III PO 36/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Marowski, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Edwarda S., Franciszka w. i Eugeniusza K. przeciwko Fabryce Celulozy w K. o zapłatę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy oficerowie zwolnieni z wojskowej służby zawodowej, spełniający warunki § 28 ust. 1 uchwały nr 111 Rady Ministrów z dnia 25.III.1957 r. (M.P. Nr 25, poz. 176), mają prawo do zaliczenia okresu odbytej przez nich czynnej służby wojskowej do okresu uzasadniającego przyznanie dodatku za wysługę lat, przyznanego pracownikom przemysłu energetycznego uchwałą nr 323 Rady Ministrów z dnia 16.VIII.1957 r. (M.P. Nr 71, poz. 433) i Zbiorowym układem pracy z dnia 28.XII.1957 r. (załącznik nr 6)?"udzielił następującej odpowiedzi:Oficerom zwolnionym z wojskowej służby zawodowej, którzy spełniają warunki przewidziane w § 28 ust. 1 uchwały nr 111 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1957 r. w sprawie zatrudnienia oficerów zwolnionych z wojskowej służby zawodowej i materialnego zaopatrzenia (M.P. Nr 25, poz. 176), zalicza się okres odbytej przez nich służby wojskowej do okresu zatrudnienia wymaganego do uzyskania dodatku za wysługę lat, ustanowionego uchwałą Rady Ministrów nr 323 z dnia 16 sierpnia 1957 r. w sprawie dodatku za wysługę lat dla pracowników przemysłu energetycznego (M.P. Nr 71, poz. 433) i przewidzianego w zał. nr 6 do Zbiorowego układu pracy z dnia 28 grudnia 1957 r. dla przemysłu papierniczego oraz przemysłu materiałów papierowych i materiałów biurowych. Uzasadnienie faktycznePowodowie, po zwolnieniu z wojskowej służby zawodowej w czerwcu i lipcu 1957 r., skierowani zostali do pracy w pozwanej Fabryce. We wrześniu 1963 r. przyznano powodom dodatek za wysługę lat, przewidziany w uchwale nr 323 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1957 r. w sprawie dodatku za wysługę lat dla pracowników przemysłu energetycznego (M.P. Nr 71, poz. 433). Na podstawie uchwały przepisy o dodatku wprowadzone zostały do Zbiorowego układu pracy z dnia 28 grudnia 1957 r. i ujęte w załączniku nr 6 do tego układu.We wniosku do Zakładowej Komisji Rozjemczej powodowie wystąpili z żądaniem zasądzenia dodatku także za lata ubiegłe, poczynając od 1958 r., oraz wyrównania dodatku za rok 1963 i 1964 do wysokości 20% rocznej płacy zasadniczej. Komisja Rozjemcza uwzględniła roszczenia wnioskodawców. Zarząd Główny Związku Zawodowego Chemików, rozpoznający sprawę na skutek odwołania Fabryki, uchylił orzeczenie Komisji Rozjemczej. Na wniosek pracowników sprawa skierowana została na drogę sądową.Sąd Powiatowy oddalił powództwo uznając, że - w świetle uchwały Rady Ministrów nr 323 - do wysługi lat pracy w elektrowniach nie może być zaliczony okres zawodowej służby wojskowej powodów. Zdaniem Sądu Powiatowego dodatek za wysługę lat przysługuje tylko pracownikom zatrudnionym w zakładach pracy wymienionych w uchwale nr 323 i tylko w wypadkach "posiadania ciągłości pracy" w tych zakładach.Sąd Wojewódzki odroczył rozpoznanie sprawy, prowadzonej na skutek rewizji powodów, i przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne w sformułowaniu wyżej już przytoczonym.Podstawę do rozstrzygnięcia zagadnienia stanowią przed wszystkim przepisy o uprawnieniach żołnierzy zwolnionych z wojskowej służby zawodowej.Według § 28 ust. 1 powołanej w pytaniu prawnym uchwały Rady Ministrów nr 111 z dnia 25 marca 1957 r. oficerom zwolnionym z wojskowej służby zawodowej, którzy zostaną skierowani na kursy zawodowe albo w terminie sześciu miesięcy od zwolnienia ze służby lub ukończenia przeszkolenia podejmą pracę, zalicza się okres odbytej służby wojskowej oraz okres przeszkolenia zawodowego do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień uzależnionych od ciągłości pracy albo od ilości lat pracy w danym zawodzie lub służbie bądź w szczególnych warunkach, od których zależy nabycie tych uprawnień.Uchwała nr 111 weszła w życie z dniem 1 kwietnia 1957 r. (§ 37), powodowie zaś zwolnieni zostali ze służby wojskowej po wejściu w życie tej uchwały. Niezależnie zresztą od tego analogiczne uprawnienia przewidziane były w przepisach obowiązujących poprzednio (uchwała nr 581 Prezydium Rządu z dnia 22.IX.1956 r. - M.P. Nr 82, poz. 967).Treść i istota szczególnych uprawnień przyznanych przepisem § 28 ust. 1 uchwały Rady Ministrów nr 111 polega na zrównaniu okresu służby wojskowej z okresem rzeczywistego zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym podjął pracę oficer zwolniony z wojskowej służby zawodowej. Okres służby