III PZP 8/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Szymanek. Sędziowie: K. Zieliński (sprawozdawca), M. Piekarski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Ewerysta P. przeciwko Zakładom Przemysłu Barwników "B." o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 20.V.1975 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych.Czy zadośćuczynienie zasądzone przez sąd powszechny podlega potrąceniu w sprawie o odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej, przyznawane na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe (Dz. U. Nr 22, poz. 145), jeżeli w dacie orzekania o zadośćuczynieniu nie stwierdzono choroby zawodowej, a źródłem schorzeń poszkodowanego pracownika, dających podstawę do zasądzenia zadośćuczynienia i odszkodowania, było to samo zagrożenie zawodowe. postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Uzasadnienie faktyczneOdwołujący się był zatrudniony w Zakładach Przemysłu Barwników "B." w Z. od 1945 r. do 1962 r. w charakterze ołowiarza w warunkach szkodliwych dla zdrowia, w atmosferze substancji toksycznych, szczególnie par ołowiu, których stężenie przekraczało kilkakrotnie dopuszczalne normy.W latach 1948 - 1962 stwierdzono u odwołującego się przewlekłą ołowicę bądź okresowo ołowicę utajoną, co w konsekwencji spowodowało zupełne odsunięcie go od pracy w styczności z ołowiem. W sprawie tej wyrokiem Sądu Powiatowego dla m. Łodzi z dnia 8.VI.1971 r. została zasądzona na rzecz powoda od PZU Oddział Wojewódzki w Łodzi i Zakładów Przemysłu Barwników "B". w Z. solidarnie kwota 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Sąd Powiatowy przyjął, że w sprawie ma zastosowanie art. 24 dekretu o zaopatrzeniu emerytalnym z 1954 r. i art. 445 k.c. Na podstawie opinii biegłych Sąd Powiatowy ustalił, że przebyta ołowica wpłynęła ogólnie ujemnie na stan zdrowia powoda, a szczególnie na stan przewodu pokarmowego oraz schorzenia krtani.W związku z ołowicą występują u powoda napadowe bóle jamy brzusznej (kolka ołowicza), bóle głowy, ogólne osłabienie i zapalenie różnych grup nerwów obwodowych, np. w postaci rwy kulszowej. W chwili wyrokowania u powoda nie stwierdzono choroby zawodowej ołowicy.Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 11.VI.1973 r. stwierdził u powoda istnienie choroby zawodowej ołowicy. Wojewódzka Komisja Lekarska do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia orzeczeniem z dnia 15.I.1975 r. zaliczyła powoda do trzeciej grupy inwalidzkiej w związku z chorobą zawodową, istniejąca po 31.VIII.1968 r.Wnioskodawca żądał, opierając się na wyżej wskazanych decyzjach, aby Zakłady Przemysłu Barwników "B." wypłaciły mu kwotę 30.000 zł na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.VI.1968 r.Zakładowa komisja rozjemcza przy ZPB "B." w Z. orzeczeniem z dnia 3.VI.1975 r. uznała za zasadne roszczenie wnioskodawcy w zakresie kwoty 10.000 zł na tej podstawie, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe (Dz. U. Nr 22, poz. 145) przewiduje przyznanie poszkodowanemu pracownikowi kwoty 30.000 zł tytułem jednorazowego odszkodowania wobec zaliczenia do III grupy inwalidzkiej z tytułu choroby zawodowej. Komisja zaliczyła wypłaconą już wnioskodawcy kwotę 20.000 zł na podstawie wyroku sądowego i dlatego uznała jego roszczenie tylko do 10.000 zł.W związku z odwołaniem się Ewarysta P. od orzeczenia zakładowej komisji rozjemczej Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 § 1 ustawy o o.s.p. i u.s. budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne ujęte w pytaniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie dochodzenia przed sądami powszechnymi odszkodowań za następstwa wypadków przy pracy lub chorób zawodowych po wprowadzeniu systemu świadczeń pieniężnych ustawą z dnia 23 stycznia 1968 r. zawierają w rozdziale III ust. 5 wskazówki co do stosowania prawa materialnego i postępowania w sytuacjach, gdy w następstwie chorób zawodowych pewne szkody, nie powodujące jeszcze inwalidztwa, powstały w okresie przed dniem 1.IX.1968 r., inwalidztwo zaś (lub śmierć) nastąpiły po tej dacie. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nie ma podstaw do wyprowadzenia wniosku o niemożliwości zasądzenia przez sądy powszechne odszkodowań z tytułu szkód wskutek choroby zawodowej, wywodzących się ze zdarzeń z okresu sprzed wspomnianej daty, a nie powodujących jeszcze inwalidztwa, co nie wyłącza możności przyznania świadczeń z ustawy wypadkowej w razie późniejszego powstania inwalidztwa.Wytyczne wprawdzie nie zajmują stanowiska w kwestii objętej przedstawionym zagadnieniem prawnym, jednakże w odniesieniu do renty wyraźnie stwierdzają, że przyznanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego, wynikających z ustawy wypadkowej, uzasadnia dochodzenie przez zakład pracy na podstawie art. 907 § 2 k.c. zmiany czasu trwania renty uzupełniającej z prawa cywilnego, ustalonej w prawomocnym orzeczeniu sądowym, i wskazują równocześnie na powiązanie świadczeń z ustawy wypadkowej oraz świadczeń przyznawanych poszkodowanym pracownikom na podstawie prawa cywilnego.Pracownicze roszczenia odszkodowawcze do zakładu pracy, przewidziane w art. 11 ustawy wypadkowej, są świadczeniami wynikającymi ze stosunku zobowiązaniowego łączącego pracownika z zakładem pracy i odpowiadają roszczeniom poszkodowanego, przewidzianym w prawie cywilnym, z tym że zgodnie z art. 22 ustawy wypadkowej wszystkie świadczenia łącznie przewidziane w cyt. ustawie stanowią w stosunku do uspołecznionego zakładu pracy wynagrodzenie wszelkich szkód wynikłych dla pracownika na skutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.Z chwilą zatem nabycia przez pracownika uprawnień do świadczeń w zakresie i na zasadach określonych w rozporządzeniu z dnia 18 czerwca 1968 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 145) poszkodowany wskutek choroby zawodowej pracownik nie może domagać się dwukrotnie odszkodowania z tego samego tytułu przewyższającego świadczenia z ustawy wypadkowej.Jeśli więc zasądzone przez sąd powszechny zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę jest niższe od stawki jednorazowego odszkodowania z ustawy wypadkowej, to zakład pracy wypłaci poszkodowanemu pracownikowi w związku z zaliczeniem go do jednej z grup inwalidów różnicę pomiędzy powyższą stawką a sumą wypłaconą mu na podstawie prawomocnego wyroku sądu powszechnego z tytułu zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.Zakład pracy będzie natomiast zwolniony od obowiązków wypłaty jednorazowego odszkodowania z art. 11 ustawy wypadkowej, jeśli uprzednio zasądzona została na rzecz poszkodowanego pracownika za doznaną krzywdę z powodu tej samej choroby zawodowej, nie powodującej jeszcze inwalidztwa, kwota wyższa lub równa stawce jednorazowego odszkodowania z ustawy wypadkowej, zwiększonego ewentualnie z mocy § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 145). Poszkodowanemu pracownikowi wskutek choroby zawodowej przysługuje jednorazowe odszkodowanie określone w art. 11 ustawy wypadkowej tylko wówczas, gdy wskutek choroby zawodowej został on zaliczony do jednej z grup inwalidów (§ 4 ust. 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r.).Z tej więc przyczyny jednorazowe odszkodowanie nie przysługuje w sytuacji, gdy w następstwie choroby zawodowej powstała czasowa niezdolność do pracy lub trwały uszczerbek na zdrowiu, ale bez inwalidztwa. Jeżeli pracownik, poszkodowany wskutek choroby zawodowej, nie powodującej jeszcze inwalidztwa, uzyskał od zakładu pracy na podstawie prawomocnego wyroku sądu powszechnego pewną kwotę tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a następnie z powodu tej samej choroby został zaliczony do jednej z grup inwalidów i w związku z tym został objęty obecnie obowiązującym systemem świadczeń zakładów pracy i trybem ich dochodzenia, zasądzone przez sąd powszechny zadośćuczynienie pieniężne podlega zaliczeniu na poczet należnego poszkodowanemu pracownikowi od zakładu pracy jednorazowego odszkodowania z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu, wywołanego wymienioną chorobą zawodową. W przeciwnym bowiem razie poszkodowany wskutek choroby zawodowej pracownik uzyskałby w takiej sytuacji podwójne odszkodowanie z tego samego tytułu, co z chwilą objęcia go obecnie obowiązującym systemem świadczeń byłoby sprzeczne z art. 22 ustawy wypadkowej.O treści wyżej udzielonych odpowiedzi nie decyduje jednak - jak to wynika z założenia pytania - zagrożenie zawodowe, które jest przyczyną choroby zawodowej, lecz następstwa tego zagrożenia w postaci trwałego uszczerbku na zdrowiu lub inwalidztwa wywołanego tą samą chorobą zawodową.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji.