II UZP 22/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN E. Berutowicz. Sędziowie SN: S. Perestaj (sprawozdawca), Z. Zaziemski. SentencjaSąd Najwyższy, przy udziale Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, w sprawie z wniosku Władysława B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R. o emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie postanowieniem z dnia 9 listopada 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych."1. Czy przewidziana zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1973 r. (Dz. Urzęd. Min. Spraw. Nr 7, poz. 62) odprawa (nagroda) z tytułu przejścia przez pracownika wymiaru sprawiedliwości na emeryturę w zwykłym trybie po spełnieniu warunków normalnie wymaganych, wypłacona do dnia 31 marca 1977 r. - jest wliczana do podstawy wymiaru emerytury.2. Czy ustalony decyzją nr 141/76 Prezydium Rządu z dnia 31 grudnia 1976 r. i zarządzeniem Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 15 lutego 1977 r. termin - do 31 marca 1977 r. - odnoszący się do pracowników składających wnioski o emeryturę, jest zachowany w momencie złożenia wniosku w zakładzie pracy, czy też winien być do tego dnia złożony w organie rentowym?"udzielił następującej odpowiedzi:1) Przewidziana w zarządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1973 r. w sprawie zasad gospodarowania funduszem nagród dla pracowników sądów powszechnych, sądów ubezpieczeń społecznych i państwowych biur notarialnych (Dz. Urzęd. Nr 7, poz. 62) odprawa wypłacona pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę na podstawie przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin nie podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury; 2) złożenie wniosku o emeryturę w zakładzie pracy jest równoznaczne - w zakresie zachowania terminu - ze złożeniem go w organie rentowym. Uzasadnienie prawneRozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 35, poz. 246) w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 13 grudnia 1976 r. w sprawie dostosowania niektórych przepisów o ubezpieczeniu społecznym i o ubezpieczeniu rodzinnym do zasad określających składniki funduszu płac (Dz. U. Nr 40, poz. 239) do obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty przyjmuje się zarobek wypłacony w gotówce z osobowego funduszu płac, z wyjątkiem wypłat z tego funduszu, wymienionych w załączniku do rozporządzenia.W załączniku do rozporządzenia (wg brzmienia rozporządzenia z 1976 r.), stanowiącym wykaz zarobków zaliczanych do osobowego funduszu płac, których nie uwzględnia się przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury i renty, w pkt 9 wymienione zostały "odprawy przy przejściu na emeryturę przyznawane na podstawie przepisów szczególnych".W załączniku nr 1 do uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. w sprawie składników funduszu płac (M. P. Nr 43, poz. 212) tytuł I pkt 7 odprawy przy przejściu na emeryturę - przyznawane na podstawie przepisów szczególnych - zaliczone zostały do osobowego funduszu płac.Z powyższych przepisów wynika więc, że niezależnie od tego jak w przepisie szczególnym zostało określone świadczenie wypłacone pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę (lub rentę) jest ono w istocie odprawą i nie podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury (renty). Odprawa ta ma bowiem charakter świadczenia socjalnego, wypłacanego przez zakład pracy, w celu ułatwienia pracownikowi przystosowania się do nowych warunków społeczno-ekonomicznych. W § 12 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1973 r. w sprawie zasad gospodarowania funduszem nagród dla pracowników sądów powszechnych, sądów ubezpieczeń społecznych i państwowych biur notarialnych (Dz. Urzęd. Min. Spraw. Nr 7, poz. 62) wymienione świadczenie zostało określone jako zapomoga (odprawa) dla pracowników odchodzących na rentę lub emeryturę. Z treści tego przepisu wynika więc wyraźnie, że świadczenie to wypłacane jest pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, a więc jest odprawą w rozumieniu pkt 9 wyżej wymienionego załącznika do rozporządzenia przewodniczącego Komitetu Pracy i Płacy z dnia 19 sierpnia 1968 r. Z dotychczasowych rozważań wynika, że o zaliczeniu wypłaconego pracownikowi świadczenia decyduje przesłanka uzasadniająca wypłatę tego świadczenia. Jeżeli przesłanką uzasadniającą wypłatę zapomogi (odprawy) jest okoliczność przejścia pracownika na emeryturę lub rentę, uzasadnia to uznanie tej wypłaty jako odprawy w rozumieniu wyżej wymienionych przepisów.W myśl powołanego wyżej pkt 9 załącznika do rozporządzenia przewodniczącego Komitetu Pracy i Płacy z dnia 19 sierpnia 1968 r. odprawy wypłaconej pracownikowi w związku z jego przejściem na emeryturę (rentę) nie wlicza się do podstawy wymiaru emerytury (renty). Bez znaczenia jest przy tym, czy wniosek o emeryturę został złożony w trybie zwykłym, czy też w trybie określonym w decyzji nr 141/76 Prezydium Rządu z dnia 31 grudnia 1976 r. Jak wynika bowiem z wyjaśnienia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 15 lutego 1977 r. (nr zatr. 015-2/77) wydanego w wykonaniu wymienionej decyzji nr 141/76, wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury podlegają tylko nagrody otrzymane przez pracowników za działalność podstawową. Nagrody te nie zostały wymienione w cytowanym wyżej załączniku do rozporządzenia przewodniczącego Komitetu Pracy i Płacy z dnia 19 sierpnia 1968 r. jako nie podlegające uwzględnieniu przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury i renty, również przy ustalaniu podstawy tych świadczeń przyznawanych w trybie zwykłym. Okoliczność ta przemawia więc za tym, że nagrody te wlicza się do podstawy wymienionych świadczeń, jeżeli zostały wypłacone pracownikowi za osiągnięcia w pracy podstawowej.W myśl § 2 i § 2 zarządzenia nr 101 Prezesa Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1968 r. w sprawie wykonywania przez uspołecznione zakłady pracy niektórych czynności z zakresu emerytur i rent (M. P. Nr 52, poz. 360) wydanego na podstawie art. 85 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - uspołecznione zakłady pracy zatrudniające co najmniej 100 pracowników są obowiązane przyjmować i przygotowywać zgłaszane po raz pierwszy wnioski o emerytury lub renty. Zakłady zatrudniające mniej niż 100 pracowników mogą przyjmować i przygotowywać wnioski o emerytury lub renty za zgodą właściwego organu rentowego. Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 12 grudnia 1968 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 48, poz. 347) za datę zgłoszenia wniosku przyjmuje się datę złożenia tego wniosku w uspołecznionym zakładzie pracy uprawnionym do przyjmowania wniosków.Treść przytoczonych przepisów wskazuje więc na to, że złożenie wniosku o emeryturę lub rentę w uspołecznionym zakładzie pracy, uprawnionym do przyjmowania takich wniosków, jest równoznaczne - w zakresie zachowania terminu złożenia wniosku - ze złożeniem takiego wniosku w organie rentowym. Odnosi się to także do wniosków o emeryturę składanych w zwykłym trybie na podstawie decyzji nr 141/76 Prezydium Rządu, która w tej mierze nie zawiera odmiennego unormowania.Wymienione okoliczności uzasadniały rozstrzygnięcie przedstawionych zagadnień prawnych jak w sentencji uchwały.