II PZ 7/64

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 1964 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Miejskiego Handlu Detalicznego Artykułami Przemysłowymi w N. przeciwko E. F. o odszkodowanie na skutek zażalenia pozwanego od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 25 września 1963 r. II C 360/63 postanowił oddalić zażalenie.Uzasadnienie faktycznePrzedsiębiorstwo Miejski Handel Detaliczny w T. wniosło w dniu 13 listopada 1961 r. do Sądu Powiatowego pozew przeciwko byłemu kierownikowi swego sklepu nr 13 w T., E. F. o 48.701,31 zł pokrycia manka w tym sklepie. Sąd Powiatowy w Tychach przed doręczeniem pozwanemu odpisu pozwu postanowieniem z dnia 13 listopada 1961 r. przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach jako właściwemu. Wypis tego postanowienia doręczono pozwanemu pod adresem wskazanym w pozwie, przy którym to adresie zamieszczono w nawiasie wzmiankę: ("obecnie przebywa w więzieniu w Katowicach"). Zawiadomienie o rozprawie wyznaczonej przez Sąd Wojewódzki wraz z odpisem pozwu wysłano do pozwanego pod adresem domowym wskazanym w pozwie. Zwrotne poświadczenie odbioru tych pism podpisała "J. sąsiadka". Sąd Wojewódzki w protokole posiedzenia stwierdził, że "pozwanego zawiadomiono w miejscu zamieszkania, podczas gdy z pozwu wynika, że znajduje się on w więzieniu" i z tej przyczyny Sąd Wojewódzki rozprawę odroczył zobowiązując pełnomocnika powodowego przedsiębiorstwa do złożenia odpisu pozwu. Zarządzono następnie "zawiadomienie pozwanego na adres więzienia w Kielcach z odpisem pozwu". Więzienie nie nadesłało dowodu doręczenia pozwanemu tego zawiadomienia, a powodowe przedsiębiorstwo w piśmie procesowym do Sądu Wojewódzkiego podało, że pozwany został zwolniony z więzienia w końcu listopada 1961 r. i przebywa pod adresem wskazanym w pozwie. Sąd Wojewódzki odroczył więc rozprawę "celem zawiadomienia pozwanego pod podanym w pozwie adresem" i zarządzono wysłanie pod tenże adres odpisu pozwu i pisma powodowego przedsiębiorstwa z dnia 18 kwietnia 1961 r. rozszerzającego żądanie pozwu o 2.271,86 zł (k. 27 i 43). Wezwano też powoda o złożenie odpisu pozwu dla pozwanego.Zwrotne poświadczenie odbioru wezwania pozwanego na rozprawę wyznaczoną na dzień 30 maja 1962 r. wykazuje, że dołączono do tego wezwania ostatnio wymienione pismo rozszerzające żądanie pozwu i że wezwanie z tym pismem złożono w urzędzie pocztowym, gdyż "nie znaleziono nikogo, kto by pismo chciał przyjąć". Na rozprawie w dniu 30 maja 1962 r. strony nie jawiły się i Sąd Wojewódzki ogłosił wyrok zaoczny uwzględniający rozszerzone powództwo o 50.973,11 zł z należnościami ubocznymi. Odpis tego wyroku wysłano do pozwanego pod adresem wskazanym w pozwie; przesyłkę tę zwrócono i została ona złożona do akt "ze skutkiem doręczenia" w dniu 12 sierpnia 1962 r.W sierpniu tegoż roku Sąd Wojewódzki wezwał pozwanego o uiszczenie 1.428 zł kosztów sądowych (nałożonych na niego wyrokiem zaocznym). W aktach brak jest dowodu doręczenia pozwanemu tego wezwania, lecz w aktach znajduje się odcinek nadania przez pozwanego w Krynicy w dniu 4 września 1962 r. tej kwoty na konto Sądu Wojewódzkiego.Dnia 6 kwietnia 1963 r. wpłynęła do tegoż sądu skarga pozwanego o wznowienie postępowania, w której skarżący twierdził, że dopiero z zawiadomienia o wszczęciu przeciwko niemu egzekucji dowiedział się o wyroku zaocznym, gdyż od lutego 1962 r. do lutego 1963 r. mieszkał i pracował w Krynicy, a owej J., która jako rzekoma sąsiadka w poprzednim jego miejscu zamieszkania odebrała