III PR 21/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński (sprawozdawca). Sędziowie: J. Knap, Z. ZaziemskiSentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Edmunda D. przeciwko Stoczni (...) w G. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanej Stoczni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 29.XI.1974 r.zmienił zaskarżony wyrok w części zasądzającej rentę za okres od dnia 1.I.1970 r. do dnia 17.VIII.1970 r. i w tym zakresie powództwo oddalił; uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej roszczenie o rentę od dnia 18.VIII.1970 r. oraz w części orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tych częściach przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego; oddalił rewizję w pozostałej części.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki obciążając pozwaną Stocznię odpowiedzialnością za utratę zdrowia powoda spowodowaną rozpoznaną u powoda pylicą płuc zasądził na jego rzecz 15.000 zł zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, rentę zaległą po 1.262 zł miesięcznie za okres od dnia 1.I.1970 r. do dnia 30.XI.1971 r. w łącznej wysokości 20.192,32 zł oraz rentę po 3.956,32 zł od dnia 1.V.1971 r.Z powołaniem się na opinię biegłego lekarza doc. S. oraz opinię Kliniki Chorób Wewnętrznych i Zawodowych w Z. Sąd Wojewódzki ustalił, że powód już w latach 1963 i 1964 zachorował na pylicę płuc, a stwierdzone wówczas zmiany w płucach utrzymują się do chwili obecnej i są dostatecznie udokumentowane narażeniem zawodowym przy pracy w charakterze spawacza wykonywanej od 1958 r. u strony pozwanej.Decyzją Komisji do Spraw Zatrudnienia i Rehabilitacji z dnia 18.IX.1969 r. uznano powoda za pracownika o ograniczonej zdolności do pracy i w dniu 1.X.1969 r. do czasu przeprowadzenia powyższych badań przeniesiono go na stanowisko spawacza autonomicznego w osłonce Co2 z równoczesnym zaleceniem przekwalifikowania w zawodzie.Orzeczeniem z dnia 10.IX.1970 r. Obwodowa KIZ uznała, że brak jest podstaw do zaliczenia powoda do jednej z grup inwalidów.Powyższe okoliczności w ocenie Sądu Wojewódzkiego uzasadniają odpowiedzialność pozwanej Stoczni za szkody związane z zachorowaniem powoda na pylicę płuc i spowodowane tą chorobą obniżenie zarobku wobec przeniesienia powoda od dnia 1.I.1970 r. do pracy niżej płatnej.Sąd Wojewódzki uznał, że występujące u powoda dolegliwości układu oddechowego i średnio zaawansowana pylica płuc, która dotknęła powoda w stosunkowo młodym wieku (urodził się on 3.IV.1935 r.) uzasadniają przyznanie 15.000 zł zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.Wysokość renty za okres od 1.I.1970 r. Sąd Wojewódzki określił przez porównanie zarobków spawaczy za poszczególne lata i zarobków, jakie uzyskuje powód zatrudniony od powyższej daty na stanowisku poddźwigowego.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanej Stoczni, w której zawarty jest wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa lub o uchylenie go i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Chybiony jest zarzut kwestionujący ustalenie Sądu Wojewódzkiego odnoszące się do daty powstania choroby zawodowej powoda. Biegły lekarz doc. S. wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącej nie tylko przyjął prawdopodobieństwo, że zmiany radiologiczne obserwowane w latach 1963 i 1964 odpowiadają zmianom pylicy płuc spawaczy, ale równocześnie stwierdził, że obserwacja dynamiki procesu chorobowego jest dodatkowym czynnikiem przemawiającym za prawidłowością rozpoznania pylicy w wymienionych datach. Wobec podniesienia szeregu zarzutów przeciwko tej opinii Sąd Wojewódzki zasięgnął dodatkowo opinii Śląskiej Akademii Medycznej - Kliniki Chorób Wewnętrznych i Zawodowych, która wyraźnie już rozpoznała u powoda na podstawie wyników badań radiologicznych w latach 1963 i 1964 pylicę płuc oraz stwierdziła, że zmiany w płucach w tym czasie ujawnione utrzymują się do chwili obecnej i są dostatecznie udokumentowane narażeniem zawodowym