II UZP 15/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: S. Perestaj (sprawozdawca), M. Piekarski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Jerzego Sz. przeciwko Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w W. o emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie postanowieniem z dnia 23 marca 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych "Czy emerytura przyznana na podstawie ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1963 r. Nr 55, poz. 299) żołnierzowi zawodowemu inwalidzie trzeciej grupy w związku ze służbą wojskową podlega wskutek zarobków w zatrudnieniu ograniczeniu na zasadzie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 53, poz. 341)?"powziął następującą uchwałę:Emerytura wojskowa, przyznana żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 35, poz. 341) zamiast dotychczas pobieranej renty z tytułu wysługi lat, podlega zmniejszeniu na zasadach określonych w art. 13 ust. 1 wymienionej ustawy także wówczas, gdy dotyczy żołnierza będącego inwalidą III grupy w związku ze służbą wojskową. Uzasadnienie faktyczneJerzy Sz., ppłk rezerwy, zaliczony do III grupy inwalidów w związku ze służbą wojskową, pobierał od dnia 1.V.1968 r. rentę wojskową z tytułu wysługi lat w kwocie 3.834 zł miesięcznie, przyznaną mu na podstawie ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i nadterminowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1963 r. Nr 55, poz. 299), zwanej dalej "ustawą z dnia 13 grudnia 1957 r."Decyzją zamienną z dnia 8 VI. 1973 r. wydaną na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 53 poz. 341), zwanej dalej "ustawą z dnia 16 grudnia 1972 r.", wojskowy organ emerytalny przyznał wnioskodawcy, zamiast dotychczas pobieranej renty z tytułu wysługi lat, emeryturę wojskową w kwocie 4.136,90 zł miesięcznie. Następnie drugą decyzją zamienną z dnia 13.VII.1973 r. wojskowy organ emerytalny zmniejszył wysokość tej emerytury do kwoty 1.034 zł miesięcznie. Decyzja ta została uzasadniona tym, że uzyskiwany przez wnioskodawcę zarobek z tytułu zatrudnienia łącznie z pobieraną emeryturą przekracza kwotę uposażenia, jakie wymieniony pobierałby pełniąc nadal zawodową służbę wojskową. Od decyzji tej wnioskodawca złożył odwołanie do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.Sąd ten na podstawie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu przytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepisy przejściowe ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. nakazują stosowanie postanowień tej ustawy do osób: - którym przyznano renty na podstawie ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. przez przyznanie im zamiast tych rent i dodatków do rent i emerytur lub odpowiednich rent wraz z dodatkami, określonych w nowej ustawie (art. 70 ust. 1);- które nabyły prawo do zaopatrzenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r., a którym zaopatrzenie to nie zostało przyznane przed dniem 1.I.1973 r. (art. 70 ust. 2);- którym odmówiono świadczeń na podstawie ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r., jeśli aktualnie złożą wnioski odpowiadające warunkom określonym w art. 76 ust. 2.Przepis tej ustawy stosuje się również do żołnierzy, którzy zostali zwolnieni ze służby wojskowej przed dniem 1.VII.1954 r., a którzy w dniu zwolnienia posiadali wysługę lat określoną w ustawie z dnia 13 grudnia 1957 r. (art. 75 ust. 1).Wykładnia językowa wymienionych przepisów prowadzi więc do wniosku, że przepisy te wyrażają ogólną zasadę wstecznego działania przepisów omawianej ustawy.Ograniczenia wstecznego działania wymienionej ustawy dotyczą:a) zasad ustalania wysługi emerytalnej za okres do dnia 1.I. 1973 r. oraz wysokości świadczeń należnych za ten okres (art. 70 ust. 2);b) określenia daty, z jakiej stawkę przyjmuje się za podstawę wymiaru emerytury lub renty inwalidzkiej przyznanej żołnierzowi zwolnionemu ze służby wojskowej przed 1.XII.1967 r. oraz renty rodzinnej dla członków rodzin pozostałych po tych żołnierzach (rencistach - art. 70 ust. 3);c) stosowanie do żołnierzy, zwolnionych z zawodowej służby wojskowej przed dniem 1.I. 1973 r., warunku określonego w art. 14 ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy, od którego uzależnione zostało zaliczenie do wysługi emerytalnej okresu pracy zarobkowej w uspołecznionym zakładzie pracy, po zwolnieniu ze służby wojskowej (art. 73).Powyższa wykładnia znajduje oparcie w treści art. 72 omawianej ustawy. Z treści tego przepisu wynika, że w zakresie przepisem tym uregulowanym ustawa z dnia 16 grudnia 1972 r. działała wstecz, z tym że działanie to zostało odroczone w czasie i rozpoczyna się po upływie 6 miesięcy od daty wejścia w życie ustawy w stosunku do osób, do których nie miały zastosowania zasady zmniejszania świadczeń określonych w art. 17 i 32 ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r.Ten 6-miesięczny okres przejściowy ustawodawca przewidział dla umożliwienia osobom uprawnionym do świadczeń dostosowania swej sytuacji do nowego stanu prawnego.Treść art. 72 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. nie może być tłumaczona w ten sposób, iż wyłącza on stosowanie przepisów o zmniejszeniu emerytur i rent inwalidzkich w stosunku do tych osób, do których przed dniem 1.I.1973 r. takiego zmniejszenia nie stosowało się ze względu na zaliczenie uprawnionych do III grupy inwalidów w związku ze służbą wojskową. Przeciwko takiej interpretacji przemawia treść powyższego przepisu oraz całokształt postanowień zawartych w przepisach przejściowych w zakresie wstecznego działania omawianej ustawy.Redakcja art. 72 wymienionej ustawy może nasuwać wątpliwości tylko wówczas, gdy przepis ten interpretuje się w oderwaniu od treści przepisów w nim powołanych oraz ogólnej tendencji zawartej w przepisach przejściowych tej ustawy. Ogólne