III PSK 73/24

III PSK 73/24 POSTANOWIENIE Dnia 17 września 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z powództwa J. B. przeciwko Izbie Administracji Skarbowej w P. o odszkodowanie, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17 września 2025 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 27 listopada 2023 r., sygn. akt VIII Pa 163/22, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 27 listopada 2023 r. oddalił apelację pozwanej Izby Administracji Skarbowej w P. od wyroku Sądu Rejonowego w Poznaniu z 14 lipca 2022 r., który zasądził powodowi J. B. odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia w kwocie 29.384,86 zł z odsetkami. Sąd Okręgowy potwierdził rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego, że powód swoim zachowaniem opisanym w treści rozwiązania umowy o pracę, nie naruszył obowiązków oraz zasad pracy u pozwanej w stopniu, który uprawniałby pozwaną do rozwiązania umowy o pracę w trybie art. 52 k.p. Nie każde naruszenie przez pracownika obowiązków stanowi podstawę rozwiązania umowy w tym trybie - musi III PSK 73/24 2 to być naruszenie podstawowego obowiązku, zaś powaga tego naruszenia rozumiana musi być jako znaczny stopień winy pracownika. Rozwiązanie umowy o pracę w tym trybie musi być uzasadnione szczególnymi okolicznościami, które w zakresie winy pracownika polegają na jego złej woli lub rażącym niedbalstwie. Niewątpliwie to, co później zostało ujawnione w wyniku przeprowadzenia wewnętrznego postępowania, które zakończyło się w grudniu 2019 r. sformułowaniem wystąpienia pokontrolnego, jak i postępowania karnego, które zakończyło się prawomocnym skazaniem w sierpniu 2023 r., uzasadniałoby dyscyplinarne rozwiązanie stosunku pracy. Niemniej jednak było to już po zwolnieniu powoda, a tym samym bezzasadne są twierdzenia, że okoliczności te stanowiły uzasadnienie rozwiązania umowy w marcu 2019 r., a tym samym uzasadnia i przemawia za oddaleniem powództwa w całości. Postępowanie karne, jak i wydane w jego przebiegu wyroki, dotyczyły bowiem innych zdarzeń niż te zarzucone powodowi w pisemnym oświadczeniu pozwanego w przedmiocie rozwiązania umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia, na co zresztą wskazywał Sąd Rejonowy. Okoliczności te bez wątpienia rzutowałyby także na rozstrzygnięcie o żądaniu przywrócenia do pracy - byłyby bowiem przesłanką negatywną do uwzględnienia takiego roszczenia. Powód jednak zmodyfikował żądanie i zaczął domagać się odszkodowania, które zostało przez Sąd Rejonowy uwzględnione. Nadto okoliczności sprawy nie przemawiały za zastosowaniem art. 8 k.p i oddaleniem powództwa w zakresie odszkodowania. Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że jego zadaniem było zbadanie tego, czy wskazane w oświadczeniu o rozwiązaniu umowy pracę bez wypowiedzenia przyczyny stanowiły ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, a tym samym uzasadniały rozwiązanie umowy w trybie dyscyplinarnym. Co istotne i co właściwie uchwycił Sąd Rejonowy w oświadczeniu z 20.03.2019 r. zostały - jako uzasadnienie podjęcia takiej decyzji - wskazane dwa i tylko dwa zachowania powoda tj.: 1/ wykorzystanie sprzętu służbowego do celów prywatnych - wykorzystanie programu N., nr seryjny [...] do przygotowania kosztorysów inwestorskich dla Stowarzyszenia [...]. i Stowarzyszenia [...]1 Zarząd Główny w W. O/ W. (bez III PSK 73/24 3 bliższego określenia tych kosztorysów np. datą czy przedmiotem / nazwą inwestycji), 2/ weryfikacja projektu kosztorysów ofertowych PHU G. złożonych do konkretnej inwestycji (i tu podano jej nazwę), dokonanie modyfikacji tego projektu (bez bliższego określenia zakresu tej modyfikacji) i jego wydrukowanie - przy użyciu drukarki, komputera, oprogramowania pracodawcy. Tym samym rolą Sądu przy rozpoznawaniu pozwu było przeanalizowanie tego, czy w/w zachowania powoda miały miejsce, w jakich okolicznościach oraz czy wyczerpują przesłanki do zastosowania art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Sąd Rejonowy analizując zebrany materiał dowodowy prawidłowo pominął wszystkie te zdarzenia / okoliczności / zachowania powoda, które zostały ujawnione po złożeniu oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy. Powyższe odnosi się także do wskazanych w apelacji zarzutów - w tym pominięcie przy ocenianiu zasadności wywiedzionego pozwu wyników postępowania karnego, jak i przeprowadzonego postępowania wewnętrznego w Izbie Administracji Skarbowej w P. Na ocenę zasadności wniesionego odwołania od rozwiązania umowy o pracę nie mogło mieć wpływu postępowanie karne toczące się przeciwko powodowi bowiem akt oskarżenia, do