I PR 458/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Knap, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Bogusława W. przeciwko Przedsiębiorstwu Poszukiwań Naftowych w W. o zmianę opinii, odszkodowanie i ustalenie przyczyn rozwiązania stosunku pracy na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego z dnia 28 czerwca 1973 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustalił, iż stosunek pracy pomiędzy stronami został rozwiązany przez pozwane Przedsiębiorstwo bez winy powoda;w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód w postępowaniu przed Zakładową Komisją Rozjemczą domagał się ustalenia, że stosunek pracy między stronami został rozwiązany na skutek wypowiedzenia przez pozwany zakład warunków płacy, a ponadto zmiany treści opinii pracowniczej z dnia 16 lipca 1971 r. oraz zapłaty różnicy wynagrodzenia za okres od 17 stycznia 1971 r. do dnia rozwiązania stosunku pracy.Zakładowa Komisja Rozjemcza przywróciła powoda do pracy w pozwanych Zakładach, zasądziła na jego rzecz od pozwanego Przedsiębiorstwa 1.892,10 zł z tytułu odszkodowania za okres od 15 lipca do 18 sierpnia 1971 r. oraz utrzymała w mocy opinię pracowniczą o powodzie z dnia 24 maja 1971 r.Zarząd Główny Związku Zawodowego Górników na skutek odwołania powoda uchylił orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej w części nakazującej przywrócenie powoda do pracy oraz orzekającej o żądaniu sprostowania opinii.Na wniosek powoda sprawa została przekazana do sądu.W postępowaniu przed sądem powód skonkretyzował swoje roszczenia, żądając ustalenia, że pozwane Przedsiębiorstwo rozwiązało z nim umowę o pracę bez jego winy, sprostowania i uzupełnienia wydanej o nim opinii pracowniczej z dnia 13 listopada 1971 r. i świadectwa pracy, przez wskazanie w tych dokumentach stanowisk, na których powód był rzeczywiście zatrudniony, oraz zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa 8.098 zł z tytułu wyrównania wynagrodzenia.Poza tym powód dodatkowo wniósł o nakazanie pozwanemu Przedsiębiorstwu zniszczenia opinii z dnia 24 maja 1971 r. i z dnia 16 lipca 1971 r., zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa kwoty 21.966 zł z tytułu odszkodowania za okres pozostawania bez pracy, a nadto zasądzenia odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy w dniu 17 stycznia 1971 r.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 30 marca 1972 r., orzekając o roszczeniach powoda, między innymi nakazał usunięcie z akt personalnych powoda opinii z dnia 24 maja 1971 r. i z dnia 16 lipca 1971 r.W tej części wyrok Sądu Wojewódzkiego nie został zaskarżony, wobec czego uprawomocnił się.Sąd Najwyższy, rozpoznając rewizję obu stron od powyższego wyroku w pozostałym zakresie - uchylił ten wyrok i przekazał sprawę komisji powypadkowej przy pozwanym Przedsiębiorstwie w części dotyczącej roszczenia odszkodowawczego z tytułu wypadku przy pracy, co do innych zaś roszczeń - Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki nakazał pozwanemu Przedsiębiorstwu uzupełnienie opinii pracowniczej o powodzie z dnia 13 listopada 1971 r. przez dopisanie w niej wzmianki o wykonywaniu przez powoda pracy kalkulatora oraz ustalił, że stosunek pracy między stronami został rozwiązany przez pozwane Przedsiębiorstwo z winy powoda; w pozostałej części oddalił powództwo.Sąd Wojewódzki przytoczył w uzasadnieniu następujące ustalenia i wnioski:Powód został zatrudniony w pozwanym Przedsiębiorstwie w dniu 1 marca 1968 r. w charakterze