III PO 48/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Kuryłowicz, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa W. i innych przeciwko Przedsiębiorstwu Spedycyjno-Transportowemu Przemysłu Węglowego w R. o dodatkowe wynagrodzenie za pracę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 14 września 1965 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pisma wyjaśniające Ministerstwa Górnictwa i Energetyki-Departamentu Zatrudnienia i Płac z dnia 19 września 1961 r. ZP 4/36/1752/61 i Podsekretarza Stanu z dnia 15 stycznia 1963 r. ZP-4/36/2040/62/63 odpowiadają wymaganiom wskazanym w § 1 i 3 uchwały nr 283a Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 1960 r. w sprawie poprawy organizacji pracy transportu samochodowego oraz zasad wynagradzania i czasu pracy pracowników samochodowych (Monitor Polski z dnia 27 sierpnia 1960 r. Nr 67, poz. 317)?"udzielił następującej odpowiedzi: Kierowcom samochodów sanitarnych zatrudnionym w przedsiębiorstwach spedycyjno-transportowych przemysłu węglowego i wykonujących czynności drugiego noszowego przysługują dodatki za noszenie chorych według zasad ustawowych dla kierowców zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych resortu zdrowia i opieki społecznej. Uzasadnienie faktyczneDziałalność pozwanego Przedsiębiorstwa polega na świadczeniu usług transportowych na rzecz kopalń podległych Zjednoczeniu Przemysłu Węglowego. Przedsiębiorstwo utrzymuje także zorganizowany samochodowy tabor sanitarny, w którym powodowie zatrudnieni są w charakterze kierowców. W sprawie wszczętej przed Zakładową Komisją Rozjemczą wystąpili oni z żądaniem przyznania dodatkowego wynagrodzenia po 10 zł dziennie za pełnienie czynności drugiego noszowego przy przewożeniu chorych i rannych.Na skutek odwołania wnioskodawców Zarząd Główny Związku Powiatowego Górników uchylił orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej. Sprawa zgodnie z żądaniem powodów skierowana została na drogę postępowania sądowego.Powodowie opierają swoje roszczenia na uchwale nr 283a Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 1960 r. w sprawie poprawy organizacji pracy transportu samochodowego oraz zasad wynagradzania i czasu pracy pracowników samochodowych (M. P. Nr 67, poz. 317) oraz na piśmie Departamentu Zatrudnienia i Płac Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z dnia 19 września 1961 r. ZP-4/3d/1752/61, którego treść została uzgodniona z Komitetem Pracy i Płac.Przepis § 13 wymienionej uchwały nr 283a upoważnia właściwych ministrów - w porozumieniu z zarządem głównym odpowiedniego związku zawodowego i za zgodą Komitetu Pracy i Płac - do ustalenia zasad przyznawania kierowcom i ich pomocnikom dodatkowego wynagrodzenia za dodatkowe czynności zlecone przez kierownictwo i wykonywanie w czasie pracy, a nie wchodzące w zakres normalnych obowiązków. Dodatkowe wynagrodzenie za czynności dodatkowe, wymienione tylko przykładowo (czynności ładowacza, konduktora itp.), może wynosić do 500 zł, a wyjątkowo - do 750 zł miesięcznie. Wspomniane zaś pismo z dnia 19 września 1961 r. wyjaśnia, że kierowcom samochodów sanitarnych wykonującym czynności drugiego noszowego przysługują dodatki ustalone dla kierowców kolumn sanitarnych Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej.Pozwane Przedsiębiorstwo, zwalczając stanowisko powodów, zarzuca, że nie ma podstaw do wypłacania dodatkowego wynagrodzenia. Podstawą bowiem ustalenia zasad i wysokości wynagrodzenia kierowców jest zarządzenie nr 180 Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z dnia 24 grudnia 1960 r., wydane na podstawie uchwały nr 283a RM. Zarządzenie to nie przewiduje dodatków, których żądają powodowie. Ponadto pismo Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 15 stycznia 1963 r. uzależnia wypłacanie kierowcom dodatków przewidzianych dla kierowców służby zdrowia za noszenie chorych od uprzedniego dostosowania warunków organizacyjnych i czasu pracy do warunków i czasu pracy kierowców transportu samochodowego służby zdrowia. W związku z tym pozwany zarzuca, że powodowie pracują w systemie 12 godzin pracy na dobę i nie wyrazili zgody na przejście na 8-godzinny dzień pracy, ponieważ straciliby dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych i w rezultacie ich zarobek uległby zmniejszeniu o kwotę od 500 do 700 zł miesięcznie. Zdaniem pozwanego czas pracy kierowców kolumn sanitarnych w resorcie zdrowia wynosi 8 godzin na dobę i od tego uzależniona jest wypłata dodatków noszowego.Sąd Powiatowy ustalił, że powodowie zobowiązani byli do wykonywania czynności drugiego noszowego, ponieważ do każdej sanitarki przydzielony jest tylko jeden sanitariusz. Czas pracy powodów wynosił 12 godzin na dobę, nie wyłączając niedziel i świąt. Dodatkowe czynności kierowców przy noszeniu chorych i rannych były uciążliwe ze względu na wysokie piętra i nieczynne często windy.Na podstawie tych ustaleń Sąd uwzględnił w całości roszczenie wszystkich powodów, powołując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia uchwały nr 283a, oraz pismo Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z dnia 19 września 1961 r.W rewizji pozwany podnosi wszystkie zarzuty zgłoszone już przed pierwszą instancją oraz zarzuca wadliwość ustalenia, że powodom nie proponowano przejścia na 8-godzinny dzień pracy.Sąd Wojewódzki odroczył rozpoznanie sprawy i przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne w sformułowaniu przytoczonym już wyżej w sentencji niniejszej uchwały.Do postępowania przed Sądem Najwyższym wstąpiła Centralna Rada Związków Zawodowych jako statutowy reprezentant Zrzeszenia Związków Zawodowych w Polsce (art. 8 i 61 k.p.c. oraz § 1 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 lipca 1965 r. - M.P. Nr 37, poz. 213).Według poglądu przedstawionego przez Centralną Radę Związków Zawodowych oba pisma Ministerstwa Górnictwa i Energetyki (tj. pisma z dnia 19 września 1961 r. i 15 stycznia 1963 r.) zobowiązują do wypłacania kierowcom wykonującym czynności drugiego noszowego dodatkowego wynagrodzenia przewidzianego w § 13 uchwały nr 283a. Dokumenty te ustalają zasady dodatkowego wynagrodzenia kierowców i niezależnie od formy, która nie odpowiada w pełni wymaganiom § 13 uchwały nr 283a, stanowią wykonanie zawartej w tym przepisie delegacji, skoro przy wydaniu wymienionych dokumentów brał udział właściwy związek zawodowy oraz Komitet Pracy i Płac.Postanowienia uchwały nr 283a, zgodnie z jej § 30, wprowadzone zostały w życie w przemyśle węglowym zarządzeniem nr 180 Ministra Górnictwa i Energetyki, wydanym w porozumieniu z Zarządem Głównym Związku Zawodowego Górników. Wydane w ten sposób zarządzenie stanowi w istocie protokół dodatkowy do układu zbiorowego pracy dla przemysłu węglowego z dnia 16 kwietnia 1957 r. Z kolei za protokół dodatkowy do tegoż układu powinno być uważane również pismo Ministra Górnictwa i Energetyki z 15 stycznia 1963 r., podpisane także przez Zarząd Główny Związku Zawodowego Górników.W rezultacie sporne między stronami zagadnienie uregulowane zostało - w drodze układu - w sposób wiążący kontrahentów układu i pracowników objętych działaniem układu zbiorowego pracy. Zdaniem Centralnej Rady Związków Zawodowych, sytuacji prawnej kierowców podlegających powyższemu układowi zbiorowemu nie pogorszyła treść pisma z dnia 15 stycznia 1963 r., które uzależnia dodatek dla kierowców pełniących czynności drugiego noszowego od spełnienia warunków obowiązujących w służbie zdrowia. W służbie zdrowia bowiem dodatek ten jest wypłacany bez względu na stosowny system czasu pracy (8 lub 12 godzin na dobę). Zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 listopada 1960 r. w sprawie wynagradzania pracowników samochodowych zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych resortu zdrowia i opieki społecznej (Dz. Urz. M.Z. i Op. Społ. Nr 24, poz. 120 z późn. zmianami), przyznaje dodatek za pełnienie funkcji drugiego noszowego w pełnej wysokości za dni, w których kierowca pracował co najmniej połowę dziennego wymiaru godzin ustalonych "harmonogramem pracy". W pozostałych wypadkach wysokość dodatku ulega zmniejszeniu o połowę. Zarządzenie to ani też stosowana w resorcie zdrowia praktyka nie uzależnia dodatku od systemu czasu pracy w wymiarze 8 godzin na dobę.Sąd Najwyższy podziela słuszność stanowiska wyrażonego przez Centralną Radę Związków Zawodowych oraz zasadność przedstawionej argumentacji.Dodatkowo można przytoczyć, że do analogicznego stanowiska doprowadziłoby zastosowanie zasady wyrażonej w art. 442 § 2 k.z. i ustalenie w ten sposób dodatkowego wynagrodzenia, które uchodziłoby za "odpowiednie" w rozumieniu powołanego przepisu. Powodowie bowiem wykonywali nie sporadyczne i nieznaczne czynności obok obowiązków podstawowych, lecz zostali obarczeni dodatkowymi, stałymi i uciążliwymi czynnościami, nie wchodzącymi żadną miarą w zakres ich normalnych obowiązków. Takie sytuacje przewiduje właśnie uchwała nr 283a w słowach o "przypadkach szczególnie uzasadnionych".Postanowienia § 13 uchwały nr 283a Rady Ministrów nie przewidują żadnej przepisanej formy decyzji o ustaleniu zasad dodatkowego wynagrodzenia, zastrzegając tylko współdziałanie wymienionych tam organów. Wobec tego pismo z 19 września 1961 r. (i z 15 stycznia 1963 r.) stanowi wystarczającą podstawę do pozytywnej odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne. Uznanie tych dokumentów za wykorzystanie upoważnienia z § 30 uchwały nr 283a i za protokół dodatkowy do układu prowadzi tylko do dalszych konsekwencji związanych z przepisami o układach zbiorowych pracy. Przepis zaś § 13 uchwały nie wymaga formy układowej, jako wyłącznego sposobu wykonania delegacji w nim zawartej.W związku z zarzutami strony pozwanej należałoby jeszcze zaznaczyć, że uchwała nr 283a określa czas pracy kierowców do 10 godzin na dobę, przy czym równoważna norma czasu pracy rozliczanego w okresie miesięcznym wynosi 8 godzin (w sobotę 6 godzin).Przytoczone argumenty doprowadziły do rozstrzygnięcia wątpliwości przedstawionych przez Sąd Wojewódzki w sposób ujęty w sentencji niniejszej uchwały.