III BP 1/15

Sygn. akt III BP 1/15 POSTANOWIENIE Dnia 8 października 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa A. D. przeciwko T. S. – C. s.c. w S. o odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę , na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 października 2015 r., na skutek skargi powódki o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt III Pa 29/13, odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania. UZASADNIENIE Powódka A. D. wniosła do Sądu Najwyższego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 9 października 2013 r., III Pa 29/13, zaskarżając ten wyrok w części oddalającej apelację (tj. w punkcie I). W podstawie skargi jej autorka zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: (-) art. 30 § 4 k.p. i art. 45 § 1 k.p. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że: - treść oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę doręczonego powódce czyni zadość wymogom co do konkretyzacji przyczyny wypowiedzenia, 2 podczas gdy przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę – „brak oczekiwanego zaangażowania (...), niewywiązywanie się z obowiązków pracowniczych oraz niezadowalające wyniki i efekty pracy w porównaniu z innymi pracownikami” – jest, zdaniem skarżącej, nazbyt ogólnikowa, a przez to wadliwa, bo takie ułomne sformułowanie wymusza na skarżącym pracowniku wszczęcie sądowej procedury odwoławczej w celu poznania konkretnej i rzeczywistej przyczyny potencjalnie uzasadniającej dokonanie wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony; - konkretyzowanie przyczyn wypowiedzenia jest dopuszczalne i zgodne z prawem ex post, tj. w toku procesu sądowego, przy pomocy zeznań świadków i innych dowodów (do których przedstawienia zobowiązuje pracodawcę Sąd), podczas gdy konkretyzacja i uzupełnianie przyczyny wypowiedzenia ex post mogą służyć jedynie pełniejszemu uzasadnieniu wypowiedzenia, nie mogą jednak usunąć wadliwości (niekonkretności) określenia jego przyczyny w oświadczeniu o wypowiedzeniu); uwadze Sądów obydwu instancji uszło, że już z samego oświadczenia pracodawcy o wypowiedzeniu musi wynikać w sposób niebudzący wątpliwości, co jest istotą zarzutu stawianego pracownikowi i usprawiedliwiającego rozwiązanie z nim stosunku pracy. W sprawie niniejszej pozwany nie tylko precyzował - ale w zasadzie budował podstawę wypowiedzenia na etapie procesu sądowego, powołując w tym celu określone dowody (czego najlepszym przykładem jest „zestawienie ilości wprowadzanych do systemu faktur”); (-) art. 6 k.c. w związku z art. 300 i 45 k.p. przez niewykazanie związku przyczynowego pomiędzy zwolnieniem powódki z pracy a przyczyną wskazaną w wypowiedzeniu („brak oczekiwanego zaangażowania (...), niewywiązywanie się z obowiązków pracowniczych oraz niezadowalające wyniki i efekty pracy w porównaniu z innymi pracownikami”); (-) art. 45 § 1 i 8 k.p. przez pominięcie w ocenie - sprawiedliwych i konkretnych kryteriów kryterium sytuacji rodzinnej i osobistej; (-) art. 183b § 1 w zw. 45 § 1 k.p. przez jego niezastosowanie, podczas gdy z dowodów wynika expressis verbis, iż jakkolwiek inni pracownicy uzyskiwali analogiczne jak powódka wyniki w pracy (co wynika choćby ze wspominanego wyżej „zestawienia” (k. 31-49), tym niemniej nie spotkali się oni z wypowiedzeniem (co może dowodzić dyskryminacji powódki). 3 Jako przepisy prawa, z którymi orzeczenie jest niezgodne skarżąca wskazała powołane wyżej przepisy. Skarżąca wniosła też o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z przepisami prawa, tj. art. 30 § 4 i 45 § 1 i art. 6 k.c. w związku z art. 300 i 45 k.p. oraz art. 45 § 1 i 8 k.p. i art. 183b § 1 w zw. z art. 45 § 1 k.p. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia szczególnego rodzaju. Nie jest bowiem środkiem prawnym służącym wzruszeniu prawomocnego orzeczenia, które pozostaje w mocy choćby było wadliwe, lecz wyłącznie środkiem służącym kontroli legalności zaskarżonego nią orzeczenia w kontekście możliwości ubiegania się o przyznanie od Państwa (Skarbu Państwa) odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem prawomocnego orzeczenia (art. 4171 § 2 k.c.). Jest przy tym jednym ze środków nadzoru judykacyjnego Sądu Najwyższego. Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku przysługuje od prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie były i nie są możliwe. W art. 4245 k.p.c. zostały określone wymagania, którym powinna odpowiadać skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, przy czym w § 2 tego przepisu wymieniono wymagania formalne przewidziane dla pisma procesowego, a w § 1 zostały wymienione wymagania istotne skargi. Przyjęta została zatem zasada analogiczna do uregulowania zawartego w art. 3984 k.p.c., dotyczącego skargi kasacyjnej. Wypada dodać, że w myśl art. 4248 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd niższej instancji (z przyczyn określonych w art. 4246 § 3 k.p.c.), skargę wniesioną po upływie terminu (o którym mowa w art. 4246§ 1 k.p.c.), skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 4245 § 1 k.p.c., jak również skargę z innych przyczyn niedopuszczalną. Z kolei na podstawie art. 4 4249 k.p.c. Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, jeżeli jest ona oczywiście bezzasadna. Przypadek taki zachodzi zaś, gdy już z samej treści skargi wynika, że nie zostałaby ona uwzględniona w razie przyjęcia jej do rozpoznania, tzn. gdy bezpośredni ogląd sprawy wskazuje, iż skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia byłaby oddalona (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2008 r., III BP 3/08, OSNP 2010 nr 1-2, poz. 13 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 6 lutego 2009 r., I BP 19/08, LEX nr 746163 oraz z dnia 6 lutego 2009 r., I BP 20/08, LEX nr 746164). Dokonana przez Sąd Najwyższy ocena treści skargi wniesionej przez powódkę prowadzi do wniosku, że skarga ta odpowiada wprawdzie istotnym wymogom formalnym (konstrukcyjnym) określonym w art. 4245 k.p.c. oraz została wniesiona z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 4246 § 1 k.p.c., jednakże analiza sprawy, której przedmiotowa skarga dotyczy, wskazuje wyraźnie, że skarga ta jest oczywiście bezzasadna. Wbrew sformułowanym w tej skardze zarzutom, zaskarżony wyrok nie został bowiem wydany z naruszeniem przepisów powołanych w podstawach zaskarżenia. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że niezgodność orzeczenia (obecnie wyroku) z prawem stanowi autonomiczną kategorię bezprawności i nie może być utożsamiana z pojęciem szeroko rozumianej bezprawności, występującym w dziedzinie odpowiedzialności cywilnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2010 r., I CNP 100/09, LEX nr 603887). Za orzeczenie niezgodne z prawem uznać można tylko takie orzeczenie, które jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć (dyskrecjonalności) albo zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa o charakterze oczywistym i niewymagającym głębszej analizy prawniczej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007 nr 1, poz. 17; z dnia 17 maja 2006 r., I CNP 14/06, niepublikowane; z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007 nr 2, poz. 35; z dnia 4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, niepublikowane i z dnia 25 maja 2007 r., I CNP 17/07, LEX nr 286765). Wymaga więc podkreślenia, iż 5 o niezgodności orzeczenia z prawem w rozumieniu art. 4241 k.p.c. w związku z art. 4171 k.c. można mówić jedynie wówczas, gdy orzeczenie to jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni i ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć. Niezgodność z prawem musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty (por. powołane wcześniej postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2008 r., III BP 3/08, OSNP 2010 nr 1-2, poz. 13 oraz cytowane tam przykłady orzecznictwa). Uznanie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia to nie tylko bowiem stwierdzenie jego obiektywnej bezprawności. Stwierdzenie tej bezprawności nie może nastąpić bez sięgnięcia do istoty władzy sądowniczej, czyli orzekania przez sędziego w warunkach niezawisłości, w sposób bezstronny, jednak zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, lecz także od „głosu sumienia” sędziego oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2010 r., II BU 16/09, LEX nr 602214). Sędzia poruszający się na obszarze przyznanej mu swobody i nieprzekraczający jej granic, pozostający w zgodzie z własnym sumieniem, jak też prawidłowo dobierający standardy orzeczenia, działa w ramach porządku prawnego nawet wtedy, gdy wydane przez niego orzeczenie – ocenione a posteriori – jest obiektywnie niezgodne z prawem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007 nr 2, poz. 35). Dlatego właśnie niezgodność z prawem, rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa, musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty. Tylko bowiem w takim przypadku wyrokowi można przypisać cechy bezprawności. Traktowanie jako niezgodnego z prawem w rozumieniu art. 4244 k.p.c. każdego orzeczenia sądowego ocenionego jako wadliwe niesie natomiast zagrożenia dla porządku prawnego, stabilności obrotu prawnego, swobody sądu w stosowaniu prawa. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że Sąd drugiej instancji w zaskarżonym wyroku z dnia 9 października 2013 r. bez wątpienia przyjął interpretację przepisów mających zastosowanie do sytuacji prawnej skarżącej, której prawidłowość została potwierdzona choćby w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2015 r., III PK 109/14 (LEX nr 1666025). W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy, odwołując się do poglądów 6 prawnych wyrażonych w wyrokach z dnia 4 listopada 2008 r., II PK 82/08 (LEX nr 489012) i z dnia 2 października 2012 r., II PK 60/12 (LEX nr 1243025), przyjął zaś, że wymaganie wskazania przez pracodawcę konkretnej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę nie jest równoznaczne z koniecznością sformułowania jej w sposób jak najbardziej precyzyjny, szczegółowy i drobiazgowy, z powołaniem opisów wszystkich faktów i zdarzeń, dokumentów, ich dat oraz wskazaniem poszczególnych działań, czy zaniechań, składających się w ocenie pracodawcy na przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę. Celem regulacji zawartej w art. 30 § 4 k.p. jest umożliwienie pracownikowi obrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę, a zatem ujęcie przyczyn wypowiedzenia powinno być konkretne i precyzyjne w takim stopniu, aby umożliwiało mu rzeczową obronę w razie ewentualnego procesu sądowego. Najogólniej rzecz ujmując, można więc stwierdzić, że pracodawca nie narusza przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę za wypowiedzeniem - w zakresie sposobu określenia przyczyny wypowiedzenia (art. 30 § 4 k.p.) - wówczas, gdy pracownik jest świadomy tego, z jakich powodów pracodawca zdecydował się na zakończenie z nim współpracy. Należy również zauważyć, że przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę - chociaż powinna być konkretna i rzeczywista - wcale nie musi mieć szczególnej wagi czy nadzwyczajnej doniosłości, gdyż wypowiedzenie jest zwykłym sposobem rozwiązania bezterminowego stosunku pracy (por. pośród wielu wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 1997 r., I PKN 419/97, OSNAPiUS 1998 nr 20, poz. 598). W związku z tym, brak oczekiwanej przez pracodawcę dbałości, staranności i uwagi w wykonywaniu obowiązków pracowniczych stanowi okoliczność, która daje podstawę do wypowiedzenia umowy o pracę każdemu pracownikowi, jeśli okaże się, że nie spełnia on pokładanych w nim przez pracodawcę oczekiwań. Wypowiedzenie to nie jest zaś nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. Podsumowując ten wątek rozważań, Sąd Najwyższy zauważa, że takie właśnie założenia przyjął Sąd Okręgowy, wydając zaskarżony wyrok. Dlatego też Sąd Najwyższy jest zdania, że wyrok ten z całą pewnością nie narusza w sposób kwalifikowany, elementarny i oczywisty przepisów powołanych w podstawach 7 zaskarżenia. Co już wcześniej zostało podniesione, zgodnie z art. 4249 k.p.c. Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, jeżeli jest ona oczywiście bezzasadna. Oczywista bezzasadność skargi, to bezzasadność stwierdzana przez Sąd Najwyższy prima facie, niewątpliwa, niewymagająca badania. Skarga jest bezzasadna, gdy bez głębszych rozważań można uznać, że żadna ze wskazanych podstaw jej nie usprawiedliwia (por. podobnie postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 maja 2010 r., I BP 2/10 oraz z dnia 26 sierpnia 2008 r., III BP 4/08, oba niepublikowane). W szczególności będzie to miało miejsce, gdy jest oczywiste, że zaskarżone orzeczenie nie jest niezgodne z prawem w sposób nakazany treścią art. 4241 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2008 r., III BP 3/08, OSNP 2010 nr 1-2, poz. 13). Z tych względów, na podstawie art. 4249 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.