powołanie w treści wspomnianego przepisu art. 17 i 32 ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. wymaga analizy treści tych przepisów dla wyjaśnienia zamiaru ustawodawcy i celu zamieszczenia w ustawie z dnia 16 grudnia 1972 r. art. 72.Art. 17 ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. składał się z czterech ustępów, z których w zakresie zmniejszania świadczeń istotnymi były ustępy 1 i 3.Ustęp 1 powyższego artykułu określał zasady, według których należało stosować zmniejszenie rent przyznanych rencistom wojskowym z tytułu wysługi lat. Natomiast ustęp 3 tegoż artykułu określał grupy rencistów, do których nie miały zastosowania postanowienia ustępu 1.Z powyższego wynika, że art.17 ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. w całości nie mógł mieć zastosowania w stosunku do rencisty wojskowego, który pobierając rentę jednocześnie osiągał zarobek z zatrudnienia lub dochód z innych źródeł.Art. 32 ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. określał zasady zmniejszania rent inwalidzkich pobieranych przez rencistów zaliczonych do III grupy inwalidów, których inwalidztwo nie pozostawało w związku ze służbą wojskową.Przepis ten nie mógł więc mieć zastosowania do inwalidów III grupy, których inwalidztwo pozostawało w związku ze służbą wojskową. Powołanie tego przepisu w art. 72 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. byłoby więc zbędne, jeśli ten ostatni przepis nie miałby obejmować rencistów pobierających przed 1.I.1973 r. renty z tytułu wysługi lat i renty inwalidzkie na podstawie ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r., a będących inwalidami III grupy w związku ze służbą wojskową.Art. 72 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. akcentuje stosowanie zasad zmniejszania emerytur i rent określonych w tej ustawie w stosunku do tych osób, które w dniu 1.I.1973 r. osiągały zarobek z tytułu zatrudnienia lub dochód z innych źródeł, a do których nie miały zastosowania art. 17 i 32 ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. Powyższe rozważania prowadzą więc do wniosku, że chodzi w danym przypadku o osoby, do których nie miały zastosowania zasady zmniejszania rent, określone w tych przepisach, Za takim rozumieniem art. 72 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. przemawia uzasadnienie projektu tej ustawy. Z uzasadnienia tego wyraźnie wynika, że zamiarem ustawodawcy było zniesienie prawa inwalidów, zaliczonych do III grupy w związku ze służbą wojskową, do nieograniczonego zarobkowania i stosowania do nich zmniejszania wszystkich rent inwalidzkich III grupy według zasad określonych w art. 13 tej ustawy w odniesieniu do emerytury. Uzasadnione jest to faktem, że inwalidzi zaliczeni do III grupy mają podobne możliwości zarobkowe jak emeryci, nie posiadający pełnej wysługi emerytalnej. Poza tym ustawa wprowadziła możliwość osiągania przez emerytów większych niż dotychczas zarobków bez zmniejszania emerytury. Za podstawę bowiem ewentualnego zmniejszenia emerytury przyjmuje się uposażenie obliczone według stawek aktualnie obowiązujących w wojsku, a nie jak uprzednio ostatnio pobierane w wojsku uposażenie, a więc przed zwolnieniem ze służby (art.13 ust 1 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. i art. 17 ust 1 i 32 ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r.).Ustawa z dnia 16 grudnia 1972 r. przewiduje również możliwość zaliczenia do wysługi emerytalnej okresu zatrudnienia w uspołecznionym zakładzie pracy wykonywanego po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej (art. 14 ust 1).Przepis art 13 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. w kwestii określonych przypadków wyłączenia stosowania zasad zmniejszania emerytury odsyła do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów. Rozporządzenie to z dnia 18 grudnia 1972 r. w sprawie stosowania ograniczeń w zakresie wypłaty emerytur wojskowych (Dz. U. Nr 55, poz. 366) nie zawiera postanowień, które wyłączałyby inwalidę III grupy w związku ze służbą wojskową spod działania przepisów o zmniejszaniu emerytury. Natomiast art. 21 omawianej ustawy wyraźnie stanowi, iż zasady zmniejszania emerytury wojskowej stosuje się do wszystkich rencistów, a więc bez względu na to, czy inwalidztwo pozostaje w związku czy też bez związku ze służbą wojskową, jeżeli rencista taki osiąga zarobek z zatrudnienia lub dochód z innych źródeł. Jeśliby ustawodawca zamierzał wyłączyć stosowanie zasad zmniejszania emerytur i rent inwalidzkich przyznanych na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. zamiast dotychczasowych rent przyznanych na podstawie ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r., to zamieściłby przepis o podobnej treści jak art. 4 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. zmieniającej ustawę o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 53, poz. 344). W przepisie tym wyraźnie określono, że do rencistów otrzymujących renty z tytułu inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą, osiągających po dniu 1.I.1973 r. zarobek z tytułu zatrudnienia lub dochody z innych źródeł, do których nie miały zastosowania zasady zmniejszania renty określone w art. 10 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r., nie stosuje się zasad zmniejszenia świadczeń określonych w nowej ustawie (art. 15 c i 19 c).Dotychczasowe rozważania prowadzą więc do wniosku, że w przypadku przyznania z urzędu emerytury wojskowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej zamiast dotychczas pobieranej renty z tytułu wysługi lat emerytura ta podlega zmniejszeniu zgodnie z art. 13 wymienionej ustawy także wówczas, gdy emeryt jest inwalidą III grupy, którego inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą wojskową.Z tych powodów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.