II USK 251/22

Sygn. akt II USK 251/22 POSTANOWIENIE Dnia 22 marca 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Sobutka w sprawie z odwołania A. D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Poznaniu o wysokość emerytury górniczej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 marca 2023 r., skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2022 r., sygn. akt III AUa 148/20, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 13 czerwca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Poznaniu przeliczył emeryturę wnioskodawcy A. D. od dnia 1 maja 2019 r., to jest od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę. Do ustalenia podstawy wymiaru emerytury organ rentowy przyjął wynagrodzenie, które stanowiło podstawę wymiaru składek z 10 lat kalendarzowych, to jest od 1 stycznia 2002 r. do 31 grudnia 2011 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury wynosił 174,33%. Do ustalenia wysokości emerytury Zakład uwzględnił 28 lat i 8 miesiące okresów składkowych oraz 11 miesięcy okresów nieskładkowych. Okres pracy górniczej został obliczony według następującego przelicznika: 326 miesiące x 1,2 = 391,2 miesiące. Wysokość świadczenia została ustalona na kwotę 4.099.82 zł. Sąd Okręgowy III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koninie, wyrokiem z dnia 28 listopada 2019 r., zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że 2 przyznał A. D. prawo do ustalenia wysokości emerytury górniczej z zastosowaniem przelicznika 1,8 do okresów pracy górniczej od dnia 1 września 1989 r. do 2 stycznia 1990 r. i od 1 sierpnia 1991 r. do 30 września 1993 r. na stanowisku rzemieślnika zatrudnionego na odkrywce bezpośrednio w przodku, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, na koparkach i zwałowarkach, wykonującego prace mechaniczne, elektryczne i hydrauliczne, przy obsłudze, konserwacji, montażu i demontażu tych maszyn i urządzeń, zgodnie z wykazem dniówek załączonym do świadectwa pracy górniczej z dnia 1 lutego 2019 r. oraz do okresów pracy górniczej od dnia 1 października 1993 r. do 28 maja 2019 r. na stanowisku operator koparek wielonaczyniowych i zwałowarek na odkrywce, zgodnie z wykazem dniówek załączonym do świadectwa pracy górniczej z dnia 1 lutego 2019 r., zasądził od pozwanego na rzecz odwołującego kwotę 180 zł - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz stwierdził odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie istnienia okoliczności niezbędnej do wydania decyzji w sprawie. Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca pracował w kopalni węgla brunatnego, w kopalni odkrywkowej, gdzie występuje tzw. przodek zwałowy - formowany jest korpus zwału przy pomocy zwałowarki odbierającej urobek ze środków transportu. W kopalniach takich okolicznością konieczną do spełnienia, aby uznać dane miejsce w kopalni jako przodek, jest w nim aktualna praca podstawowych maszyn urabiających i zwałujących. W ocenie Sądu Okręgowego, wnioskodawca wykazał, że wykonywał w spornych okresach stale i w pełnym wymiarze pracę, o której mowa w art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy. Sąd I instancji ustalił, że wnioskodawca wykonywał prace operatora urządzeń za i wykładowczych i operatora zwałowarki na odkrywce. Okoliczność ta nie budziła wątpliwości Sądu i nie była przez stronę pozwaną kwestionowana. Ustalono również, że dniówki półtorakrotnie były prowadzone dla odwołującego się prawidłowo. Po rozpoznaniu apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Poznaniu od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie z dnia 28 listopada 2019 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z dnia 19 stycznia 2022 r., zmienił zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że oddalił odwołanie oraz zasądził od odwołującego A. D. na rzecz pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Poznaniu kwotę 180 3 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz zasądził od odwołującego A. D. na rzecz pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Poznaniu kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w szczególności trafnym okazał się zarzut dotyczący ustaleń faktycznych i ich oceny przez Sąd I instancji, a w konsekwencji - zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 50d ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Apelacyjny, kierując się ustawową definicja pracy przodkowej, zawartą w art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, całkowicie odmiennie ocenił charakter pracy wykonywanej przez odwołującego w okresach: od 1.09.1989 r. do 2.01.1990 r. od 1.08.1991 r. do 30.09.1993 r. i od dnia 1.10.1993 r. do dnia 28 maja 2019 r. Zdaniem Sądu odwoławczego, wbrew stanowisku odwołującego i Sądu I instancji, nie była to praca górnicza