II UZP 22/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman. Sędziowie SN: E. Berutowicz, T. Kasiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Stefanii Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o podstawę wymiaru emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 17 lipca 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przepis § 9 ust. 2 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty, zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 35, poz. 246) w związku z § 4 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 13 grudnia 1976 r. w sprawie dostosowania niektórych przepisów o ubezpieczeniu społecznym i o ubezpieczeniu rodzinnym do zasad określających składniki funduszu płac (Dz. U. Nr 40, poz. 239) - ma zastosowanie przy doliczaniu do podstawy wymiaru rent i emerytur radców prawnych dodatkowych wynagrodzeń przysługujących radcom prawnym z tytułu zastępstwa w postępowaniu sądowym na podstawie § 6 uchwały nr 400 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1963 r. w sprawie zasad wynagradzania radców prawnych i referentów prawnych zatrudnionych w przedsiębiorstwach państwowych, zjednoczeniach oraz bankach państwowych (M.P. Nr 94, poz. 438). A jeśli tak to:a) czy do wynagrodzeń radców prawnych stanowiących podstawę wymiaru emerytur lub rent należy doliczać otrzymane przez nich dodatkowe wynagrodzenie z tytułu zastępstwa sądowego w dacie wypłaty tych wynagrodzeń, tj. doliczać je do zarobku za miesiąc, w którym zostało wypłacone;b) czy też obliczać to dodatkowe wynagrodzenie w stosunku miesięcznym i doliczać je do zarobków z tych miesięcy zatrudnienia, za które zarobki te przysługują (tj. czy dzielić kwotę dodatkowego wynagrodzenia za każdy proces przez liczbę miesięcy trwania procesu i doliczać stosowne części tego wynagrodzenia do wynagrodzenia radcy prawnego za odpowiednie miesiące stanowiące podstawę wymiaru emerytury lub renty, o ile przypadają na wybrany okres zatrudnienia)?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych powziął następującą uchwałę:Dodatkowe wynagrodzenie przysługujące radcom prawnym z tytułu zastępstwa w postępowaniu sądowym na podstawie § 6 uchwały nr 400 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1963 r. w sprawie zasad wynagradzania radców prawnych i referentów prawnych zatrudnionych w przedsiębiorstwach państwowych, zjednoczeniach oraz bankach państwowych (M.P. Nr 94, poz. 438) wlicza się - przy obliczaniu podstawy wymiaru emerytury lub renty - do zarobków uzyskanych w tym miesiącu, w którym nastąpiła wypłata tegoż dodatkowego wynagrodzenia.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni przyznana została emerytura, za podstawę wymiaru której przyjęto przeciętny zarobek z ostatnich 12 miesięcy zatrudnienia, przy czym doliczono do niego dodatkowe wynagrodzenie za zastępstwo sądowe w stosunku miesięcznym, tj. przy zastosowaniu zasady przewidzianej w § 9 ust. 2 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. w sprawie obliczania podstawy wymiaru emerytury i renty (...), iż zarobki pobierane w odstępach dłuższych niż jeden miesiąc oblicza się w stosunku miesięcznym i dolicza do zarobków z tych miesięcy zatrudnienia, za które te zarobki przysługują. Przy tej praktyce do podstawy emerytury radców prawnych przyjmuje się wynagrodzenie dodatkowe przysługujące od miesiąca, w którym został wniesiony pozew do sądu, do miesiąca, w którym został wydany prawomocny wyrok.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS zatwierdziła tę decyzję organu rentowego, uznając ją za zgodną z prawem. Wnioskodawczyni zakwestionowała to stanowisko w odwołaniu do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ dodatkowe wynagrodzenie radcy prawnego z tytułu zastępstwa sądowego jest związane z wynikiem prowadzonego procesu, a nie z czasem jego trwania. Wypłata zaś tego wynagrodzenia zależna jest od przysądzenia kosztów zastępstwa przez sąd na rzecz przedsiębiorstwa reprezentowanego przez radcę prawnego oraz od wyegzekwowania od dłużnika przynajmniej połowy zasądzonego roszczenia. Czas trwania procesu, a następnie egzekucji przysądzonej należności z reguły znacznie przekracza jeden rok, wynagrodzenie więc związane ze sprawami, które prowadziła w okresie przyjętym do ustalenia emerytury, będzie ewentualnie zrealizowane w następnych latach, co w konsekwencji pozbawi ją emerytury z tej części wynagrodzenia, które faktycznie było jej przez szereg lat wypłacane.Wnioskodawczyni podniosła również, że ustalając podstawę do obliczenia należnej jej emerytury w podany wyżej sposób, wprowadzono zasadniczą zmianę w ustalaniu emerytury radcy prawnemu, dotychczas bowiem przyjmowano do podstawy wymiaru emerytur wynagrodzenie dodatkowe z tytułu zastępstwa sądowego w wysokości wypłaconej przez zakład pracy w podanym okresie.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał, że do rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest wyjaśnienie zagadnienia prawnego, czy do wliczania do podstawy wymiaru emerytur i rent radców prawnych dodatkowych wynagrodzeń z tytułu zastępstwa sądowego, przysługujących im na podstawie § 6 uchwały nr 400 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1963 r. w sprawie zasad wynagradzania radców prawnych (...) (M.P. Nr 94, poz. 438), ma zastosowanie wzmiankowany przepis § 9 ust. 2 w związku z § 4 rozporządzenia MPPiSS z dnia 13 grudnia 1976 r. (Dz. U. Nr 40, poz. 239), a jeśli tak, to czy prawidłowa jest interpretacja tego przepisu przyjęta w obecnej praktyce organów rentowych, czy też interpretacja prezentowana w odwołaniu wnioskodawczyni. Ponieważ powyższe zagadnienie budzi poważne wątpliwości, Okręgowy Sąd przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o o.s.p. i u.s. Zdaniem Okręgowego Sądu przyczyna zachodzących wątpliwości wiąże się z niejasnym charakterem dodatkowego wynagrodzenia otrzymywanego przez radców prawnych za wygrany proces, a w szczególności, czy wynagrodzenie to należy traktować jako okresowe czy też jednorazowe.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dodatkowe wynagrodzenie radców prawnych z tytułu zastępstwa w postępowaniu sądowym, przewidziane w § 6 uchwały w sprawie zasad wynagradzania radców prawnych (...) oraz w § 4 załącznika nr 17 do układu zbiorowego pracy pracowników spółdzielczości spożywców, jest wynagrodzeniem objętym osobowym funduszem płac, a zatem podlegającym wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury i renty (§ 2 i 3 ust. 1 wymienionego wyżej rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1968 r., § 4 uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1976 r. w sprawie składników funduszu płac - M.P. Nr 43, poz. 212).Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o p.z.e. oraz § 1 ust. 1 wymienionego rozporządzenia do obliczenia podstawy wymiaru emerytury lub renty przyjmuje się zarobki z kolejnych 12 lub 24 miesięcy, z których wyprowadza się "przeciętny miesięczny zarobek", stanowiący tę podstawę. Zarobki (w gotówce) z każdego z tych miesięcy składają się ze wszystkich wypłat zaliczanych do osobowego funduszu płac, z wyjątkiem wypłat wymienionych w załączniku do rozporządzenia. Od powyższej zasady obliczania podstawy wymiaru wyjątek czyni § 9 ust. 2 rozporządzenia stanowiący, że zarobki pobierane w odstępach dłuższych niż jeden miesiąc "oblicza się w stosunku miesięcznym i dolicza się do zarobków z tych miesięcy zatrudnienia, za które zarobki te przysługują". Ze sformułowania tego wynika, że przepisem tym objęte są wynagrodzenia periodyczne - dostosowane do długości przepracowanego okresu (choć często uzależnione od innych jeszcze warunków), których terminy płatności przypadają rzadziej od innych składników wynagrodzenia, jak np. premia płatna kwartalnie lub półrocznie.Dodatkowe wynagrodzenie należne radcy prawnego z tytułu zastępstwa w postępowaniu sądowym swoim charakterem nie odpowiada wynagrodzeniu okresowemu przypadającemu za określony czas pracy, wypłata jego bowiem nie zależy od długości przepracowanego przez radcę okresu (a nawet od długości czasu trwania procesu, w którym radca występował w imieniu swego zakładu pracy), lecz od tego, w jaki sposób zakończył się proces, oraz czy i w jakiej wysokości wyegzekwowano należność (§ 6 ust. 2 i 4 uchwały nr 400).Nie zachodzą zatem podstawy do zakwalifikowania omawianego wynagrodzenia jako wynagrodzenia o charakterze periodycznym, do którego miałby zastosowanie § 9 ust. 2 powołanego rozporządzenia. W konsekwencji należy przyjąć, że wypłacone radcy prawnemu dodatkowe wynagrodzenie wlicza się w całości do zarobku w miesiącu, w którym nastąpiła jego wypłata, i w tym też kierunku należało udzielić odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne.