II URN 120/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Perestaj, G. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Spółdzielni Pracy (...) w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K. o zasiłek chorobowy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 15 maja 1989 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 25 stycznia 1989 r. Spółdzielnia Pracy (...) w K. odmówiła Mirosławowi R. dalszej wypłaty zasiłku chorobowego ponad okres 6-miesięczny, to jest po dniu 4 lutego 1989 r. Ubezpieczony wystąpił z wnioskiem do Oddziału ZUS w K. o ustalenie uprawnień do dalszej wypłaty zasiłku chorobowego, zaś organ rentowy decyzją z dnia 7 lutego 1989 r. przyznał Mirosławowi R. "prawo do zasiłku chorobowego za okres niezdolności do pracy ponad 6 miesięcy przez okres leczenia, lecz nie dłużej niż przez okres 3 miesięcy". W odwołaniu od powyższej decyzji Spółdzielnia Pracy (...) domagała się jej zmiany, utrzymując, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej,. gdyż przedłużenie wypłaty zasiłku chorobowego ponad okres 6 miesięcy przez uspołeczniony zakład pracy nie jest obligatoryjne, a zależy od uznania zakładu pracy, o czym świadczy treść art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143).Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu zaskarżonym wyrokiem oddalił odwołanie Spółdzielni Pracy. Jak wynika z motywów wyroku, Sąd uznał, iż decyzja Spółdzielni odmawiająca przedłużenia okresu zasiłkowego rażąco naruszyła prawa pracownicze Mirosława R., a ponadto jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Zdaniem Sądu zakład pracy podejmując decyzję w przedmiocie przedłużenia okresu zasiłkowego powinien kierować się dobrem pracowników, gdyż obowiązek zapewnienia środków utrzymania pracownikowi spoczywa przede wszystkim na zakładzie pracy.Od wyroku tego złożył rewizję nadzwyczajną Minister Pracy i Polityki Socjalnej.Zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 48 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, Minister wnosił o uchylenie wyroku i ustalenie, że Spółdzielnia Pracy (...) w K. nie jest "zobowiązana do przedłużenia okresu wypłaty zasiłku chorobowego Mirosławowi R."Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według art. 8 omawianej ustawy zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu choroby lub niemożności wykonywania pracy z przyczyn określonych w art. 5 ust. 2, nie dłużej jednak niż przez sześć miesięcy, a jeżeli niezdolność do pracy spowodowana została gruźlicą - nie dłużej niż przez dziewięć miesięcy.Artykuł 10 omawianej ustawy zaś stanowi że, jeżeli po upływie okresu zasiłkowego pracownik jest nadal niezdolny do pracy z powodu choroby, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy, wypłata zasiłku chorobowego może być przedłużona na okres tego leczenia nie dłużej jednak niż na okres dalszych trzech miesięcy.W ocenie rewidującego, użycie w art. 10 wyrażenia "może" świadczy, iż w sytuacji objętej tym przepisem mimo dalszej niezdolności do pracy oraz pomyślnych rokowań co do odzyskania zdolności do pracy pracownik nie nabywa z mocy prawa uprawnień do zasiłku, lecz dalsza jego wypłata uzależniona jest od decyzji (uznania) organu ustalającego prawo do zasiłku oraz wypłacającego zasiłek. Ponieważ zaś stosownie do art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy - prawo do zasiłków ustalają oraz zasiłki te wypłacają uspołecznione zakłady pracy swoim pracownikom - decyzja o przedłużeniu wypłaty zasiłku chorobowego zależy "od uznania" zakładu pracy; w przypadku wnioskodawcy zależało to zatem od uznania Spółdzielni Pracy (...). Ponadto - zdaniem rewidującego - za taką wykładnią art. 10 przemawia porównanie tego przepisu z art. 20 ust. 1 ustawy, normującym uprawnienie do świadczenia rehabilitacyjnego. W myśl art. 20, mimo bowiem analogicznych przesłanek jak w art. 10 (niezdolność do pracy po wyczerpaniu zasiłku chorobowego, pomyślne rokowania co do odzyskania zdolności do pracy w razie kontynuowania leczenia lub rehabilitacji), przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego jest obligatoryjne, o czym świadczy użycie określenia, że świadczenie to "przysługuje". Świadczy to, że ustawodawca zróżnicował uprawnienie pracownika do przedłużenia okresu wypłaty zasiłku oraz do świadczenia rehabilitacyjnego.Stanowiska powyższego nie można podzielić z następujących powodów:Z przytoczonej wyżej argumentacji zawartej w rewizji nadzwyczajnej wynika, że rewidujący przypisuje istotne znaczenie zawartemu w art. 10 ustawy wyrażeniu "może" (wypłata zasiłku chorobowego "może być przedłużona") i wyprowadza stąd wniosek o fakultatywnym charakterze prawa do zasiłku chorobowego w ramach przedłużenia wypłaty.Wprawdzie istotnie w art. 10 nie zostało użyte wyrażenie takie, jak w art. 8 ("zasiłek chorobowy przysługuje"), jednakże nie daje to podstawy do takiego wniosku. Wyrażenie to bowiem musi być wykładane przy uwzględnieniu całej treści tego przepisu, a także jego celu.W świetle treści art. 10 ustawy przesłanką do przedłużenia wypłaty zasiłku chorobowego jest pozytywne rokowanie co do odzyskania przez pracownika zdolności do pracy, a zatem ta przesłanka, a nie zgoda zakładu pracy, musi decydować o przedłużeniu wypłaty zasiłku chorobowego.Analiza treści i celu art. 10 prowadzi do wniosku, że użyte w nim słowo "może" odnosi się tylko do samej dopuszczalności przekroczenia ustawowo oznaczonej długości okresu zasiłkowego, pod warunkiem udowodnienia pomyślnych rokowań co do odzyskania zdolności do pracy przez chorego, nie zaś do oznaczenia fakultatywnego charakteru uprawnień zasiłkowych. Wobec tego, prawo do przedłużenia wypłaty zasiłku chorobowego jest prawem wynikającym z ustawy, a jedynie ustalanym przez właściwy organ.Gdyby ustawodawca zamierzał wyposażyć zakład pracy w uprawnienie do decydowania w sprawie wydłużenia lub skrócenia okresu wypłaty zasiłku chorobowego, to przepis ten zawierałby sformułowanie... "Zakład pracy może"... Byłoby to konieczne z uwagi na całokształt unormowań regulujących zasady przyznawania uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Obowiązujące przepisy szczegółowo określają warunki uzyskiwania prawa do świadczeń, okres ich pobierania, wysokość i zasady wypłaty.Stanowią one gwarancję dla pracowników, uniezależnienie go w razie jego niezdolności do pracy od swobodnego uznania zakładu pracy. W systemie ubezpieczenia społecznego zakład pracy wykonuje tylko zadania ubezpieczeniowe, stosując ściśle przepisy. Tak też należy interpretować art. 48 ust. 1 ustawy. Żaden przepis nie daje zakładowi pracy prawa do swobodnego decydowania o prawie pracownika do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Użycie w art. 10 ust. 1 ustawy wyrażenia "może" należy rozumieć w ten sposób, iż w razie wystąpienia sytuacji określonej w tym przepisie, nie ma przeszkody do przedłużenia wypłaty zasiłku chorobowego.Dlatego w sytuacji, gdy po upływie okresu zasiłkowego pracownik jest nadal niezdolny do pracy z powodu choroby, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy, uspołeczniony zakład pracy jest obowiązany przedłużyć wypłatę zasiłku chorobowego na okres tego leczenia - nie dłużej jednak niż na okres dalszych trzech miesięcy.Nie jest trafne odwoływanie się do art. 20 omawianej ustawy. Artykuł 10 tej ustawy reguluje zasady przedłużonego podstawowego okresu zasiłkowego, natomiast art. 20 ustala okres pobierania świadczenia rehabilitacyjnego. Zakres regulacji tych przepisów jest zatem odmienny. Ponadto z brzmienia art. 20 wynika, iż świadczenie rehabilitacyjne może być przyznane dopiero po wyczerpaniu przedłużonego okresu wypłaty zasiłku chorobowego, o czym świadczy sformułowanie... "po wyczerpaniu zasiłku chorobowego"... Wniosek taki uzasadnia porównanie art. 20 z art. 9 i 10 ustawy. Użyte w art. 10 sformułowanie "okresu zasiłkowego" bowiem oznacza - w myśl art. 9 - okres zasiłkowy określony w art. 8, to jest podstawowy okres zasiłkowy.Mimo powyższego, Sąd Najwyższy nie znalazł podstawy do oddalenia rewizji nadzwyczajnej, ponieważ zaskarżony wyrok został wydany w sprawie niewyjaśnionej w sposób należyty do stanowczego rozstrzygnięcia. Mianowicie treść zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 września 1989 r. o stanie zdrowia wnioskodawcy (akta) nie zawiera danych wystarczających do ustalenia, że dalsze leczenie wnioskodawcy rokowało odzyskanie zdolności do pracy. W zaświadczeniu tym znajduje się jedynie lakoniczny zapis lekarza "postępująca poprawa". W tym stanie Sąd obowiązany był wyjaśnić w drodze stosownego postępowania dowodowego, czy rzeczywiście istniała podstawa do stwierdzenia, że dalsze leczenie rokowało odzyskanie zdolności do pracy.Zakład pracy powinien przedłużyć wypłatę zasiłku chorobowego w sytuacji, gdy z opinii lekarza leczącego w sposób oczywisty wynika, iż dalsze leczenie i rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy.Niewyjaśnienie tej okoliczności powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania (art. 422 § 2 k.p.c.).