II URN 237/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, E. Mzyk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Pawła B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. o rentę inwalidzką dla ucznia szkoły ponadpodstawowej na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 30 czerwca 1988 r.:uchylił zaskarżony wyrok oraz zmieniając decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. z dnia 31 marca 1988 r. przyznał Pawłowi B. rentę inwalidzką I grupy inwalidów od dnia 10 grudnia 1987 r. Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 31 marca 1988 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. odmówił Pawłowi B. przyznania renty inwalidzkiej dla ucznia szkoły ponadpodstawowej, gdyż inwalidztwo jego powstało przed podjęciem nauki w szkole ponadpodstawowej. Wyrokiem z dnia 30 czerwca 1988 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu oddalił odwołanie wnioskodawcy. Sąd podkreślił, że wnioskodawca z powodu zaniku obu nerwów wzrokowych z praktyczną ślepotą oczu jest inwalidą I grupy, z tym jednak, że inwalidztwo co najmniej II grupy istniało u niego jeszcze przed podjęciem nauki w szkole zawodowej - a spowodowane było operowanym guzem mózgu. Z tego powodu nie przysługuje mu renta inwalidzka. Od wyroku tego wniósł rewizję nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego. Zarzucając rażące naruszenie prawa, tj. art. 63 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) Pierwszy Prezes SN wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zmianę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. z dnia 31 marca 1988 r. przez przyznanie wnioskodawcy renty inwalidzkiej w wysokości przysługującej uczniom szkół ponadpodstawowych od dnia 10 grudnia 1987 r. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego nie można się zgodzić. Jak trafnie bowiem podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, rozumowanie Sądu Wojewódzkiego jest o tyle błędne, że Sąd przyjął za datę powstania inwalidztwa wnioskodawcy wystąpienie inwalidztwa w znaczeniu medycznym. Inwalidztwo w znaczeniu prawnym natomiast oznacza określony rodzaj wpływu stanu zdrowia (element biologiczny) na zdolność do wykonywania pracy (element ekonomiczny). W ujęciu prawnym inwalidztwo jest pojęciem stopniowalnym. Stopniowalność inwalidztwa oznacza, że ubezpieczony jest chroniony w 3 różnych rodzajach powiązań elementu biologicznego i ekonomicznego tego pojęcia. Każde zatem z tych powiązań, określone przez prawo jako I, II lub III grupa inwalidztwa, jest osobnym stopniem tego samego (rodzajowo) ryzyka ubezpieczeniowego. Oznacza to, że każda z tych sytuacji (grup) traktowana jest jako "osobne" ryzyko ubezpieczeniowe. Każda zatem z tych sytuacji określonych jako I, II lub III grupa inwalidztwa, jeżeli zajdzie w określonym przez przepisy czasie, daje prawo do renty inwalidzkiej. W orzecznictwie dotyczącym prawa do renty inwalidzkiej znalazło to wyraz w przyjętej zasadzie, że pracownik, który rozpoczął zatrudnienie w stanie inwalidztwa, może nabyć prawo do renty inwalidzkiej dopiero wówczas, gdy stan jego zdrowia ulegnie istotnemu pogorszeniu. Oznacza to, że jeżeli w czasie zatrudnienia inwalidy, wskutek zaostrzenia się dotychczasowych, albo dołączenia się innych dolegliwości, stanie się inwalidą wyższej grupy, to spełnia warunek powstania inwalidztwa (ryzyko ubezpieczonego) w czasie zatrudnienia. Warunek ten spełnia także pracownik, który podjął zatrudnienie jako inwalida, jeżeli w czasie zatrudnienia nastąpiło u niego istotne pogorszenie stanu zdrowia, nie powodujące wprawdzie inwalidztwa wyższej grupy, ale uniemożliwiające kontynuowanie dotychczasowego zatrudnienia. W takiej sytuacji bowiem następuje pogorszenie inwalidztwa w ramach tej samej grupy inwalidów. Rozumienie inwalidztwa jako wpływu stanu zdrowia na zdolność do wykonywania zatrudnienia sprawia, że powyższe zasady należy także stosować przy ocenie prawa do renty inwalidzkiej uczniów szkół ponadpodstawowych, dochodzących tego świadczenia na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o z.e.p. Oznacza to, że nabywa prawo do renty inwalidzkiej uczeń szkoły ponadpodstawowej, który w czasie podejmowania nauki był inwalidą II grupy, jednakże na skutek istotnego pogorszenia stanu zdrowia w czasie pobierania nauki stał się inwalidą I grupy (art. 63 ust. 1 ustawy o z.e.p.).Wnioskodawca stał się inwalidą I grupy w czasie uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej. Inwalidztwo jego w tej grupie spowodowane schorzeniem narządu wzroku powstało bowiem w okresie między wrześniem 1986 r. a wrześniem 1987 r. Dlatego nie może dla wnioskodawcy wywoływać ujemnych skutków prawnych okoliczność, że podejmując naukę w szkole ponadpodstawowej był on inwalidą II grupy z powodu innych schorzeń. Wnioskodawca utracił możliwość dalszego pobierania nauki w szkole ponadpodstawowej, a tym samym zdobycie zawodu odpowiedniego z uwagi na jego dotychczasowy stan zdrowia dopiero na skutek istotnego pogorszenia się tego stanu, wyrażającego się wystąpieniem zaników nerwów wzrokowych. Przesądza to na korzyść o jego prawie do renty inwalidzkiej na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o z.e.p.Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 422 § 1 k.p.c.