II PZ 5/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Marowski (spr.).Sędziowie SN: W. Glabisz, Z. Stypułkowska.Protokolant: E. Sotomska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15 marca 1967 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Jana O. przeciwko Zakładom Przemysłu Odzieżowego w L. o odszkodowanie na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 8 grudnia 1966 r., sygn. akt II C 904/64, postanawia:zaskarżone postanowienie uchylić i oddalić wniosek skarżącego o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi.Uzasadnienie faktycznePowód twierdził, że pozwane przedsiębiorstwo rozwiązało z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia, mimo braku podstawy do takiego zwolnienia. Domagał się przywrócenia do pracy, trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę, a nadto odszkodowania za to, że wskutek niewydania mu przez pozwane przedsiębiorstwo świadectwa pracy nie mógł uzyskać gdzie indziej pracy.W czasie długotrwałego procesu, Sąd kilkakrotnie próbował doprowadzić do ugody i wreszcie na posiedzeniu z dnia 1 grudnia 1966 r. doszło do ugody, którą Sąd Wojewódzki przyjął do protokołu rozprawy. Według treści tej ugody strona pozwana zobowiązała się wypłacić powodowi do dnia 10 grudnia 1966 r. kwotę 4.740 zł, odpowiadającą wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia, a powód zrzekł się dalszych roszczeń. Należną opłatę sądową od pozwu strony postanowiły ponieść po połowie. Ugoda ta miała urosnąć w moc prawa, jeżeli do 7 dni nie wpłynie pismo nieuznające ugody ze strony dyrekcji pozwanych zakładów.Na skutek tej ugody Sąd Wojewódzki postanowił wydać orzeczenie co do umorzenia postępowania po upływie 7 dni.Dnia 6 grudnia 1966 r. wpłynęło do Sądu pismo powoda, w którym powód oświadczył, że odstępuje od ugody, ponieważ ugodę tę zawarł na skutek przemęczenia długotrwałym procesem, jednak ugoda ta jest dla niego krzywdząca.Strona pozwana w zakreślonym terminie nie odstąpiła od ugody, a w piśmie wniesionym po upływie 7-dniowego terminu oświadczyła, że ugoda ważna była od samego początku, ponieważ radca prawny upoważniony był w pełnomocnictwie do zawarcia ugody.Zaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki, uznając ugodę za dopuszczalną, umorzył postępowania i zobowiązał stronę pozwaną do zapłaty kwoty 1.328 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, w tym kwoty 664 zł z ugodzonej na rzecz powoda należności.W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Wojewódzki, niezależnie od rozważenia wyników postępowania dla uzasadnienia, że nie było podstaw do uznania ugody za niedopuszczalną, zajął również stanowisko wobec oświadczenia powoda o odstąpieniu od ugody. W szczególności Sąd Wojewódzki uznał, że powodowi nie służyło prawo odstąpienia od ugody, gdyż w treści ugody prawo takie zastrzeżono tylko dla strony pozwanej, a powód wyraził zgodę na tan warunek.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, powód mógłby tylko uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia.Powód zaskarżył to postanowienie zażaleniem, w którym wnosi o uchylenie tego postanowienia i kontynuowanie procesu i przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi.Skarżący wywodzi, że przed upływem zastrzeżonego terminu każda ze stron mogła skutecznie odstąpić od ugody. Twierdzi też skarżący, że ugoda narusza jego prawa, gdyż uważa, że należała mu się znacznie wyższa kwota. Wreszcie skarżący zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu stronniczość.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ugoda sądowa ma z natury swej podwójny charakter.Jest ona niewątpliwie czynnością prawną, jak również czynnością procesową. Według prawa cywilnego strony mogą w zasadzie zawrzeć umowę pod warunkiem (art. 89 k.c.) i umowa taka może być ważna i skuteczna o ile zdarzenie, od którego ważność czy skuteczność umowy uzależniono, spełni się względnie o ile nie spełni się zdarzenie przewidziane jako warunek rozwiązujący. Ugoda sądowa jest jednak także czynnością procesową, gdyż ma ona wywołać skutki procesowe, a mianowicie jest aktem dyspozycyjnym stron, który wpływa na byt procesu.Ugoda bowiem rozwiązuje spór, który strony toczyły, i wobec tego dalsze prowadzenie procesu jest zbędne. Należy więc rozważyć, czy ugoda zawarta pod warunkiem może być uznana za czynność procesową rodzącą takie skutki.Rozważania te ograniczone będą do sytuacji, gdy powód w procesie dochodzi świadczeń nadających się do egzekucji, a w ugodzie strona pozwana zobowiązuje się do świadczenia mogącego być przedmiotem egzekucji, ponieważ w niniejszej sprawie taka właśnie sytuacja zachodzi i celem procesu jest uzyskanie tytułu egzekucyjnego. Jeżeli chodzi o warunek mający wpływ na skuteczność umowy, to ugoda pod takim warunkiem zawarta o tyle mogłaby stać się skuteczną, o ile mogłaby stanowić tytuł egzekucyjny, tak jak wyrok, jaki by mógł zapaść w procesie. Jeżeli natomiast warunek dotyczy ważności samej ugody, to ugoda taka nie może wywołać w momencie jej zawarcia żadnych skutków procesowych. Sąd bowiem na skutek zawarcia takiej ugody nie może umorzyć postępowania, bo jeszcze nie wiadomo, czy będzie ona ważna. Dlatego Sąd nie może przyjmować takiej ugody do protokołu. Przyjmując ją bowiem do protokołu, stawia się w położenie, z którego nie ma prawidłowego wyjścia. Nie może umorzyć postępowania, a zatem obowiązany jest prowadzić sprawę dalej, mimo zawarcia ugody. Może oczywiście zawiesić postępowanie, ale nie na skutek zawarcia takiej ugody, lecz na zgodny wniosek stron, o ile taki wniosek strony postawią (art. 178 k.p.c.). Niezręczność sytuacji procesowej, o jakiej wyżej mowa, wystąpiła wyraźnie w niniejszym procesie. Sąd przyjął do protokołu ugodę, której ważność uwarunkowana była tym, że jedna ze stron od niej nie odstąpi w zakreślonym 7-dniowym terminie. Zaraz po spisaniu tej umowy na tymże posiedzeniu Sąd Wojewódzki stanął przed zagadnieniem - co dalej? Proponowanie stronom wniosku o zawieszenie postępowania było o tyle niecelowe, że podjęcie postępowania mogłoby nastąpić najwcześniej po 3-miesiącach (art. 181 pkt 2 k.p.c.), gdy sprawa ważności ugody miała się rozstrzygnąć do 7 dni. Do odroczenia rozprawy nie było podstawy przewidzianej w procedurze (art. 214 k.p.c.). Wydać wyroku Sąd też nie zamierzał, skoro przyjął do protokołu ugodę. Umorzenie postępowania też nie było możliwe, ponieważ ważność ugody pozostawała w zawieszeniu. W tej sytuacji Sąd Wojewódzki znalazł wyjście nieprzewidziane w procedurze: postanowił odroczyć wydanie orzeczenia o umorzeniu na 7 dni.Powyższe rozwiązania prowadzą do wniosku, że sąd nie powinien przyjmować do protokołu ugody zawierającej warunek, od którego zależy ważność tej ugody.Zagadnienie dopuszczalności zawarcia ugody sądowej zawierającej warunek było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w uchwale z 18 lipca 1962 r., sygn. akt 4 CO 20/60, w której Sąd Najwyższy w trybie art. 388 d. k.p.c. udzielił odpowiedzi na pytanie Sądu Wojewódzkiego, że "zawarcie ugody sądowej, uzależniającej obowiązek wykonania świadczenia od spełnienia się warunku, jest dopuszczalne, jeśli nie sprzeciwia się temu szczególny przepis prawa materialnego".Stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie nie jest sprzeczne z treścią tej uchwały, ponieważ z treści uchwały sygn. akt 4 CO 20/60, jakkolwiek nie całkiem pod tym względem jasno sformułowanej, można wnosić, że chodziło tam o warunek dotyczący skuteczności ugody, a nie jej ważności.Stwierdzenie powyższe nie wyczerpuje jednak zagadnienia. W niniejszej sprawie sąd przyjął ugodę do protokołu. Nie wydał jednak postanowienia o umorzeniu przed upływem 7 dni, w czasie których miała się rozstrzygnąć sprawa ważności ugody. Należy więc rozważyć, czy po upływie tych 7 dni, z takim skutkiem, że umowa stała się ważna, bo żadna ze stron nie odstąpiła od niej, mógłby sąd wydać postanowienie o umorzeniu postępowania? Można przyjąć, że w takim wypadku, gdy oświadczenia stron nie zostały odwołane, a wynika z nich, że sprawę załatwiły ugodowo i nie pragną prowadzić dalej procesu, a z drugiej strony sąd na podstawie samych akt może stwierdzić, że ugoda jest dopuszczalna, skuteczna i może stanowić bezwarunkowy już tytuł egzekucyjny, zachodzi sytuacja, w której wydanie wyroku staje się zbędne i sąd powinien wydać postanowienie o umorzeniu postępowania w myśl art. 355 k.p.c.W niniejszej sprawie sprawa przedstawia się jednak odmiennie. Wprawdzie w zakreślonym terminie strona pozwana nie skorzystała z zastrzeżonego jej prawa odstąpienia od ugody, jednakże powód przed upływem tego czasokresu, a więc zanim ugoda nabrała ważności, oświadczył, że odstępuje od ugody i żąda kontynuowania procesu. Bez względu na to, czy i jakie materialne prawne skutki powoduje złożenie takiego oświadczenia, wymaga rozważenia, jakie skutki procesowe wynikają z takiego oświadczenia. Otóż, w myśl art. 355 k.p.c. umorzenie postępowania następuje na skutek cofnięcia pozwu lub jeśli "wydanie wyroku stało się z innych przyczyn zbędne lub niedopuszczalne". Ugody jako podstawy do umorzenia postępowania przepis ten nie wymienia. Jeżeli sąd na skutek ugody umarza postępowanie, to dlatego, że w ugodzie strony same załatwiły spór i przez jej zawarcie wyraziły swą wolę zaniechania dalszego procesu. Ten brak woli kontynuowania procesu i załatwienie polubowne sprawy, w której toczy się spór, powoduje zbędność wydania wyroku. Gdy jednak strony zawarły ugodę z warunkiem dotyczącym ważności i którakolwiek strona cofnie swą zgodę zanim ugoda stała się bezwarunkowo ważna, nie zaistnieje sytuacja, w której wydanie wyroku jest zbędne. Powód wyraził swą wolę dalszego prowadzenia procesu i nie było podstawy do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania.Czy ugoda w tym wypadku powoduje i jakie skutki materialnoprawne, to inna sprawa, którą Sąd Wojewódzki będzie musiał się zająć w toku dalszego biegu procesu, i jeżeli uzna, że ugoda ta jest skuteczna, uwzględni ją przy wydaniu wyroku.Z tych powodów zaskarżone postanowienie należało uchylić w myśl art. 390 i 397 k.p.c., otwierając drogę do dalszego biegu procesu. Również ocena co do dopuszczalności ugody w świetle art. 461 § 2 k.p.c. była przedwczesna, w sytuacji kiedy ugoda ta nie mogła wywołać skutków procesowych, i to zagadnienie będzie musiało być ponownie rozważone przy wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.Wniosek skarżącego o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi nie mógł być uwzględniony, ponieważ nie zachodzą ku temu podstawy przewidziane w art. 388 § 1 k.p.c. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu jest właściwym do rozpoznania sprawy i żadne względy celowości nie przemawiają za przekazaniem sprawy innemu sądowi. Przeciwnie, przekazanie sprawy innemu sądowi przyczyniłoby się do odwleczenia ostatecznego zakończenia procesu.Subiektywne przekonanie skarżącego o nieprzychylnym do niego nastawieniu składu orzekającego w sprawie nie jest niczym uzasadnione, a gdyby skarżącemu chodziło o wyłączenie sądu, to taka instytucja nie jest przewidziana w procedurze, a jedynie przewidziana jest możliwość wniosku o wyłączenie sędziego (sędziów), o ile zachodzą warunki przewidziane w art. 49 i art. 50 k.p.c., i do rozpoznania takiego wniosku byłby właściwy przede wszystkim Sąd Wojewódzki we Wrocławiu (art. 52 § 1 k.p.c.).Z tych powodów orzeczono, jak w sentencji.