odpis pozwu, nie zna. Skarżący twierdził też, że nie otrzymał odpisu pozwu ani odpisu pisma rozszerzającego żądanie pozwu, ani zawiadomienia o rozprawie, na której ogłoszono wyrok zaoczny. Skarżący twierdził, że został pozbawiony możności działania (art. 401 pkt 2 k.p.c.).Pełnomocnik skarżącego wniósł o zobowiązanie przedsiębiorstwa do doręczenia mu odpisu pozwu, gdyż, "inaczej zarzutów merytorycznych zgłosić nie może". Przewodniczący zarządził doręczenie pełnomocnikowi skarżącego odpisu pozwu i pisma rozszerzającego żądania pozwu i po doręczeniu pełnomocnikowi skarżącego tych pism wyznaczył rozprawę, na której pełnomocnik powodowego przedsiębiorstwa nie sprzeciwiał się wznowieniu postępowania, lecz Sąd Wojewódzki ogłosił postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie, gdyż uznał, że skarżący na skutek doręczenia mu wypisu postanowienia Sądu Powiatowego o przekazaniu sprawy Sądowi Wojewódzkiemu z treści tego postanowienia dowiedział się o toczącym się przeciw niemu procesie (wytoczonym przez swego poprzedniego pracodawcę o zapłatę 48.701,31 zł), zaczem nie został pozbawiony możności działania w procesie i ponosi skutki zaniedbania zawiadomienia sądu o zmianie miejsca zamieszkania (art. 143 § 1 k.p.c.).Skarżący w zażaleniu (art. 391 § 1 pkt 11 k.p.c.) zwalcza powyższą ocenę twierdząc, że niedopełnienie przez niego jako pozwanego obowiązku zawiadomienia o zmianie zamieszkania prowadzi jedynie do pozostawienia pisma sądowego w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia (art. 143 § 2 k.p.c.), lecz nie pociąga za sobą "żadnych dalszych konsekwencji ujemnych", w szczególności nie wyłącza pozbawienia strony, która zaniedbała obowiązku zawiadomienia sądu o zmianie swego zamieszkania, "możności pozbawienia prawa do skargi o wznowienie postępowania". Żalący się twierdzi, że "nie mógł skargą o wznowienie objąć zarzutów merytorycznych co do żądania pozwu, ponieważ nie doręczono mu odpisu pozwu".Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako nie uzasadnione (art. 383 i 394 § 3 k.p.c.) z następujących przyczyn:Wbrew mniemaniu żalącego się przewidziane w art. 143 § 2 k.p.c. pozostawienie pisma sądowego w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia stawia adresata tego pisma z mocy wymienionego przepisu prawnego w sytuacji, w której adresat znajdowałby się w razie doręczenia mu wspomnianego wyżej pisma. Istnieje więc w stanie, faktycznym przewidzianym w art. 143 k.p.c. prawnie skuteczne doręczenie umożliwiające adresatowi poznanie treści pisma pozostawionego w aktach sprawy, do których adresat jako strona ma wzgląd. Mógł on też zapewnić doręczenie mu tego pisma jeśliby uczynił zadość art. 143 § 1 k.p.c., nakładającemu na strony (i ich pełnomocników) ciężar procesowy zawiadomienia sądu o każdej zmianie swego zamieszkania. Z przytoczonych przyczyn skarżący nie może skutecznie oprzeć zażalenia na twierdzeniu, iż nie doręczono mu ani odpisu pozwu, ani pisma rozszerzającego żądanie pozwu ani wyroku zaocznego, gdyż doręczenie tych pism z mocy art. 143 § 2 i 149 k.p.c. jest względem niego skuteczne, zaczem mógł on w toku poprzedniego procesu poznać treść tych pism i podjąć obronę swych praw przeciwko żądaniom objętym tymi pismami. Nie został też pozbawiony możności działania w poprzednim procesie, gdyż (zgodnie z ustaleniem Sądu Wojewódzkiego) doręczono mu do rąk własnych postanowienie Sądu Powiatowego wyszczególniające strony i przedmiot sporu oraz zawierające zawiadomienie o przekazaniu sprawy