II UZP 19/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN E. Berutowicz. Sędziowie SN: S. Perestaj (sprawozdawca), Z. Zaniewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paszyńskiego, w sprawie wniosku Kazimierza Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w P. o zmianę podstawy wymiaru emerytury wcześniejszej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 13 września 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy organy rozpoznające sprawy o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego są uprawnione na podstawie przepisu zawartego w punkcie 4 decyzji Prezydium Rządu nr 141/76 z dnia 31 grudnia 1976 r. w sprawie objęcia zasadami wcześniejszego przejścia na emeryturę pracowników zatrudnionych w jednostkach (zakładach) budżetowych (nie opublikowanej), w przypadku gdy wnioskodawca otrzymał wynagrodzenie miesięczne w wysokości pośredniej między kwotami stawek określonych przepisami płacowymi, do ustalenia podstawy wymiaru emerytury według wynagrodzenia w wysokości stawek bezpośrednio wyższych od kwot dotychczasowego wynagrodzenia i czy wynagrodzenie, o którym mowa w powołanym przepisie, dotyczy również dodatku funkcyjnego, jaki był wypłacany na podstawie uchwały nr 188/76 Rady Ministrów z dnia 10 września 1976 r. w sprawie zasad wynagradzania sędziów sądów powszechnych i okręgowych sądów pracy i ubezpieczeń społecznych, notariuszy, referendarzy sądowych oraz asesorów i aplikantów sądowych i notarialnych?"udzielił następującej odpowiedzi:1. Podstawę wymiaru emerytury dla osób objętych decyzją Prezydium Rządu nr 141/76 z dnia 31 grudnia 1976 r. w sprawie objęcia zasadami wcześniejszego przejścia na emeryturę pracowników zatrudnionych w jednostkach (zakładach) budżetowych stanowi kwota wynagrodzenia w wysokości stawki bezpośrednio wyższej od kwoty dotychczasowego wynagrodzenia, jeżeli wynagrodzenie to było ustalone w wysokości pośredniej między kwotami stawek określonych przepisami płacowymi. 2. Właściwym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury wymienionym wyżej osobom jest organ rentowy, którego decyzja w tym względzie podlega kontroli organów odwoławczych; 3. Wynagrodzenie, o którym mowa w pkt 4 decyzji wymienionej wyżej (1), obejmuje także dodatek funkcyjny wypłacany danemu pracownikowi. Uzasadnienie prawneRozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy miał na względzie, co następuje:Ustęp 4 decyzji nr 141/76 Prezydium Rządu z dnia 31 grudnia 1976 r. w sprawie objęcia zasadami wcześniejszego przejścia na emeryturę pracowników zatrudnionych w jednostkach (zakładach) budżetowych (nie opublikowanej) stanowi, że jeżeli pracownik otrzymuje wynagrodzenie miesięczne w wysokości pośredniej między kwotami stawek określonych przepisami płacowymi, przy ustalaniu wymiaru emerytury przyjmuje się wynagrodzenie w wysokości stawek bezpośrednio wyższych od kwoty dotychczasowego wynagrodzenia. Z treści tego wstępu jednoznacznie wynika, że jeżeli pracownik w czasie zatrudnienia - przed rozwiązaniem z nim stosunku pracy - znajdował się w szczególnej sytuacji płacowej, gdyż uposażenie jego było ustalone w wysokości pośredniej (a nie w stawce pośredniej) między kwotami stawek określonych w przepisach płacowych, to przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury przyjąć należy jego wynagrodzenie w wysokości stawki, która jest bezpośrednio wyższa od kwoty dotychczasowego wynagrodzenia.Takie szczególne sytuacje pracowników przewidywały niektóre przepisy dotyczące regulacji płac (na przykład § 3 pkt 3 uchwały nr 17/76 Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1976 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników naczelnych i centralnych organów administracji państwowej - nie opublikowanej).Praktycznie obrazuje to następujący przykład:Stawki uposażenia dla stanowiska zajmowanego przez pracownika ustalone były w kwocie 5.000 zł - 5.500 zł. W wyniku regulacji płac ustalono dla tego pracownika wynagrodzenie w wysokości pośredniej między tymi stawkami (np. w kwocie 5.200 zł).Przy ustalaniu więc podstawy wymiaru jego emerytury należy przyjąć wynagrodzenie w stawce bezpośrednio wyższej, a więc 5.500 zł. Dodatki funkcyjne stanowią składnik wynagrodzenia wliczany do podstawy wymiaru emerytury (por. § 3 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty... Dz. U. Nr 35, poz. 246 w związku z ust. 7 pkt 9 załącznika nr 1 uchwały Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. w sprawie składników funduszu płac - M. P. Nr 43, poz. 212).Dyrektywy zawarte w ust. 4 decyzji nr 141/76 Prezydium Rządu dotyczące ustalania podstawy wymiaru emerytury odnoszą się więc do wszystkich składników wynagrodzenia, jeżeli były one wypłacane pracownikowi w wysokości pośredniej między stawkami określonymi w przepisach płacowych.Podstawę wymiaru emerytury ustala się m.in. na podstawie zaświadczenia zakładu pracy, zawierającego określenie wysokości zarobku oraz składników, z jakich ten zarobek się składa. Ocena dowodów stwierdzających wysokość zarobków oraz ustalenie podstawy wymiaru emerytury należy do organu rentowego.Taki zakres kompetencji organu rentowego wynika z treści przepisów art. 84 ust. 1 i art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6) oraz § 33 ust. 1 pkt 1 i § 4 ust. 2 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 48, poz. 347).Jeżeli więc w ust. 4 decyzji nr 141/76 Prezydium Rządu stanowi się, że przy "ustalaniu podstawy wymiaru emerytury przyjmuje się wynagrodzenie w wysokości stawek bezpośrednio wyższych", to w świetle wyżej powołanych przepisów czynności te należą do organu rentowego.Organ rentowy dla poczynienia w tej mierze ustaleń musi dysponować odpowiednimi danymi faktycznymi uzyskanymi od zakładu pracy. Ocena jednak i właściwe wykorzystanie tych danych należy do organu rentowego, który czyni w tej mierze własne ustalenia zawarte w decyzji o przyznaniu świadczenia.Decyzja nr 141/76 Prezydium Rządu zawiera ogólne unormowania warunków, od których zależy uzyskanie wcześniejszej emerytury przez pracowników jednostek budżetowych zwalnianych w ramach redukcji etatów, a więc jest kierowana do nie określonego bliżej kręgu osób. Rozpoznanie wniosków o emerytury dla tych pracowników przez organ rentowy i wydawanie decyzji następuje według zasad ogólnych, a nie w ramach swobodnego uznania tego organu. Decyzje organu rentowego podlegają kontroli organów odwoławczych właściwych według przepisów o postępowaniu w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego (a więc rad nadzorczych i sądów pracy i ubezpieczeń społecznych).Wymienione względy uzasadniają udzielenie odpowiedzi na przedstawione zagadnienie jak w sentencji uchwały.