wojskowej podlega zaliczeniu do okresu pracy w tym zawodzie lub służbie, w których zwolniony ze służby podjął pracę (przy zachowaniu wymagań ustanowionych w § 28 uchwały nr 111). Nie ma zatem żadnych podstaw zarzut, że powołany przepis dotyczy tylko uprawnień urlopowych i ciągłości pracy w zakresie tych uprawnień. Tego rodzaju wykładnia nie da się pogodzić z postanowieniem "o zaliczeniu służby wojskowej w zakresie wszelkich uprawnień uzależnionych od ciągłości pracy albo od ilości lat pracy". Ponadto zwrot o uprawnieniach zależnych od ilości lat pracy odnosi się już bezpośrednio do dodatków za wysługę lat. Zaliczenie rozszerzone zostaje nawet na tak specjalne uprawnienia jak te, które zależą od szczególnych warunków pracy (np. praca pod ziemią, zatrudnienie w warunkach szkodliwych dla zdrowia).Przepis § 28 ust. 3 uchwały nr 111, przewidujący zastosowanie zasad zaliczenia ustanowionych w § 28 ust. 1 także w razie przejściowego zatrudnienia w chałupnictwie, stanowi rozszerzenie uprawnień z ust. 1. Nie można zatem powoływać § 28 ust. 3 jako jedynego wypadku zaliczenia okresu służby wojskowej do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia z tytułu ciągłości pracy i wysługi lat.Uchwała nr 323 Rady Ministrów oraz aktualny w sprawie Zbiorowy układ pracy wymieniają zakłady pracy i robotników grupy przemysłowej oraz pracowników inżynieryjno-technicznych, zatrudnionych w określonych działach, jako uprawnionych do dodatku za wysługę lat. Powodom, którzy podjęli pracę w którymś z wymienionych "zawodów lub służb", zalicza się do okresu pracy na objętych stanowiskach okres ich służby wojskowej. Na tym - jak już wyjaśniono - polega treść szczególnych uprawnień przyznanych uchwałą Rady Ministrów nr 111. Pozbawione zatem jakiegokolwiek uzasadnienia jest stanowisko, że okres służby wojskowej nie podlega zaliczeniu do okresu pracy w pozwanej Fabryce, ponieważ przepisy o dodatku za wysługę lat są przepisami szczególnymi, a w czasie służby wojskowej powodowie nie pełnili pracy, za którą przewidziane są dodatki. Bezprzedmiotowy jest wyrażony przez stronę pozwaną i podtrzymany przez Sąd Powiatowy pogląd, że przepisy o dodatku za wysługę lat są przepisami szczególnymi i nie podlegają wykładni rozszerzającej. Przepisy o uprawnieniach żołnierzy zwolnionych z wojskowej służby zawodowej przyznają im bowiem także uprawnienia szczególne, a wśród nich zaliczenie okresu służby wojskowej do nabycia uprawnień szczególnych.Przepisy uchwały nr 323 oraz postanowienia Zbiorowego układu w zakresie ciągłości pracy odnoszą się również do pracowników, którzy podjęli pracę po zwolnieniu z wojskowej służby zawodowej. Mają one (i mogą mieć) zastosowanie dopiero po podjęciu pracy (np. w razie późniejszego powołania na ćwiczenia wojskowe - § 5 ust. 5 pkt 3 uchwały nr 323).Należy dodać, że art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 1957 r. o służbie wojskowej oficerów Sił Zbrojnych (Dz. U. Nr 2, poz. 5; zmiany: Dz. U. z 1963 r. Nr 15, poz. 12 i Nr 50, poz. 277) stanowi nieomal powtórzenie - co do zakresu uprawnień - przepisów § 28 ust. 1 uchwały Rady Ministrów nr 111. W przepisach art. 66 ust. 1 ustawy z 13 grudnia 1957 r. pominięto tylko kwestię skierowania na kursy zawodowe. Pominięcie to może znaleźć wytłumaczenie w związku z tym, że szereg przepisów dotyczących szkolenia zawodowego i zatrudnienia osób nie posiadających kwalifikacji zawodowych przewiduje zrównanie okresu szkolenia z okresem zatrudnienia. Nie jest też wykluczone, że odpadła faktycznie aktualność skierowań na kursy zawodowe.W sprawie jeden z powodów był podoficerem zawodowym. W związku z tym trzeba by wspomnieć, że podoficerom zwolnionym z wojskowej służby zawodowej przysługują w aktualnym w sprawie zakresie uprawnienia analogiczne jak oficerom (art. 98 ustawy z 6.VII.1958 r. o służbie wojskowej szeregowców i podoficerów Sił Zbrojnych - Dz. U. Nr 36, poz. 164 z późniejszymi zmianami).Zarządzenie nr 34 Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1964 r. w sprawie zasad i trybu kierowania do pracy żołnierzy zwolnionych z wojskowej służby zawodowej (M.P. Nr 28, poz. 125) powołuje przepisy wymienionych ustaw z 13 grudnia 1957 r. oraz z 6 czerwca 1958 r.Nowe przepisy, powtarzające w zasadzie - w rozważanym zakresie - postanowienia uchwały nr 111, nie zdezaktualizowały tej uchwały i jej nie uchyliły ze względu na to, że weszły w życie z dniem ogłoszenia. Wykładnia tych nowych przepisów prowadzi do takiego samego rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, które przedstawił Sąd Wojewódzki.