II URN 162/80

Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 20 listopada 1979 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Radzyniu Podlaskim przyznał rolniczce Paulinie W., ur. 18 stycznia 1918 r. emeryturę od dnia 8 listopada 1979 r., tj. od daty uprawomocnienia się decyzji Naczelnika Gminy z dnia 23 października 1979 r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego zainteresowanej.W odwołaniu wnioskodawczyni domagała się zmiany tej decyzji przez przyznanie jej świadczenia emerytalnego od dnia 5 stycznia 1979 r. twierdząc, że gospodarstwo jej zostało przejęte przez urząd gminny w tym dniu.Po zatwierdzeniu decyzji ZUS przez Radę Nadzorczą orzeczeniem z dnia 7 marca 1980 r. sprawę rozpoznał na skutek odwołania Pauliny W. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, który wyrokiem z dnia 25 kwietnia 1980 r. odwołanie wnioskodawczyni oddalił.Sąd ten uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z art. 60 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140). Zaznaczył przy tym, że w aktach brak dowodu stwierdzającego inną datę przejęcia gospodarstwa.Od wyroku z dnia 25 kwietnia 1980 r. założył w dniu 5 listopada 1980 r. rewizję nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpatrzenia.Skarżący zarzucił temu wyrokowi rażące naruszenie art. 55 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1974 r. Nr 39, poz. 231).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Prawo rolnika do emerytury powstaje z dniem spełnienia warunków do jej uzyskania. Jednym z tych warunków jest przekazanie gospodarstwa rolnego następcy lub Państwu (art. 2, art. 4 ust. 1 i art. 60 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin). Zgodnie z wyjaśnieniem wyrażonym w art. 75 ust. 1 pkt 4 ustawy przez przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu rozumie się nieodpłatne przeniesienie na rzecz Państwa własności i posiadania gospodarstwa rolnego. W myśl art. 52 ust. 2 przekazanie przez rolnika gospodarstwa rolnego Państwu następuje w drodze decyzji naczelnika gminy. Wydanie w tym przedmiocie decyzji administracyjnej powoduje wygaśnięcie po stronie rolnika przysługującego mu dotychczas prawa własności gospodarstwa rolnego i powstanie tego prawa na korzyść Państwa. Data powzięcia przez naczelnika gminy decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnika na rzecz Państwa z reguły powinna być miarodajna dla oceny, z jakim dniem rolnik dokonał przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa i tym samym kiedy została spełniona ta przesłanka nabycia prawa do emerytury przez rolnika.Jednakże w wypadku, gdy ewentualnie jeszcze przed wydaniem decyzji o przejęciu nieruchomości za emeryturę rolnik w celu uzyskania emerytury przekazał swoje gospodarstwo w posiadanie gminie, dzień tego faktycznego przekazania gospodarstwa rolnego powinien być wskazany w decyzji naczelnika gminy, jako data przejęcia gospodarstwa rolnego przez Państwo. Chodzi tutaj o rzeczywiste przejście posiadania przekazywanej jednostki. Oczywiście wniosek rolnika o przejęcie gospodarstwa za emeryturę sam przez się żadnej zmiany w stanie posiadania nie wprowadza. Złożenie takiego wniosku oznacza tylko to, że rolnik zgłasza żądanie wszczęcia postępowania w sprawie przejęcia jego gospodarstwa przez Państwo dla otrzymania świadczeń emerytalnych. Jeżeli zatem wnioskodawczyni uważałaby za decydujący w tej mierze dzień "5 stycznia 1979 r.", jako dzień sporządzenia wniosku (k. 1-2 i 19 akt ZUS) - to takiego jej ewentualnego rozumienia nie można by podzielić.Niemniej, twierdziła ona, że jej gospodarstwo rolne zostało przejęte przez Urząd Gminy w Sosnówce właśnie w dniu 5 stycznia 1979 r. Stawiało to Sąd wobec obowiązku odebrania od Pauliny W. informacji, dlaczego do tej daty przywiązuje znaczenie i w szczególności, czy w tym dniu, względnie wcześniej gospodarstwo jej zostało przejęte w posiadanie gminy.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w ogóle nie zajął się wyjaśnieniem tej ostatniej kwestii, zapewne uważając ją za rzecz nieistotną dla wyniku sprawy i poprzestając na stwierdzeniu, że w aktach sprawy brak jest dowodu do ustalenia innej daty przejęcia gospodarstwa.Takie bierne ustosunkowanie się tego Sądu w przedmiocie okoliczności faktycznej mającej mieć wpływ na określenie terminu, od którego rolnikowi przysługuje emerytura, jest rażącym naruszeniem norm art. 55 i art. 61 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych.Brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy dotyczącej roszczeń emerytalnych rolnika, z należytym zaspokojeniem których, gdy okażą się one uzasadnione, zaangażowany jest szczególnie interes społeczny, przedstawia się także jako naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Gdy więc upływ terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c. nie stoi na przeszkodzie do wzruszenia zaskarżonego wyroku, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie przepisów art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p. i art. 83 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych.