II URN 23/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sadowski. Sędziowie SN: W. Myga, J. Myślicki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Haliny M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o wypłatę emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 27 października 1987 r.uchylił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Oddziału ZUS w Z. z dnia 21 sierpnia 1987 r. oraz przyznał Halinie M. emeryturę za lipiec 1987 r. w pełnej wysokości.Uzasadnienie faktyczneOddział ZUS w Z. decyzją z dnia 21 sierpnia 1987 r. odmówił wnioskodawczyni Halinie M. wypłacenie różnicy emerytury za okres nieobecności w Domu Zasłużonego Nauczyciela, od dnia 4 do dnia 18 lipca 1987 r., powołując się na § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 marca 1983 r. w sprawie dokonywania potrąceń z emerytur i rent osobom przebywającym w domach pomocy społecznej, w zakładach lecznictwa stacjonarnego oraz w zakładach szkolenia inwalidów (Dz. U. Nr 15, poz. 76).Zdaniem organu rentowego, przepis ten "nie upoważnia do niepotrącania z emerytury lub renty kosztów utrzymania w domu pomocy społecznej, również w miesiącu, w którym emeryt lub rencista wraca do Zakładu, jeżeli przebywał poza Zakładem nie dłużej niż 1 miesiąc kalendarzowy".Rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 27 października 1987 r. oddalił je. W uzasadnieniu wyroku Sąd zaznaczył, że wyjątkowo potrąceń nie dokonuje się w sytuacji, gdy rencista opuszcza zakład na czas dłuższy niż dwa tygodnie, jednakże jest to obwarowane dalszym warunkiem, aby dwa tygodnie przypadały od początku miesiąca następującego po miesiącu, w którym rencista zakład opuścił. Tak należy - zdaniem Sądu - rozumieć treść § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 marca 1983 r.Ponieważ opuszczenie Zakładu nastąpiło w lipcu i powrót również w tym samym miesiącu, pomimo nawet przekroczenia terminu nieobecności w Zakładzie o 1 dzień ponad 2 tygodnie, brak podstaw do zwolnienia wnioskodawczyni od obowiązku odpłatności za utrzymanie w tym miesiącu.W rewizji nadzwyczajnej Minister Pracy i Polityki Socjalnej zarzucając rażące naruszenie zwłaszcza § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 marca 1983 r. w sprawie dokonywania potrąceń z emerytury i rent osobom przebywającym w domach pomocy społecznej... (Dz. U. Nr 15, poz. 76 ze zm.) wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przyznanie Halinie M. emerytury za lipiec 1987 r. w pełnej wysokości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizji nadzwyczajnej nie można odmówić słuszności. Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 marca 1983 r. w sprawie dokonywania potrąceń z emerytur i rent (...) nie dokonuje się potrąceń z emerytury lub renty w razie opuszczenia zakładu na okres dłuższy niż 2 tygodnie, począwszy od miesiąca, w którym emeryt lub rencista opuścił ten Zakład.Wykładnia powołanego przepisu nie może być oderwana od myśli ustawodawcy zawartej w § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, która zakłada obowiązek potrącenia z emerytury lub renty kosztów utrzymania emerytów i rencistów przebywających w domach pomocy społecznej, oraz w innych ośrodkach wymienionych w tym przepisie - na warunkach określonych w rozporządzeniu.Paragraf 8 ust. 1 rozporządzenia odnosi się do sytuacji związanej z pokrywaniem kosztów utrzymania w razie opuszczenia zakładu przez emeryta lub rencistę na okres dłuższy lub krótszy niż 2 tygodnie. W razie opuszczenia zakładu na okres przekraczający 2 tygodnie potrącenia nie dokonuje się już za miesiąc, w którym emeryt lub rencista opuścił swój zakład. A contrario w razie opuszczenia zakładu na okres krótszy niż 2 tygodnie wymagane jest potrącenie kosztów utrzymania także za miesiąc, w którym emeryt lub rencista zakład opuścił.Natomiast nie można dopatrywać się w omawianym przepisie dalszych warunków - jak to przyjął Sąd - aby dwa tygodnie przypadły od początku miesiąca następującego po miesiącu, w którym emeryt lub rencista zakład opuścił. Poglądowi temu przeczy zawarte w § 8 ust. 1 sformułowanie "począwszy od miesiąca, w którym (...) opuścił zakład". Określenie "od miesiąca" nie jest równoznaczne z pojęciem "po miesiącu", w którym emeryt lub rencista przebywał poza zakładem dłużej niż dwa tygodnie.Nie ma też znaczenia - jak to przyjął organ rentowy - czy powrót do zakładu nastąpił w tym samym miesiącu, w którym miało miejsce opuszczenie zakładu, ani okoliczność opuszczenia go na przełomie dwóch miesięcy.Omawiane rozporządzenie wydane zostało na podstawie art. 110 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. W myśl art. 100 ust. 1 ustawy o z.e.p., do którego odwołuje się art. 64 ustawy o z.i.w., świadczenia wypłaca się za miesiące kalendarzowe.Brak jest w tej sytuacji uzasadnienia do przyjęcia innego sposobu rozliczenia niż za miesiące kalendarzowe nieobecności emerytów i rencistów w domach pomocy społecznej.Potrącenia z emerytur i rent na pokrycie kosztów utrzymania w domu pomocy społecznej dokonuje się odrębnie za każdy miesiąc, w którym emeryt lub rencista opuścił ten zakład (§ 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 marca 1983 r. w sprawie dokonywania potrąceń z emerytur i rent osobom przebywającym w domach pomocy społecznej... - Dz. U. Nr 15, poz. 76 ze zm.).Z akt wynika, że wnioskodawczyni przebywała poza Domem Zasłużonego Nauczyciela w okresie od dnia 4 lipca do dnia 18 lipca 1987 r., zatem przez okres zezwalający na wyłączenie obowiązku potrącenia z jej emerytury kosztów utrzymania za lipiec 1987 r.Ponieważ zaskarżonym wyrokiem Sąd w rażący sposób naruszył powołane przepisy, należało orzec jak w sentencji (art. 422 § 1 k.p.c.).