kwalifikowana, lecz praca górnicza zwykła. Dla Sądu Apelacyjnego nie ulega wątpliwości, że określenie „przodek”, użyte w ustawie emerytalnej, oznacza wyłącznie przodek wydobywczy. Jest to teren prac bezpośrednio przy pozyskiwaniu urobku i wydobyciu kopaliny, a nie teren wyrobiska oddalony od miejsca wydobycia i urobku, choćby o kilkadziesiąt metrów. Zdaniem Sądu Apelacyjnego przodkiem nie jest teren, na którym aktualnie prac wydobywczych się nie prowadzi. Inna praca w przodku to praca, która musi być ściśle związana z bezpośrednim i zasadniczym procesem produkcyjnym zakładu górniczego, polegającym na urobku i wydobywaniu kopaliny. W skardze kasacyjnej z dnia 28 marca 2022 r. pełnomocnik A. D. zaskarżył powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - poprzez przyjęcie przez Sąd II instancji, iż miejsce gdzie pracują maszyny podstawowe tj. zwałowarki, nie jest bezpośrednio związane z miejscem wydobywania urobku, a zatem nie mieści się w pojęciu przodka określonego w art. 50d ustawy, - art. 51 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy emerytalnej poprzez przyjęcie przez Sąd II instancji, iż miejsce gdzie pracują maszyny podstawowe, tj. zwałowarki, nie jest bezpośrednio związane z miejscem wydobywania urobku, a zatem nie mieści się w 4 pojęciu przodka, określonego w art. 50d ustawy, a co za tym idzie ubezpieczony nie wykonywał pracy górniczej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, - § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r. w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty w związku z załącznikiem 3 pkt HI/5 i 7, załącznikiem nr 2 powołanego wyżej rozporządzenia, poprzez przyjęcie przez Sąd II instancji, iż wykonywana przez ubezpieczonego praca nie jest pracą górniczą liczoną w wymiarze półtorakrotnym z zastosowaniem przelicznika 1,8. W skardze kasacyjnej podniesiono także zarzut naruszenia przepisu postępowania a mianowicie: - art. 365 § 1 k.p.c. poprzez wydanie orzeczenia, które odbiega od innych orzeczeń tego samego Sądu dotyczących tego samego zagadnienia, - art. 368 § 2 poprzez rozpoznanie apelacji pomimo nie wskazania przez skarżącego wartości przedmiotu sporu i nie wezwanie do uzupełnienia braków formalnych apelacji pod rygorem jej odrzucenia. Podnosząc powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie odwołania skarżącego i przyznanie prawa do emerytury górniczej z przeliczeniem 1,8 za cały sporny okres i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach procesu. Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pełnomocnik powoda wskazał na przepis art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. - albowiem z uwagi na stawiane w niej zarzuty jest ona konieczna i w pełni uzasadniona, a w/w błędy Sądu Apelacyjnego zasadniczo wpłynęły na treść wyroku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu 5 (na etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu, ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie. Pełnomocnik strony skarżącej wskazał we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, że jest ona oczywiście uzasadniona. W motywach wniosku opartego na tej właśnie przesłance przedsądu powinien być zawarty wywód prawny – czego w niniejszej sprawie ewidentnie zabrakło - wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na poparcie swych twierdzeń (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050). O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla 6 przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy przepisów prawa i doszukiwania się ich znaczenia (tak m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133). W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała istnienia tej właśnie przesłanki przedsądu. O oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie może świadczyć wskazana w skardze kasacyjnej okoliczność, że orzeczenie sadu drugiej instancji stoi – zdaniem pełnomocnika – w sprzeczności z innymi orzeczeniami tego sądu, w zakresie tego samego zagadnienia. Stanowisko zaprezentowane przez pełnomocnika strony skarżącej w niniejszej sprawie jest tym bardziej trudne do zrozumienia, biorąc pod uwagę fakt, że w identycznym stanie faktycznym, przy tak samo skonstruowanej skardze kasacyjnej, sporządzonej przez tego samego pełnomocnika, Sąd Najwyższy zajął już stanowisko i także odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 31 sierpnia 2022 r., II USK 616/21, Legalis nr 2889368). Podkreślenia wymaga, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do 7 rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione – czego w niniejszej sprawie zabrakło. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 maja 2022 r., I USK 434/21, Legalis nr 2740849). Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji. [ał]