którego odnoszą się wyroki skazujące, zawiera inne zarzuty niż te wskazane w oświadczeniu o rozwiązaniu umowy o pracę. Gdyby zarzuty postawione w postępowaniu karnym i prawomocnie przesądzone w wyrokach skazujących były jednocześnie zarzutami wpisanymi do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, wówczas Sąd pierwszej instancji byłby związany wyrokami skazującymi wydanymi w postępowaniu karnym i musiałby na ich podstawie dokonać oceny zasadności rozwiązania z powodem umowy o pracę, jak i rozważyć celowość ewentualnego zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy karnej. Jednocześnie zdaniem Sądu Okręgowego nie można uzasadniać zastosowanego trybu rozwiązania umowy przebiegiem i wynikiem postępowania karnego, skoro osądzone w nim czyny / zachowania nie zostały ujęte w piśmie rozwiązującym umowę o pracę. Nie można przy tym twierdzić, że fakt braku wyłączenia się z postępowań przetargowych, jak i składanie w ich toku nieprawdziwych oświadczeń, stanowią uzasadnienie tzw. III PSK 73/24 4 drugiej przyczyny rozwiązania umowy o pracę. Zapis bowiem w oświadczeniu z 20.03.2019 r. o naruszeniu zasady niedopuszczania do podejrzeń o konflikt między interesem publicznym i prywatnym oraz o jednakowym traktowaniu wszystkich uczestników, nie odnosi się wszak do zarzutów postawionych powodowi w sprawie karnej, jak i tego co ujawniono w toku przeprowadzonego postępowania wewnętrznego u pozwanego, skoro oba te postępowania była prowadzone już po dyscyplinarnym zwolnieniu powoda (pierwsze w całości a drugie w znakomitej większości). Nawet okoliczność, że zarzut weryfikacji, modyfikacji kosztorysu ofertowego, po czym jego wydrukowanie, dotyczy przetargu na roboty budowlane opisane w punkcie 8 aktu oskarżenia (a tym samym i wyroku w sprawie VI K 977/20 Sądu Rejonowego Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, gdyż nie doszło do zmiany opisu czynów zarzuconych), nie przemawia za uznaniem, iż skazanie za ten czyn czy okoliczności z tym związane uzasadniały podjęcie przez pracodawcę decyzji o rozwiązaniu umowy o pracę w trybie natychmiastowym. Nie jest bowiem tak, że najpierw zwalnia się pracownika a post factum szuka okoliczności uzasadniających taką decyzję. Niezasadny jest także podnoszony w apelacji zarzut braku uwzględnienia podczas wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji tego, co zostało wykazane w tym procesie i to w zakresie współpracy powoda ze Stowarzyszeniem [...] (czyli, że trwała od wielu lat i była odpłatna), podobnie jak i znajomości ze świadkiem F. Pełnomocnik apelującego powołał się przy tym na dokumenty załączone do pisma procesowego z 29 września 2020 r. zatytułowanego oświadczenie pozwanej - stanowisko do protokołu. Sąd pierwszej instancji nie mógł jednak wziąć pod uwagę powyższych faktów, nawet jeśli zostały wykazane w toku prowadzonego przed nim postępowania, skoro nie były one wskazane w oświadczeniu o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia, a tym samym nie były znane pozwanemu na czas składania tego oświadczenia. Także ujawnienie poprzez zeznania świadków N. i T. przed Sądem Rejonowym, iż powód przed 2017 r., jak i po rozwiązaniu umowy o pracę wykonywał odpłatnie kosztorysy inwestorskie na rzecz Stowarzyszenia [...], nie ma znaczenia dla sprawy bowiem z ich wypowiedzi nie wynika o jakie konkretnie kosztorysy chodzi i kiedy dokładnie sporządzone, a jednocześnie nie zostało wykazane to, że okoliczności te były znane pozwanemu w marcu 2019 r. i III PSK 73/24 5 złożyły się na decyzję o rozwiązaniu z powodem umowy o pracę (jakkolwiek w oświadczenie o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia jest mowa o bliżej nieokreślonych kosztorysach - o czym dalej). Podobnie należy ocenić dokumenty załączone do pism pełnomocnika pozwanego z 20 stycznia 2021 r. (k. 499 i n.). Skoro dokumenty - istotne z punktu widzenia strony pozwanej dla oceny dokonanego rozwiązania umowy o pracę - złożone zostały po roku i więcej od wystąpienia z pozwem, a okoliczności z nich wynikające nie zostały zawarte / przytoczone w odpowiedzi na pozew, to nie były znane, czyli nie mają związku z decyzją pracodawcy wobec pracownika. Wreszcie nie zostało ujęte w piśmie rozwiązującym umowę o pracę i to, aby przyczyną zakończenia zatrudnienia było prowadzenie przez powoda działalności gospodarczej - działalności stałej, zarobkowej, nastawionej na dążenie do zysku co pozostawałoby w sprzeczności z obowiązującymi przepisami nakazującymi powstrzymywanie się od takiej działalności. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że skarga jest oczywiście uzasadniona. „(…) Zachowanie powoda (opisane zdarzenia, przyczyny) w stanie faktycznym i prawnym sprawy stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych: - było bezprawne, tj. naruszało przynajmniej jeden obowiązek pracowniczy; - naruszało interes pracodawcy, względnie przynajmniej zagrażało temu interesowi, przy czym nie musiał być to interes majątkowy; - było zawinione, przy czym chodzi tu o winę umyślną albo przynajmniej rażące niedbalstwo. Jak wynika z rozwiązania umowy o pracę, jego powodem było: - ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, polegające na wykorzystaniu służbowego sprzętu w celach prywatnych (w konsekwencji czego nastąpiła utrata zaufania do pracownika; utrata zaufania jako skutek a nie przyczyna rozwiązania umowy); przez wykorzystanie niezgodnie z przeznaczeniem oraz zakresem obowiązków służbowych programu kosztorysowego […], stanowiącego własność pracodawcy, udostępnionego powodowi wyłącznie w związku z zakresem powierzonych zadań w Izbie Administracji Skarbowej w P. III PSK 73/24 6 - powód wykorzystał ten licencjonowany, stanowiący własność pracodawcy program kosztorysowy do: a) przygotowania kosztorysów dla Stowarzyszenia [...] Oddział w P. (inwestor), dla którego przed rokiem 2017 i po zwolnieniu z pracy (w XII 2019) wykonywał te czynności za pieniądze, a w okresie po wejściu w życie przepisów o KAS wykonywał te czynności wbrew zakazowi prowadzenia działalności gospodarczej; b) dokonał wbrew prawu i regulacjom wewnętrznym (brak takiego obowiązku) weryfikacji dokumentu kosztorysu złożonego przez PHU G. w postępowaniu o zamówienie publiczne i posługując się służbowym komputerem i oprogramowaniem N. dokonał modyfikacji kosztorysu PHU G. i wydrukował go na służbowej drukarce. Stanowiło to - jak opisano w rozwiązaniu umowy o pracę - naruszenie zasady, która wyraża się w szczególności w niedopuszczaniu do podejrzeń o konflikt między interesem publicznym i prywatnym oraz jednakowym traktowaniu wszystkich uczestników w prowadzonych sprawach administracyjnych i nieuleganiu przy tym jakimkolwiek naciskom. Ta zasada bezstronności wynika z § 18 zarządzenia Prezesa RM nr 70 ws. wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz ws. zasad etyki korpusu służy cywilnej w zw. z art. 15 ust. 10 ustawy o służbie cywilnej oraz obowiązku pracownika służby cywilnej z art. 76 ust. 1 pkt 1 i ustawy o zamówieniach publicznych i regulaminu pracy, który powiela w tym zakresie art. 100 § 1 i 2 Kodeksu pracy. (…) Powód przez lata procesu dochodził tylko (!) przywrócenia do pracy, a dopiero po wyroku karnym skazującym (w tym na zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych) zmienił swoje powództwo (konwersja roszczenia) na odszkodowanie, co w jednoznaczny sposób dowodzi powiązania między rozwiązaniem umowy o pracę w tzw. drugiej przyczynie (zdarzeniu) a następczym procesem karnym, o czym niżej. Sąd w skarżonym wyroku dokonał, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, niewłaściwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w wyniku której zapadł skarżony obecnie wyrok oraz naruszył prawo materialne, znajdujące zastosowanie III PSK 73/24 7 w sprawie przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie - w zakresie wskazanym jak wyżej i opisanym jak niżej. Proces wykazał zajście obu zdarzeń powołanych jako przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy o pracę z powodem w tym trybie z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy). Ponadto prawidłowe było oświadczenie pracodawcy o rozwiązaniu umowy - zgodnie z orzecznictwem wystarczającym jest takie jego sporządzenie, by wola pracodawcy i przyczyny dały się odczytać - były jasne i czytelne. Okoliczności zostały potwierdzone w toku procesu (w tym wnioski dowodowe, następczy proces karny) - powód doskonale wiedział jakich czynów dokonał, przyznając się do nich (kontrola wewnętrzna), był wszak kompletnym, wykwalifikowanym pracownikiem administracji skarbowej na stanowisku kierowniczym”. W odpowiedzi powód wniósł o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jako że w sprawie nie występują podstawy uzasadniające jej rozpoznanie, tj. nie występuje oczywista zasadność skargi kasacyjnej, oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony. Negatywna ocena wniosku wynika z przyczyn metodycznych i merytorycznych. Na etapie przedsądu nie rozpoznaje się zarzutów podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). Stanowią odrębną część skargi kasacyjnej i podlegają rozpoznaniu dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. Oznacza to, że nie zastępują podstawy przedsądu, nawet tej szczególnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako jedyna ma na uwadze indywidualny interes skarżącego w przyjęciu jego skargi kasacyjnej do rozpoznania. Innymi słowy postępowanie III PSK 73/24 8 kasacyjne nie jest kolejną (powszechną) instancją, wszak skargę kasacyjną wnosi się od prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji, co tłumaczy wymagania stawiane skardze kasacyjnej, w tym przypadku w zgłoszonej przez stronę podstawie przedsądu wraz z jej uzasadnieniem. Szczególna podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., to sytuacja inna niż tylko samo naruszenie przepisów w przypadku podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). O ile zasadne podstawy kasacyjne mogą prowadzić do uwzględnienia skargi (art. 39814 k.p.c. a contrario), to szczególna podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. spełnia się dopiero wtedy, gdy samodzielnie wykazuje, że skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna. Oznacza to, że podstawy kasacyjne (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.), nie zastępują podstaw przedsądu, nawet tej szczególnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako jedyna podstawa przedsądu ma na uwadze indywidualny interes strony w przyjęciu jej skargi do rozpoznania. Zarzuty podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) rozpoznaje się dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. Na etapie przedsądu skarżący powinien wskazać i wykazać we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, naruszenie przepisów, które w sposób oczywisty prowadzi do stwierdzenia, że objęty skargą wyrok jest oczywiście wadliwy. Brak jest tego we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i w jego uzasadnieniu. We wniosku brak jest zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Ma to znaczenie, gdyż w ocenie materialnego zarzutu wniosku wiążą ustalenia faktyczne na których oparto zaskarżony wyroku (art. 39813 § 2 in fine k.p.c. ma odpowiednie zastosowanie na etapie przedsądu), co oznacza, iż w ocenie podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Należy zauważyć, że zarzut naruszenia przepisów procesowych jest umieszczony w podstawach skargi kasacyjnej, lecz we wniosku o przyjęcie skargi nie ma potwierdzenia, aby ustalenia w sferze faktów prowadziły do oczywistej zasadności skargi. Sąd Najwyższy związany jest stanem faktycznym ustalonym przez sądy powszechne. W okolicznościach przedmiotowej skargi kasacyjnej ma to znaczenie z kilku powodów. III PSK 73/24 9 Podstawą rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. jest wina pracownika. Zasadniczo decyduje wina umyślna, a tę ustala się na podstawie zachowania pracownika, intencji i przyczyn określonego działania. Prócz winy znaczenie ma też „ciężkie” naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. W tym zakresie ustalenia Sądu nie zostały podważone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W takiej sytuacji Sąd Najwyższy na etapie przedsądu związany jest ustaleniami Sądu powszechnego, że powód nie dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pomija, że w sprawie znaczenie miał art. 30 § 4 k.p., zgodnie z którym przedmiot i zakres sprawy wyznacza przyczyna rozwiązana umowy o pracę bez wypowiedzenia podana w oświadczeniu pracodawcy (piśmie rozwiązującym). Do tej zasady procesowej i materialnej zasadnie odwoływał się Sąd powszechny w zaskarżanym wyroku, choć nie powołał w uzasadnieniu tego przepisu. Ustalenia faktyczne, którymi Sąd Najwyższy jest związany na etapie przedsądu, nie prowadzą też do innej oceny w zakresie prawa materialnego. Rzecz w tym, iż nie każde naruszenie obowiązków jest „ciężkie”. Lżejszy stopień naruszenia obowiązków nie składa się na podstawę rozwiązania umowy o pracę w szczególnym trybie. Wina w prawie pracy rozumiana jest tak jak wina w prawie karnym, czyli jako określony stosunek do czynu (por. W. Sanetra, Wina w odpowiedzialności pracowniczej, Wrocław 1975 r.). Nie wystarcza zatem brak należytej staranności pracownika (dłużnika), właściwej dla prawa cywilnego (art. 355 k.c.). A contrario podstawy stosowania art. 52 § 1 pkt 1 k.p. nie można zrównywać z brakiem wykonywania pracy sumiennie i starannie (art. 100 § 1 k.p.). Innymi słowy Sądy pierwszej i drugiej instancji zgodnie nie stwierdziły podstaw do zastosowania art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej nie podważa tej oceny, w aspekcie wymaganej aż oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Z tych względów, z braku zasadnej podstawy przedsądu, orzeczono jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.). III PSK 73/24 10 [r.g.]