do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach według właściwości rzeczowej. Skarżący mógł więc zwrócić się do wymienionego Sądu i powołując się na poprzednią sygnaturę akt przekazanej sprawy działać w toczącym się procesie. Chybione jest przeto jego twierdzenie, jakoby jako pozwany pozbawiony był możności działania. Miał bowiem tę - wyżej wskazaną - możność nawet, gdyby nie doręczono mu odpisu pozwu lub pisma rozszerzającego żądanie pozwu, gdyż ich treść mógł poznać przez wgląd do akt sprawy, ewentualnie przy pomocy pełnomocnika procesowego. Skarga o wznowienie postępowania jest więc nie uzasadniona w świetle art. 401 pkt 2 k.p.c. zwłaszcza, że wymieniony przepis uzależnia jego dopuszczalność w razie pozbawienia strony możności działania w prawomocnie zakończonym już procesie od stwierdzenia, że nastąpiło ono "wskutek naruszenia przepisów prawa", a skarżący nie twierdzi nawet, by Sąd Wojewódzki dopuścił się naruszenia przepisów prawa przy wydaniu wyroku zaocznego, który uprawomocnił się. Chybiony jest także zarzut skarżącego, jakoby nie mógł przytoczyć zarzutów merytorycznych co do żądań powodowego przedsiębiorstwa. Przecież nawet gdyby skarżącemu nie doręczono odpisów pozwu i pisma procesowego rozszerzającego żądanie pozwu, mógł on przed wniesieniem skargi o wznowienie postępowania przez wgląd do akt sprawy poznać okoliczności faktyczne przytoczone w tych pismach na uzasadnienie żądań o pokrycie manka w powodowym przedsiębiorstwie, w którym poprzednio pracował jako kierownik sklepu, co orientowało go także co do charakteru tych żądań. Wreszcie odpisy wymienionych pism doręczono pełnomocnikowi skarżącego (k. 17 i 22), a mimo to ani skarga o wznowienie postępowania, ani zażalenie nie zawierają przytoczenia zarzutów merytorycznych przeciwko żądaniu uwzględnionemu w wyroku zaocznym. Skarga o wznowienie postępowania powinna czynić zadość warunkom pozwu (art. 408 k.p.c.), a więc zgodnie z art. 200 § 1 k.p.c. powinna też czynić zadość warunkom pisma procesowego, czyli tak jak każde pismo procesowe, mające na celu przygotowanie rozprawy, powinna zawierać wypowiedzenie się co do twierdzeń strony przeciwnej i dowodów przez nią powołanych (art. 134 k.p.c.). Na skarżącym ciąży przeto przytoczenie zarzutów merytorycznych przeciwko żądaniu zasądzonemu prawomocnym wyrokiem zaocznym, które usiłuje zwalczać dążąc do wznowienia postępowania, zwłaszcza że i sprzeciw od wyroku zaocznego powinien zawierać zarzuty przeciwko żądaniu uwzględnionemu tym wyrokiem oraz fakty i dowody na ich uzasadnienie (art. 349 § 2 k.p.c.). Nie zachodzi zaś potrzeba rozważenia kwestii uzupełnienia (art. 137 i 413 k.p.c.) skargi o wznowienie postępowania zarzutami merytorycznymi, gdyż skarga ta została wniesiona z uchybieniem terminu miesięcznego od dnia, w którym skarżący dowiedział się o zaskarżonym wyroku zaocznym (art. 406 § 1 pkt 2 k.p.c.). Mianowicie na skutek wezwania Sądu Wojewódzkiego o uiszczenie 1.428 zł opłat sądowych zasądzonych od pozwanego w punkcie III wyroku zaocznego pozwany osobiście z dnia 4 września 1962 r. nadał tę kwotę przekazem pocztowym na konto Sądu Wojewódzkiego, zaczem co najmniej w dniu 4 września 1962 r. dowiedział się o wyroku zaocznym i przewidziany w art. 406 § 1 pkt 2 k.p.c. termin miesięczny do wniesienia przez pozwanego skargi o wznowienie upłynął z dniem 4 października 1962 r. Skargę tę wniesiono dopiero po wszczęciu egzekucji w kwietniu 1963 r. a więc uległa ona też odrzuceniu jako spóźniona z mocy art. 409 § 1 k.p.c. Zaskarżone postanowienie odpowiada więc prawu.