II URN 75/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska.Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), W. Myga. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Barbary R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o podstawę wymiaru renty rodzinnej na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy i Polityki Socjalnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 16 września 1987 r. oddalił rewizję nadzwyczajną. Uzasadnienie faktyczneOrgan rentowy decyzją z dnia 4 czerwca 1987 r. przyznał wnioskodawczyni rentę rodzinną na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.). Za podstawę wymiaru świadczeń organ rentowy przyjął przeciętne miesięczne wynagrodzenie męża wnioskodawczyni w kwocie 41.434 zł z ostatnich jego 12 miesięcy zatrudnienia z wyłączeniem okresów zasiłków, tj. za: lipiec-listopad 1984 r., luty-maj 1985 r., czerwiec-lipiec 1985 r. oraz styczeń 1987 r. Zmarły mąż wnioskodawczyni pobierał emeryturę górniczą, w związku z czym zaprzestał zatrudnienia w dniu 7 sierpnia 1985 r., jednakże w styczniu 1987 r. ponownie podjął pracę górniczą pod ziemią i zginął w wypadku w dniu 4 lutego 1987 r. Wnioskodawczyni w odwołaniu domagała się ustalenia podstawy wymiaru renty od zarobków męża - emeryta pod podjęciu przez niego ponownego zatrudnienia, tj. od zarobków osiągniętych w styczniu 1987 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił decyzję organu rentowego w ten sposób, iż ustalił podstawę wymiaru renty rodzinnej na 45.548 zł.Zmieniając tę decyzję Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził następujące rozumowanie. Zgodnie z § 12 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. Nr 18, poz. 77) w razie śmierci emeryta-rencisty zatrudnionego po przyznaniu emerytury lub renty inwalidzkiej podstawę wymiaru renty rodzinnej stanowi podstawa wymiaru tej emerytury lub renty, albo przeciętne wynagrodzenie emeryta (rencisty) ustalone według zasad określonych w pkt 1 § 12, jeżeli jest to korzystniejsze.Zdaniem Sądu, w świetle tego przepisu wnioskodawczyni przysługuje prawo do renty rodzinnej, której podstawa powinna być obliczona od zarobków jej męża, jakie otrzymał w styczniu 1987 r., tj. po przejściu na emeryturę, gdyż jest to korzystniejsze dla wnioskodawczyni. Sąd jest zdania, że za podstawę wymiaru emerytury można przyjąć miesięczne wynagrodzenie, jakie zmarły mąż wnioskodawczyni otrzymał w styczniu 1987 r., ponieważ pozwala na to § 11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 1985 r. Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Pracy i Polityki Socjalnej wnosząc o jego uchylenie i oddalenie odwołania wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego. Podstawowy zarzut rewizji nadzwyczajnej sprowadza się do kwestionowania trafności poglądu Sądu, wyrażonego na tle przepisu § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. Nr 18, poz. 77). Zdaniem skarżącego, § 11 pozwala na ustalenie podstawy wymiaru emerytury lub renty od wynagrodzenia otrzymywanego przez pracownika przez okres krótszy niż 12 miesięcy, tylko w stosunku do pracowników, którzy w ogóle przepracowali okres krótszy niż 12 miesięcy, a zatem Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dokonał błędnej wykładni powołanego § 11, przyjmując że przepis ten również ma zastosowanie do emeryta, który po przyznaniu emerytury podjął zatrudnienie. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie jest niesporne, że zmarły mąż wnioskodawczyni miał w 1987 r. przyznaną emeryturę górniczą, która została zawieszona w związku z podjęciem przez zmarłego pracy w styczniu 1987 r., jak również że zmarły mąż wnioskodawczyni uległ wypadkowi w kopalni w lutym 1987 r., a wreszcie że wnioskodawczyni domagała się ustalenia podstawy wymiaru renty rodzinnej po mężu od zarobków, jakie zmarły osiągnął w styczniu 1987 r.Delegacja ustawowa zawarta w art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) upoważniła Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia