II URN 42/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Bożydara M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. o wzrost emerytury na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 3 listopada 1988 r.oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 6 września 1988 r. pozwany organ rentowy odmówił wnioskodawcy Bożydarowi M. zwiększenia pobieranej przez niego od dnia 16 stycznia 1979 r. emerytury o dalsze 10% wzrostu z tytułu przepracowania 10 lat po przejściu na emeryturę - w niepełnym wymiarze czasu pracy z tego powodu, że zatrudnienie to do chwili obecnej nie ustało.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem oddalił odwołanie wnioskodawcy z tego samego powodu. Sąd podkreślił, iż wnioskodawca nie zakończył zatrudnienia, z tytułu którego domaga się ponownego ustalenia wysokości emerytury, a zatem nie spełnia warunku określonego w art. 79 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).Sąd jednocześnie wyjaśnił, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi taki stan, jaki występował w sprawie, w której Sąd Najwyższy podjął uchwałę w składzie siedmiu sędziów z dnia 16 października 1987 r. - III UZP 34/78 (OSNCP 1988, z. 5, poz. 56).Od wyroku tego złożył rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości. Zarzucając rażące naruszenie prawa, tj. art. 3 § 2 k.p.c. oraz art. 79 ust. 1, 3 i 4 powołanej ustawy o z.e.p., Minister wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy o z.e.p. - wysokość emerytury i renty inwalidzkiej ulega ponownemu ustaleniu w sposób określony w ust. 2 i 3, jeżeli emeryt lub rencista wykonywał zatrudnienie po przyznaniu tych świadczeń.Ma rację rewidujący, iż wykładnia gramatyczna i logiczna tegoż przepisu prowadzi do wniosku, że zarówno w przypadku ustalenia nowej podstawy wymiaru świadczenia (ust. 2), jak i w przypadku ponownego ustalenia wysokości świadczenia wskutek zaliczenia okresów pracy po przyznaniu świadczenia (ust. 3) muszą być spełnione, między innymi, podstawowe wymagania, tj. wykonywanie zatrudnienia po przyznaniu świadczenia i ustanie tegoż zatrudnienia (w rozumieniu art. 79 ust. 4 ustawy). Ponowne ustalenie świadczeń następuje bowiem - zgodnie z treścią art. 79 ust. 4 tejże ustawy - po ustaniu zatrudnienia. Należy zatem podzielić stanowisko rewidującego, że w sytuacji, gdy zostanie spełnione wymaganie wykonywania zatrudnienia i jego ustania w rozumieniu art. 79 ust. 4 ustawy o z.e.p., istnieje podstawa do podwyższenia wzrostu świadczenia stosownie do art. 29 ust. 2 lub art. 35 ust. 2 tejże ustawy.Mimo powyższego Sąd Najwyższy nie mógł uwzględnić rewizji nadzwyczajnej z następujących przyczyn.W niniejszej sprawie wnioskodawca po przyznaniu emerytury podjął zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy i kontynuuje je nadal, przy czym - jak wynika z jego pisma z dnia 2 listopada 1988 r. (akta) - zatrudnienie to było wykonywane przez cały czas co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy, a ostatnio nawet zwiększonym do 3/4 etatu (por. wyjaśnienie wnioskodawcy na rozprawie w dniu 3 listopada 1988 r. - akta).W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 16 października 1987 r. - III UZP 34/87 (OSNCP 1988 z. 5, poz. 56) Sąd Najwyższy stwierdził, iż pracownik, który po zaprzestaniu wykonywania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie podjął zatrudnienie w połowie wymiaru czasu pracy, ma prawo do ponownego ustalenia podstawy wymiaru emerytury także w sytuacji, gdy między tymi zatrudnieniami nie było przerw (art. 79 ust. 1 i 4 ustawy o z.e.p.).W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy zaś wyjaśnił, że przewidziane w art. 79 ust. 4 ustawy o z.e.p. ustanie zatrudnienia dotyczy tego zatrudnienia, z którego wynagrodzenie będzie, stosownie do wniosku ubezpieczonego, stanowiło podstawę ponownego ustalenia wymiaru emerytury lub renty. Tak rozumiane ustanie zatrudnienia - wywiódł dalej Sąd Najwyższy - następuje także wówczas, gdy po zakończeniu wykonywania pracy w ramach jednego stosunku pracy pracownik bezpośrednio podejmuje wykonywanie pracy w ramach innego stosunku pracy w wymiarze czasu krótszym od poprzedniego.W rozważaniach swych Sąd Najwyższy miał na uwadze sytuację określoną w art. 79 ust. 2 ustawy o z.e.p. - ze względu na stan faktyczny sprawy, w której podjęto uchwałę. Rozważania odnośnie do określenia "po ustaniu zatrudnienia", użytego w art. 79 ust. 4, mają jednak charakter ogólny i dlatego należy je odnieść do sytuacji określonej w ust. 3 tego przepisu. Oznacza to więc, że dla celu z art. 79 ust. 3 ustawy o z.e.p. musi ustać to zatrudnienie, którego doliczenie do stażu pracy daje podstawę do ponownego ustalenia wysokości świadczenia, stosownie do art. 29 ust. 2 lub 35 ust. 2 tejże ustawy.W takim przypadku bowiem chodzi o ustanie zatrudnienia, z tytułu którego osoba zainteresowana domaga się ponownego ustalenia wysokości emerytury lub renty inwalidzkiej. Dlatego emeryt lub rencista, który po przyznaniu emerytury lub renty inwalidzkiej podjął zatrudnienie w zmniejszonym wymiarze czasu pracy, tj. w połowie wymiaru, ma prawo do ponownego ustalenia wysokości świadczenia, jeżeli to zatrudnienie ustało lub gdy kontynuuje zatrudnienie w wymiarze czasu niższym niż połowa wymiaru obowiązującego w danym zawodzie (art. 79 ust. 1 i ust. 3-4 ustawy o z.e.p.).W tym ostatnim przypadku uważa się bowiem takiego pracownika za niewykonującego zatrudnienia dla celów ubezpieczeniowych (art. 12 ust. 1 ustawy o z.e.p.).Ponieważ w niniejszej sprawie taka sytuacja nie występuje, rewizja nadzwyczajna jako pozbawiona podstaw podlega oddaleniu na mocy art. 421 § 1 k.p.c.