na dymy spawalnicze. Sąd Wojewódzki miał zatem podstawy do uznania, że pylica płuc powstała u powoda już w latach 1963 i 1964.Pozwana Stocznia nie kwestionowała ustaleń, że po stwierdzeniu zmian w płucach w latach 1963 i 1964, które biegli rozpoznali jako pylicę płuc, strona pozwana nie skierowała powoda przez szereg następnych lat do badań lekarskich, a dopiero w maju 1969 r. poddano powoda badaniom, które wykazały pylicę płuc, w następstwie czego przesunięto powoda do pracy niżej płatnej. W tych właśnie zaniedbaniach, polegających na niepoddawaniu powoda kontrolnym badaniom okresowym, Sąd Wojewódzki dopatrzył się naruszenia przez pozwaną Stocznię przepisów o ochronie życia i zdrowia pracowników i w taki też sposób powód uzasadnił swoje roszczenie zgłoszone w pozwie.Według art. 24 dekretu o p.z.e. uspołeczniony zakład pracy ponosi odpowiedzialność za szkody wywołane przez chorobę, niezdolność do pracy lub śmierć pracownika, jeśli szkoda spowodowana została przez naruszenie obowiązków pracodawcy wynikających z przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia pracowników.W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29.VI.1972 r. III PZP 54/71 wyjaśniono, że pracownik, u którego stwierdzono chorobę zawodową istniejącą przed datą rozciągnięcia na choroby zawodowe przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8), może dochodzić w procesie cywilnym odszkodowania z tytułu wywołanego tą chorobą obniżenia zarobków, chociażby obniżenie to nastąpiło po wskazanej dacie i gdy pracownik nie nabył prawa do świadczeń przewidzianych w wymienionej ustawie wobec niezaliczenia go do żadnej z grup inwalidów.Teza uchwały obejmuje zatem wszystkie te stany faktyczne, w których u pracownika stwierdzono chorobę zawodową istniejącą przed dniem 1.IX.1968 r., w następstwie której pracownika przeniesiono do niżej wynagradzanej pracy po wymienionej dacie, przy czym odpowiedzialność zakładu pracy powstaje tylko w razie wykazania przesłanek tej odpowiedzialności określonych w art. 24 dekretu o p.z.e.Zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał podstawy do obciążenia pozwanej Stoczni odpowiedzialnością za szkody spowodowane zaniedbaniami związanymi z nieprzeprowadzeniem okresowych badań lekarskich i zatrudnieniem powoda nadal na stanowisku spawacza, pomimo że wyniki badań lekarskich w latach 1963 i 1964 uzasadniały odsunięcie powoda od szkodliwej dla jego zdrowia pracy.Z materiałów przedłożonych przez stronę pozwaną wynika, że w Polsce szersze omówienie zagadnień zdrowotnych spawaczy miało miejsce w czasie obrad VI Krajowej Konferencji Medycyny Pracy w Gdańsku w 1962 r., następnie na Zjeździe Instytutów Medycyny Pracy w Łodzi w 1963 r. i na Sesji Medycyny Morskiej w Szczecinie w 1967 r., a przeprowadzone w latach 1966 - 1968 badania stanu zdrowia grupy spawaczy stoczniowych wykazały, że już po 2 - 3 latach narażenia zawodowego na dymy spawalnicze stwierdzono cechy spiętrzenia żelaza w płucach, a przeciętnie między 5 a 10 rokiem pracy spawacza pojawiają się pierwsze cechy pylicy żelazowo-krzemieniowej, po 10 latach pracy prawie połowa badanych spośród 220 spawaczy wykazała już wyraźne zmiany pylicy, zaś po 15-letnim narażeniu zawodowym tylko w pojedynczych przypadkach nie znajdowano zmian pylicowych.Praca spawacza odbywa się więc w środowisku nie obojętnym dla zdrowia i jak wynika z opinii biegłego doc. S. istnieje też osobnicza podatność na rozwój pylicy. Z tych przyczyn szczególne znaczenie przypisać należy kontrolnym okresowym badaniom spawaczy. Zaniedbania w tym zakresie rodzą z mocy art. 24 dekretu o p.z.e. obowiązek zakładu pracy wyrównania szkód powstałych w następstwie tych zaniedbań. Z opinii zaś biegłego doc. S. wynika, że w związku z wynikami badań radiologicznych w latach 1963 i 1964 nie tylko w całym okresie od 1964 do 1969, ale już w 1963 r. zachodziła konieczność odsunięcia powoda od pracy spawacza.Należne pracownikowi z mocy art. 24 dekretu o p.z.e. odszkodowanie