wypadków, w których podstawę wymiaru świadczeń ustala się z okresu krótszego niż przewidziany w art. 16 ust. 1 ustawy emerytalnej z 1982 r., tj. z okresu krótszego niż z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia, lub z okresu kolejnych 24 miesięcy zatrudnienia wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat zatrudnienia. W wykonaniu tej delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (Dz. U. Nr 18, poz. 77). Stosownie do § 12 pkt 3 powołanego rozporządzenia w razie śmierci emeryta lub rencisty zatrudnionego po przyznaniu emerytury lub renty inwalidzkiej - podstawę wymiaru renty rodzinnej stanowi albo podstawa wymiaru emerytury lub renty zmarłego albo przeciętne miesięczne wynagrodzenie emeryta (rencisty), jeżeli jest ono korzystniejsze dla pozostałego członka rodziny uprawnionego do renty rodzinnej. Stosownie do tegoż § 12 pkt 3 wynagrodzenia emeryta lub rencisty jako podstawa wymiaru renty rodzinnej ma być ustalone według zasad określonych w pkt 1 § 12 rozporządzenia. Tenże pkt 1 § 12 stanowi z kolei, iż przeciętne miesięczne wynagrodzenie zmarłego pracownika oblicza się według przepisów przewidzianych w § 1-11 powołanego rozporządzenia. Z omawianego punktu widzenia istotne znaczenie ma treść § 11, gdyż - jak to wynika z § 12 pkt 3 rozporządzenia - według zasad zawartych w § 11 może być ustalona renta rodzinna po zmarłym emerycie lub renciście, który po przyznaniu emerytury lub renty był zatrudniony. Paragraf 11 przewiduje możliwość ustalenia podstawy emerytury lub renty od zarobków osiąganych faktycznie przez okres krótszy niż 12 miesięcy (nie krótszy jednak niż przez miesiąc), jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 12 miesięcy. Jeśli więc weźmie się pod uwagę, że przepisy prawa emerytalnego zezwalają - w razie śmierci emeryta lub rencisty - na ustalenie podstawy wymiaru renty rodzinnej od zarobków osiąganych przez emeryta po przyznaniu mu emerytury, i to według zasad przewidzianych w § 11 rozporządzenia, a z kolei przepis ten (§ 11) przewiduje możliwość ustalenia podstawy wymiaru emerytury od zarobków faktycznie osiąganych przez okres krótszy niż 12 miesięcy, nie mniej jednak niż przez miesiąc, to stąd wynika, iż podstawa wymiaru renty rodzinnej po zmarłym emerycie (renciście), który był zatrudniony po przyznaniu emerytury (renty), może być ustalona od wysokości miesięcznego zarobku, jaki zmarły emeryt otrzymywał przed śmiercią, jeśli takie ustalenie podstawy wymiaru renty rodzinnej jest korzystniejsze dla pozostałego członka rodziny, niż gdyby za podstawę wymiaru renty rodzinnej brać pod uwagę wysokość emerytury lub renty zmarłego emeryta lub rencisty. Należy zgodzić się z poglądem reprezentowanym w rewizji nadzwyczajnej, że § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. dotyczy pracownika, który nie przepracował okresu 12 miesięcy, niemniej jednak mylny jest pogląd, jakoby przepis ten nie miał zastosowania do emeryta, który po przyznaniu emerytury został zatrudniony, ale w związku ze śmiercią nie przepracował jednego roku. Pogląd taki jest sprzeczny z § 12 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 1985 r., który w opisanej sytuacji nakazuje stosować zasady przewidziane w § 11 rozporządzenia. Tym samym podstawa wymiaru renty rodzinnej po takim emerycie może być ustalona według zarobków osiąganych przez niego po przyznaniu mu emerytury przez okres krótszy niż jeden rok. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że podstawa wymiaru renty rodzinnej po emerycie (renciście), który po przyznaniu emerytury (renty) podjął zatrudnienie i w związku ze śmiercią pozostawał w nim jeden miesiąc, może być ustalona na podstawie zarobków osiąganych przez emeryta (rencistę) w tym okresie (§ 12 pkt 3 w związku z § 12 pkt 1 i § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent - Dz. U. Nr 18, poz. 77).Wobec więc bezpodstawności zarzutów rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy oddalił rewizję nadzwyczajną.