III PO 33/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: K. Marowski, J. Knap (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mariana P. przeciwko Hucie w K. i Zjednoczeniu Hutnictwa Żelaza i Stali w K. o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne i zapłatę odszkodowania, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy członek Komisji Odwoławczej działającej przy Urzędzie Patentowym (art. 121 ustawy z dnia 31 maja 1952 r. - Prawo wynalazcze - Dz. U. Nr 33, poz. 156), mianowany na podstawie § 32 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1963 r. przez Przewodniczącego tejże komisji na wniosek Centralnej Rady Związków Zawodowych, korzysta z ochrony art. 6 pkt 2 Zbiorowego układu dla przemysłu hutniczego zawartego w dniu 28 września 1957 r., jako pełniący funkcje państwowe?"udzielił następującej odpowiedzi:Pracownik będący członkiem Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej korzysta z ochrony stosunku pracy przewidzianej w art. 6 ust. 2 Zbiorowego układu pracy dla przemysłu hutniczego z dnia 25 września 1957 r. Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy dla dzielnicy Nowa Huta w Krakowie oddalił powództwo Mariana P. przeciwko Hucie w K. i Zjednoczeniu Hutnictwa, Żelaza i Stali w K. o uznanie wypowiedzenia powodowi stosunku pracy, dokonanego w dniu 22.X.1963 r., za nieważne, o dopuszczenie powoda do pracy w pozwanej Hucie i o solidarne zasądzenie od obydwu pozwanych 27.000 zł tytułem wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy.Według ustaleń Sądu Powiatowego powodowi wypowiedziano umowę o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Sugerowana w pozwie okoliczność rzekomej sprzeczności dokonanego powodowi wypowiedzenia z zasadami współżycia społecznego nie znalazła potwierdzenia w przewodzie sądowym. W rzeczywistości bowiem powód - zajmujący stanowisko kierownika Zespołu do Spraw Postępu Technicznego - nie mógł podołać zwiększonym wymaganiom i dlatego powinien przejść do innej pracy, którą mu zresztą oferowano. Nikt w stosunku do powoda nie był złośliwie nastawiony.W rewizji powód domagał się zmiany tego wyroku przez uczynienie zadość żądaniom zgłoszonym w pozwie, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Sąd Wojewódzki w Krakowie, rozpoznając sprawę w postępowaniu rewizyjnym w dniu 21.IV.1965 r., przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia sformułowane wyżej zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawnePrzy udzieleniu przytoczonej w uchwale odpowiedzi Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zawarty w dniu 28 września 1957 r. Zbiorowy układ pracy dla przemysłu hutniczego w art. 6 ust. 2 stanowi:"Pracownik będący inwalidą wojennym, członkiem organów Związku Zawodowego, członkiem Rady Zakładowej, rady oddziałowej, zakładowej lub terenowej komisji rozjemczej, rady robotniczej oraz powołany do pełnienia zadań państwowych lub społecznych może być zwolniony z pracy tylko z przyczyn określonym obowiązującymi przepisami, przy czym w każdym wypadku za zgodą:nadrzędnej instancji Związku w odniesieniu do członków organów związkowych, komisji rozjemczych, pracowników powołanych do pełnienia obowiązków państwowych i społecznych,rady robotniczej w odniesieniu do członków rady robotniczej,prezydium właściwej rady narodowej w odniesieniu do inwalidów wojennych."Użycie w przytoczonym przepisie sformułowania: "może być zwolniony z pracy tylko z przyczyn określonych obowiązującymi przepisami" może być wykorzystywane jako argument na rzecz poglądu, że przewidziana w art. 6 ust. 2 powyższego Zbiorowego układu pracy szczególna ochrona stosunku pracy odnosi się wyłącznie do kręgu osób, którym taką ochronę gwarantują już aktualnie obowiązujące ustawowe przepisy szczególne, że tym samym wzmianka o pracowniku "powołanym do pełnienia zadań państwowych lub społecznych" nie oznacza żadnego objęcia uprzywilejowaniem innych jeszcze grup pracowniczych niż chronione już przez ustawę.Tekst zacytowanego na wstępie art. 6 ust. 2 Zbiorowego układu pracy tak pojętej wykładni tego przepisu nie usprawiedliwia.Ograniczenie zwolnienia z pracy do przyczyn "określonych obowiązującymi przepisami" zawiera tylko tę treść, że nie jest dopuszczalne wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi korzystającemu z ustanowionego na jego rzecz ograniczenia, czyli że rozwiązanie z takim pracownikiem stosunku pracy przez zatrudniający go zakład może nastąpić wyłącznie z przyczyn i w trybie ustalonym w dekrecie z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. Nr 2, poz. 11), a więc w sytuacjach, o jakich mowa w art. 2 i 3 tego dekretu, a nadto jeszcze pod warunkiem uzyskania zgody wymienionego w przepisie właściwego organu.Nie ma natomiast w postanowieniach art. 6 ust. 2 omawianego Zbiorowego układu pracy jakiegokolwiek odesłania do przepisów szczególnych. Zresztą przepis ten uprzywilejowuje wprost również i takich pracowników, których stosunki pracy nie pozostają pod szczególną ochroną ustawową. Zalicza on do uprawnionych każdego członka organów związku zawodowego, a więc oczywiście i członka zarządu związku. Tymczasem w świetle obowiązujących ustaw ochronnych członkostwo w zarządzie związku nie nadaje żadnych szczególnych uprawnień w zakresie ochrony stosunku pracy.W art. 6 ust. 2 układu wymienia się członka terenowej komisji rozjemczej nie czyniąc różnicy, czy chodzi o stałego, czy też niestarego członka.Z mocy paragrafu 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24.IV.1954 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 68) do niestałych członków terenowej komisji rozjemczej nie stosuje się § 12 tego rozporządzenia, gdzie zakazano rozwiązywanie stosunku pracy z członkiem zakładowej komisji rozjemczej, chyba że zachodzi ważna przyczyna lub wina pracownika. Brzmienie art. 6 ust. 2 układu żadnych przesłanek do dokonania rozróżnienia nie dostarcza. Innymi słowy, także niestały członek terenowej komisji rozjemczej musi być uważany za korzystającego z ochrony powołanej do życia wolą uczestników układu.Identycznym założeniem rozciągnięcia uprzywilejowanego stanowiska na grupy pracowników nie korzystających z ustawowego przywileju w zakresie ochrony stosunku pracy cechuje się ust. 1 art. 6 układu. Tam postanawia się np., że nie może mieć miejsca rozwiązanie zawartej na czas nieoznaczony umowy o pracę - chyba że zostało dokonane z przyczyn określonych obowiązującymi przepisami - w stosunku do pracownika, któremu brak do nabycia praw emerytalnych okresu nie przekraczającego lat dwóch, chociaż ustawodawstwo pracy w żadnym z obowiązujących przepisów takiego zakazu nie ustaliło.W rezultacie - bez popadnięcia w ewidentną sprzeczność ze słowną treścią rozważanego przepisu art. 6 ust. 2 układu - nie dałoby się podzielić stanowiska ewentualnych zwolenników poglądu, że w powołanej normie chodzi po prostu o przypomnienie jedynie faktu istnienia grup pracowniczych, na rzecz których ustawodawca zagwarantował w odrębnych przepisach stabilność stosunku pracy przez wzgląd na wykonywanie przez pracownika oznaczonych funkcji i zadań państwowych lub społecznych. Natomiast w zgodzie z wykładnią językową, systematyczną i logiczną pozostaje wniosek, że uczestnicy układu, zdecydowawszy się na przyjęcie sformułowania o pracowniku powołanym do pełnienia zadań państwowych lub społecznych, którego trzeba otoczyć wymienioną ochroną, mieli na uwadze ewentualność występowania nie dających się z góry skonkretyzować sytuacji faktycznych, w których pracownik, realizując powierzone mu państwowe lub społeczne zadania pozazakładowe, powinien czynić to z poczuciem koniecznej niezależności i samodzielności wobec kierownictwa zakładu pracy i bez obawy, że jego działalność na tym polu wydać się może przedstawicielom podmiotu zatrudniającego złą lub niepotrzebną czy wreszcie w jakiejś mierze krępującą. Stąd też w pojęciu powołania do pełnienia zadań państwowych lub społecznych mieścić się mogą różne zdarzenia faktyczne.Jednocześnie staje się tutaj rzeczą nieodzowną, aby kwestię szczególnej ochrony stosunku pracy konkretnego pracownika, określonego ogólnie mianem powołanego do pełnienia zadań państwowych lub społecznych, rozważyć w danym wypadku z punktu widzenia jej zgodności z funkcją społeczną, jakiej każde przepisy ochronne mają służyć. Poddawszy analizie jeszcze i w tym aspekcie wyłaniającą się z przedstawionego pytania wątpliwość, wypada odpowiedzieć, że członek Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym PRL należy do grona osób, którym układ zbiorowy pracy zabezpiecza - przez art. 6 ust. 2 - trwałość stosunku pracy.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 marca 1963 r. w sprawie postępowania spornego przed Urzędem Patentowym oraz w sprawie utworzenia i organizacji Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym oraz postępowania przed tą Komisją (Dz. U. Nr 16, poz. 84) stanowi w § 4 w związku z § 36 ust. 2, że członkowie kolegium orzekającego Komisji Odwoławczej są w rozstrzyganiu sprawy niezawiśli i podlegają tylko ustawom. W słowach tych wyrażona jest zasada, jaką o podobnym brzmieniu w stosunku do ławników ludowych wprowadza art. 2 ustawy z dnia 2.XII.1960 r. o ławnikach sądowych w sądach powszechnych (Dz. U. Nr 54, poz. 305). Mając na uwadze zagwarantowaną ustawowo niezawisłość w orzekaniu, nie można zarazem nie liczyć się z ewentualnością kolizji na tym tle interesu pracownika z pojmowanym nieraz opacznie przez kierownictwo interesem zakładu pracy, co prowadzić może do wzajemnych nieporozumień, a nawet zadrażnień. Dlatego też w art. 5 ustawy z dnia 2.XII.1960 r. wyraźnie zastrzega się, że wykonywanie obowiązków ławnika nie może pociągać za sobą ujemnych skutków dla niego w zakresie stosunku pracy.Ten sam motyw przemawia za zaliczeniem członka Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym do grona osób wymienionych w art. 6 ust. 2 Układu. Paragraf 32 cytowanego już rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1963 r. stanowi, że członków Komisji Odwoławczej powołuje przewodniczący Komisji na wniosek m.in. Centralnej Rady Związków Zawodowych. W wypadku powoda spełniony jest więc również warunek powołania. Z istoty funkcji członka Komisji Odwoławczej, której zadaniem jest orzekanie w administracyjnym postępowaniu spornym, wynika powołanie do wykonywania zadań o charakterze państwowym.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w powziętej uchwale.