należy oceniać również w kategoriach związku przyczynowego pomiędzy zaniedbaniami zakładu pracy a powstałą szkodą.Gdy zaniedbania zakładu pracy rodzące odpowiedzialność wobec poszkodowanego pracownika z mocy art. 24 dekretu o p.z.e. polegają wyłącznie na nieprzesunięciu pracownika do innej pracy, mimo stwierdzenia u niego objawów choroby zawodowej, należne takiemu pracownikowi odszkodowanie ogranicza się do wyrównania szkody stanowiącej różnicę pomiędzy zarobkami, jakie pracownik mógłby osiągnąć po zaprzestaniu w odpowiednim czasie wykonywania dotychczasowej pracy w warunkach szkodliwych dla jego zdrowia, a rzeczywistymi jego dochodami, natomiast wyrównanie szkody w postaci różnicy pomiędzy zarobkami, jakie poszkodowany osiągnąłby z tytułu zatrudnienia wykonywanego przed zachorowaniem, a dochodami z okresu po zaprzestaniu szkodliwej dla jego zdrowia pracy przysługiwałoby poszkodowanemu pracownikowi w razie wykazania, że choroba zawodowa spowodowana została naruszeniem przez zakład pracy przepisów bhp.Sąd Wojewódzki przyznał powodowi rentę wyrównawczą właśnie w wysokości należnej pracownikowi poszkodowanemu na skutek choroby zawodowej zawinionej przez zakład pracy naruszeniem przepisów lub zasad bhp i w związku z tym słuszny jest zarzut pozwanej Stoczni, że brak jest w zaskarżonym wyroku wskazania podstawy prawnej zasądzenia określonej w powyższy sposób wysokości renty wyrównawczej.Z uzasadnienia bowiem zaskarżonego wyroku wynika jedynie, iż zaniedbanie pozwanej Stoczni polega wyłącznie na nieodsunięciu powoda od pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia, pomimo rozpoznania u niego choroby zawodowej pylicy w latach 1963 i 1964, oraz zatrudniania go w takich warunkach bez przeprowadzania kontrolnych badań okresowych przez około sześć lat.Zatrudnianie powoda przez tak długi okres, mimo potrzeby odsunięcia go od szkodliwej dla jego zdrowia pracy, miało niewątpliwy wpływ na pogłębienie ujawnionej jeszcze w 1963 r. pylicy płuc. Istniały zatem podstawy do zasądzenia na rzecz powoda stosownego zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy, a w szczególności także młody wiek powoda (38 lat) oraz fakt, że stwierdzona u powoda pylica jest procesem trwałym, Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do obniżenia przyznanego powodowi zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę uznając, że suma 15.000 zł z tego tytułu nie jest rażąco wygórowaną.W tym zakresie rewizja podlega z mocy art. 387 k.p.c. oddaleniu.Podniesiony w rewizji zarzut przedawnienia jest uzasadniony jedynie co do zasądzonych na rzecz powoda zaległych świadczeń okresowych, które przedawniają się z upływem trzech lat (art. 118 zd. drugie k.c.). Pozew wytoczony został w dniu 17.VIII.1973 r., a zatem zaległe świadczenia za okres od 1.I.1970 r. do 17.VIII.1970 r. uległy z mocy wymienionego przepisu przedawnieniu, co należało z urzędu wziąć pod uwagę (art. 117 § 3 k.c.). W tej zatem części należało z mocy art. 390 § 1 k.p.c. zmienić zaskarżony wyrok i powództwo w tym zakresie oddalić.Powodowa Stocznia błędnie określa początek biegu przedawnienia żądanych roszczeń od marca 1963 r., skoro powoda zatrudniono w warunkach szkodliwych dla jego zdrowia do końca 1969 r., a w takim razie przedawnienie rozpoczyna swój bieg od dnia 1.I.1970 r.Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się z upływem lat dziesięciu. Uchybienia zakładu pracy w zakresie naruszania przepisów lub zasad bhp wyrządzające szkodę pracownikowi kwalifikuje się jako występek i wobec tego brak jest podstaw do przyjęcia, że dochodzone przez powoda roszczenie uległo przedawnieniu.Zaskarżony wyrok podlega uchyleniu w części uwzględniającej roszczenia o rentę za czas od 18.VII.1970 r. wobec konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego we wskazanym kierunku i prawidłowego określenia wysokości należnej powodowi renty.Orzeczenie o kosztach oparto na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.