ślusarza magazynowego, jednakże do dnia 16 października 1968 r. faktycznie wykonywał pracę kalkulatora. Następnie powód pracował w pozwanym Przedsiębiorstwie kolejno na stanowiskach: zastępcy brygadzisty, manipulatora agregatu świetlnego i motorowego silników spalinowych.Od 1 marca 1971 r. natomiast, w związku z zaleceniem lekarskim, został on przeniesiony do pracy w bazie rurowo-żerdziowej na stanowisku ślusarza, z zachowaniem dotychczasowego wynagrodzenia. Wobec zgłaszanych przez powoda zastrzeżeń - pozwane Przedsiębiorstwo potwierdziło ten fakt w piśmie z dnia 5 czerwca 1971 r. Od 9 czerwca do 5 lipca 1971 r. powód przebywał w sanatorium. W związku z opinią lekarską pozwane Przedsiębiorstwo poleciło powodowi od dnia 13 lipca 1971 r. wykonywanie pracy przy obsłudze prasy hydraulicznej. Powód odmówił wykonywania tej pracy, powołując się na stan zdrowia i brak odpowiedzialnego przygotowania do wykonywania zleconych czynności.Powołana przez pozwane Przedsiębiorstwo specjalna komisja z udziałem lekarza stwierdziła, że powód może obsługiwać prasę hydrauliczną. Powód do pracy nie przystąpił i pozwane Przedsiębiorstwo w dniu 14 lipca 1971 r. rozwiązało z nim umowę o pracę ze skutkiem natychmiastowym, wobec ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych.Rozwiązanie umowy o pracę było wadliwe, ponieważ rada zakładowa wyraziła zgodę na zwolnienie powoda ze skutkiem natychmiastowym dopiero w dniu 15 lipca 1971 r.; powód jednak nie domagał się przywrócenia do pracy.Zakładowa Komisja Rozjemcza prawomocnym orzeczeniem zasądziła na rzecz powoda od pozwanego Przedsiębiorstwa odszkodowanie na podstawie art. 11 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy.Opierając się na tych ustaleniach, Sąd Wojewódzki uznał bezzasadność żądania powoda wyrównania wynagrodzenia, ze względu na to, że został on przeniesiony na inne stanowisko w związku z zaleceniem lekarskim, przy zachowaniu dotychczasowego zaszeregowania według siatki płac. Obniżenie wynagrodzenia było następstwem niewykonywania przez powoda w tym okresie pracy w godzinach nadliczbowych oraz nieobecności w pracy wskutek choroby.Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że stosunek pracy z powodem został rozwiązany ze skutkiem natychmiastowym w dniu 14 lipca 1971 r. przez pozwane Przedsiębiorstwo, nie zaś - jak twierdził powód - w następstwie wypowiedzenia mu warunków pracy i płacy w dniu 5 czerwca 1971 r. Jednakże rozwiązanie umowy o pracę z powodem było nieprawidłowe ze względu na brak uprzedniej zgody rady zakładowej.Powód korzystał z mieszkania służbowego w czasie pracy w pozwanym Przedsiębiorstwie. Ma on więc interes w ustaleniu trybu rozwiązania stosunku pracy jako przesłanki decydującej o obowiązku dostarczenia mu przez pozwane Przedsiębiorstwo lokalu zastępczego w zamian za opróżnione mieszkanie służbowe.Sąd Wojewódzki ustalił, że umowa o pracę została rozwiązana z winy powoda, wobec nieuzasadnionej odmowy wykonywania odpowiedniej dla niego pracy przy obsłudze prasy hydraulicznej.Stosownie do dokonanych ustaleń - Sąd Wojewódzki nakazał pozwanemu Przedsiębiorstwu uzupełnienie wydanej powodowi opinii, przez zamieszczenie w niej wzmianki o wykonywaniu pracy kalkulatora.Sąd Wojewódzki stwierdził także, że powód od dnia 15 lipca 1971 r. do dnia 6 stycznia 1972 r. nie pracował, ponieważ dążył do uzyskania pracy, do której wykonywania nie miał odpowiedniego wykształcenia, i nie przyjmował prac wskazanych mu przez organ do spraw zatrudnienia.Powód nie zgłosił się też do pracy w pozwanym Przedsiębiorstwie, które po decyzji zakładowej komisji rozjemczej wyraziło gotowość zatrudnienia go, i w tym celu wysłało do niego pisemne wezwanie w dniu 20 sierpnia 1971 r. Pozostawanie powoda bez pracy nie miało związku z treścią opinii i świadectwa pracy wydanych mu przez pozwane Przedsiębiorstwo. Brak jest zatem podstaw do zasądzenia odszkodowania za czas pozostawania bez pracy.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W związku ze stosunkiem pracy pozwane Przedsiębiorstwo przydzieliło powodowi mieszkanie służbowe. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1959 r. w sprawie warunków przydziału i opróżniania mieszkań służbowych, właściwości organów w tych sprawach oraz trybu postępowania (Dz. U. Nr 24, poz. 152) - w wypadku rozwiązania stosunku pracy zakład pracy cofa przydział mieszkania służbowego, a pracownik oraz osoby wspólnie z nim zamieszkałe mają obowiązek, na żądanie zakładu pracy, opróżnić to mieszkanie. Jeżeli rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z przyczyn wymienionych w § 6 ust. 1 cyt. rozporządzenia, to zakład pracy obowiązany jest dostarczyć pracownikowi opróżniającemu mieszkanie służbowe inny lokal mieszkalny.Z mocy § 6 ust. 3 cyt. rozporządzenia spory co do przyczyn rozwiązania stosunku pracy rozstrzygane są przez zakładowe komisje rozjemcze i sądy, jeżeli stosunek pracy nie powstał w drodze mianowania pracownika. Na podstawie wskazanego przepisu dopuszczalne jest wyjątkowo rozpatrywanie przez sąd lub zakładową komisję rozjemczą sporów o prawa należące do kompetencji organów administracyjnych, i tylko w zakresie rozstrzygania o przyczynach rozwiązania stosunku pracy, wymienionych w tym przepisie. Ten właśnie szczególny przepis stanowi podstawę prawną żądania powoda ustalenia przyczyny rozwiązania stosunku pracy.Między stronami powstał bowiem w tym zakresie spór, postępowanie administracyjne zaś o usunięcie powoda z mieszkania służbowego zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, ponieważ wynik tego procesu będzie miał znaczenie prejudycjalne dla organu administracyjnego.Powód dąży do uzyskania lokalu zastępczego i jego celem w niniejszym procesie jest uzyskanie orzeczenia stwierdzającego rozwiązanie stosunku pracy z takiej przyczyny, która stanowi przesłankę zobowiązującą zakład pracy do dostarczenia mu w razie opróżnienia mieszkania służbowego innego lokalu mieszkalnego.Uwzględnienie powództwa na podstawie § 6 ust. 3 cyt. rozporządzenia jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy sąd stwierdzi, że stosunek pracy między pracownikiem a zakładem pracy został rozwiązany z którejkolwiek przyczyny spośród wskazanych w ust. 1 tego przepisu.Wniosek taki wynika z celu i treści powołanego § 6 rozporządzenia, który - jako przepis wyjątkowy - zakreśla ramy właściwości sądu do kwestii w nim wymienionych.Wyrok ustalający, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z winy pracownika, nie rodzi według § 6 ust. 1 rozporządzenia dla zainteresowanego uprawnień do lokalu zastępczego. W następstwie takiego rozstrzygnięcia powód nie osiąga zamierzonego celu, a w rezultacie przegrywa sprawę. Skoro zatem w ocenie Sądu Wojewódzkiego żądanie powoda było nieuzasadnione, to należało powództwo oddalić.Jednakże wniosek Sądu Wojewódzkiego jest nieprawidłowy. Sąd ten bowiem, słusznie stwierdziwszy, że stosunek pracy między stronami ustał w następstwie rozwiązania umowy o pracę przez pozwane Przedsiębiorstwo ze skutkiem natychmiastowym w dniu 14 lipca 1971 r., orzekając w sprawie nie uwzględnił treści prawomocnego orzeczenia zakładowej komisji rozjemczej. Zakładowa komisja rozjemcza zasądziła od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz powoda odszkodowanie z art. 11 dekretu z 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy, ponieważ uznała, że oświadczenie zakładu pracy o niezwłocznym rozwiązaniu stosunku pracy z powodem było wadliwe. Orzeczenie to z mocy art. 12 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych wiąże strony i korzysta z prawomocności przewidzianej w tym przepisie.Prawomocne orzeczenie zakładowej komisji rozjemczej zasądzające od zakładu pracy na rzecz pracownika odszkodowanie z art. 11 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy stwierdza - implicite - bezprawność oświadczenia zakładu pracy o rozwiązaniu z pracownikiem umowy o pracę ze skutkiem natychmiastowym. W takiej sytuacji sąd rozstrzygający na podstawie § 6 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1959 r. w sprawie warunków przydziału i opróżniania mieszkań służbowych, właściwości organów w tych sprawach oraz trybu postępowania, niezależnie od dokonanych ustaleń faktycznych, nie może uznać, iż stosunek pracy został rozwiązany z winy pracownika. Wynika to z istoty i charakteru orzeczenia uwzględniającego roszczenie pracownika z art. 11 dekretu oraz znaczenia prawnego prawomocnych orzeczeń zakładowej komisji rozjemczej, wiążących strony i uniemożliwiających ponownie orzekanie w sprawie rozstrzygniętej przez ten organ. Za takim stanowiskiem przemawia także wzgląd na porządek prawny.W rozpoznawanej sprawie konieczne było ustalenie przez Sąd przyczyny rozwiązania stosunku pracy między stronami, ponieważ orzeczenie zakładowej komisji rozjemczej nie rozstrzyga wprost tej kwestii, organ administracyjny zaś uzależnił decyzję w przedmiocie określenia warunków opróżnienia przez powoda mieszkania służbowego od wyniku niniejszego sporu.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w tej części i ustalił, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło bez winy powoda.Rewizja powoda w pozostałym zakresie jest nieuzasadniona, ponieważ Sąd Wojewódzki, na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, orzekł o roszczeniach powoda zgodnie z prawem.Bezzasadne było żądanie powoda uzupełnienia opinii pracowniczej z dnia 13 listopada 1971 r. przez zamieszczenie w niej wzmianki o wykonywaniu obowiązków zastępcy brygadzisty, stwierdzenie to bowiem jest zawarte w treści opinii. Sąd Wojewódzki w ustalonym stanie faktycznym trafnie przyjął, że pomiędzy pozostawaniem powoda bez pracy a treścią opinii nie zachodzi związek przyczynowy. Powód nie pracował wskutek okoliczności wskazanych przez Sąd Wojewódzki, przyczyną zaś nieprzyjęcia go do pracy w Instytucie Wojskowym było stwierdzenie braku odpowiedniego wykształcenia, co wynika ze wskazanych przez Sąd Wojewódzki dowodów, których ocena z mocy art. 233 § 1 k.p.c. należy do sądu pierwszej instancji.O żądaniu usunięcia poprzednich opinii orzekł prawomocnie Sąd Wojewódzki w pierwszym wyroku, roszczenia zaś o odszkodowanie z wypadku przy pracy zostały przekazane do rozpoznania właściwemu organowi.W ustalonym stanie faktycznym brak jest również podstaw do uwzględnienia zgłoszonych roszczeń na podstawie powołanych w rewizji przepisów art. 416 i art. 417 k.c.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 387 k.p.c. oddalił rewizję w pozostałej części.