, trwały uszczerbek w zdrowiu lub inwalidztwo); stwierdzenie to bowiem, rozpoczynające się od wyrazów "w szczególności", nie może być tak interpretowane, że wylicza wyczerpująco wszelkie elementy szkody, a eliminuje możność dochodzenia odszkodowania w związku z doznaną krzywdą albo wszelkie inne elementy szkody wymienione w k.c., np. w jego art. 444 § 1. Rozważane tu zdanie nie może przecież być interpretowane w oderwaniu od poprzedniego zdania wytycznych i od przepisów k.c. określających pojęcie szkody w razie spowodowania uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.Wytyczne zawierają również w rozdziale III ust. 5 szczegółowe wskazówki co do stosowania prawa materialnego i postępowania w sytuacjach, gdy w wyniku chorób zawodowych pewne szkody, nie powodujące jeszcze inwalidztwa, powstały w okresie przed datą przełomową, inwalidztwo zaś lub śmierć powstały po tej dacie. Sąd Najwyższy stwierdził, iż nie ma podstaw do wniosku, że możliwość uzyskania świadczenia z ustawy wypadkowej wyłącza dochodzenie w drodze sądowej naprawienia szkód nie powodujących inwalidztwa, powstałych w następstwie choroby zawodowej, a wywodzących się ze zdarzeń sprzed dnia 1 września 1968 r.Rozstrzygając tego rodzaju sprawy, sądy powinny w miarę możności określać końcowy termin trwania obowiązku płacenia renty należnej na podstawie prawa cywilnego, który to obowiązek trwa nie dłużej niż do dnia przyznania renty z ustawy wypadkowej, przysługującej wówczas, gdy osoba chorująca na chorobę zawodową stała się po dacie przełomowej inwalidą. Jeżeli więc z treści akt sprawy można wnioskować, że powód jest już inwalidą w związku z chorobą zawodową, lecz wniosku do ZUS-u o rentę inwalidzką nie zgłasza, może zachodzić - w celu prawidłowego określenia powyższego końcowego terminu - potrzeba zawieszenia przez sąd postępowania zgodnie z art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. przy zastosowaniu art. 177 § 2 k.p.c.Z tych względów Sąd Najwyższy, zgodnie z wnioskiem Prokuratora Generalnego PRL i stanowiskiem wyrażonym przez CRZZ, powziął uchwałę jak w sentencji.