III PSKP 36/21

Sygn. akt III PSKP 36/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 października 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Leszek Bielecki SSN Krzysztof Staryk w sprawie z powództwa P.G. przeciwko K. Spółce Akcyjnej […] w R. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 28 października 2021 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt V Pa (...), I. oddala skargę kasacyjną, II. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Legnicy wyrokiem z 28 czerwca 2019 r. zmienił oddalający powództwo wyrok Sądu Rejonowego w L. i przywrócił powoda P.G. do pracy u 2 strony pozwanej K. SA […] w R. na poprzednich warunkach oraz zasądził wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Powód był zatrudniony u pozwanej od 1998 r., ostatnio na stanowisku głównego specjalisty inspektora nadzoru ds. budownictwa wodnego. Pozwany pismem z 31 stycznia 2018 r. rozwiązał z nim umowę o pracę w trybie dyscyplinarnym, wskazując jako przyczynę niewłaściwe wykonywanie czynności związanych z ustanowieniem należytego zabezpieczenia wykonania umowy zawartej przez stronę pozwaną z firmą P., tj. niedopełnienie ciążących na nim obowiązków pracowniczych poprzez niewykonanie czynności polegających na sporządzeniu dyspozycji potrąceń płatności do faktur wystawianych przez wykonawcę na łączną kwotę 911.864,23 zł, co w konsekwencji spowodowało uszczuplenie kwoty zabezpieczenia w sposób niezgodny z postanowieniami umowy. Wysokość kaucji zgromadzona na rachunku zamawiającego w okresie obowiązków gwarancyjnych wykonawcy do 14 grudnia 2017 r. powinna wynosić 363.426,34 zł. Na rachunku pozostała kwota 89.867,08 zł, czyli niższa o 273.559,26 zł. W wyniku niewykonania potrąceń kaucji strona pozwana poniosła szkodę majątkową. Ponadto zarzucono niewłaściwe sporządzenie dyspozycji zamknięcia mikrorachunku kaucji i przedstawienie do zatwierdzenia osobom upoważnionym, w wyniku czego wykonawcy, tj. firmie P., zostały wypłacone środki finansowe z tytułu częściowego zwrotu kaucji w nienależnej kwocie. Nadto zarzucono powodowi niewłaściwe nadzorowanie prawidłowości i terminowości rozliczenia zadań, robót i obiektów oraz nieprzestrzeganie dyscypliny finansowej w sposób zapewniający realizację nałożonych zadań. Sąd Rejonowy rozwiązanie umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym uznał za zasadne. Pracodawca zachował termin z art. 52 § 2 k.p. Wszczęta była procedura kontroli i audytu przez służby wewnątrzzakładowe jak i Centrali K. , a ostateczne ustalenia zostały dyrektorowi strony pozwanej przekazane w drugiej połowie stycznia 2018 r. Powód w apelacji zarzucił naruszenie przypisów postępowania oraz prawa materialnego, w tym art. 52 § 2 k.p. przez przekroczenie terminu do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, skoro raport z wewnętrznego postępowania 3 sporządzony został 30 listopada 2017 r. i w tym dniu pracodawca został poinformowany o wynikach kontroli, a umowę o pracę rozwiązał 31 stycznia 2018 r. Sąd Okręgowy stwierdził naruszenie art. 52 § 2 k.p., co stanowiło podstawę orzeczenia reformatoryjnego i przywrócenia powoda do pracy oraz zasądzenia wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Sąd uznał, że początek terminu z art. 52 § 2 k.p., czyli 1 miesiąc od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy o pracę powinien być liczony znacznie wcześniej niż od 17 stycznia 2018 r., a więc przed datą nadesłania pisma z 16 stycznia 2018 r. przez Dyrektora Departamentu Bezpieczeństwa i Kontroli Wewnętrznej K. w L. wraz z kopią raportu z wewnętrznego postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia działania na szkodę spółki w związku z niewłaściwym wykonaniem czynności związanych z ustanowieniem należytego zabezpieczenia wykonania umowy z 2012 r., zawartej z firmą P.. Sąd pierwszej instancji naruszył w tym zakresie art. 233 § 1 k.p.c. Już na początku września 2017 r. P.N. (dyrektor strony pozwanej) i R.K. (dyrektor finansowy strony pozwanej) powzięli wiadomość, że na koncie strony pozwanej – w okresie obowiązku gwarancyjnego – pozostaje kwota zabezpieczenia gwarancyjnego wynosząca 89.867,08 zł, która była niższa o 273.559,26 zł, niż kwota zabezpieczenia wskazana w umowie. R.K. na polecenie dyrektora sprawdził stan rachunku kaucji gwarancyjnej. Zatem dyrektor miał stosowną wiedzę, o czym świadczy złożenie raportu o konieczności i rozmiarze napraw gwarancyjnych niezbędnych do wykonania przed upływem 14 grudnia 2017 r. okresu gwarancyjnego. Wskazywał również powoda jako osobę odpowiedzialną za saldo zabezpieczenia gwarancyjnego. Potwierdza to wszczęcie postępowania wyjaśniającego w sprawie podejrzenia działania na szkodę spółki K.. Już z pierwszych czynności kontrolno-wyjaśniających zleconych przez dyrektora pełnomocnikowi ds. zabezpieczeń wynikało, że stan konta zabezpieczenia gwarancyjnego jest następstwem zaniechania przez powoda odprowadzenia w 2013 r. – 10% kwoty z każdej faktury będącej zobowiązaniem zamawiającego wobec wykonawcy, a w 2014 r. – 5% kwoty z każdej faktury. Powód bowiem 7 września 2017 r. złożył oświadczenie, że po zawarciu aneksu nr 3 do umowy głównej, tj. po 11 stycznia 2013 r. dokonał 4 potrąceń tylko z czterech faktur, a następnie zaniechał tego, nie informując o tym pracodawcy. Sąd Okręgowy przyjął, że termin z art. 52 § 2 k.p. zaczął biec od 7 września 2017 r. Wówczas „obiektywnie mierzony stan wtajemniczenia zatrudniającego wskazywał na ziszczenie się warunku ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych”. W tym dniu pozwana miała rozeznanie co do skutków zachowania pracownika, które polegało na uchybieniu obowiązkowi podstawowemu tj., poważnego zagrożenia interesom pracodawcy, a także ich zawinienia przez powoda. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko, że momentem uzyskania wiadomości o zachowaniu wyrządzającym szkodę jest data, w której pracodawca uzyskał wiadomość o faktach, z których – przy prawidłowym rozumowaniu – można było i należało wyprowadzić wniosek, że szkoda jest wynikiem m.in. zawinionego zaniechania pracownika (postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lutego 2019 r., II PK 23/18) – które w niniejszej sprawie polegało na niepotrącaniu kwot zabezpieczenia gwarancyjnego praktycznie od początku obowiązywania aneksu do umowy z 29 czerwca 2012 r. Postępowanie wyjaśniające, zakończone pod koniec listopada 2017 r. złożeniem raportu do Departamentu Bezpieczeństwa Centrali Spółki, było wypełnieniem przez stroną pozwaną jedynie procedury obowiązującej w spółce i zmierzało do odsunięcia w czasie rozpoczęcia biegu terminu z art. 52 § 2 k.p. w sposób nieuzasadniony okolicznościami sprawy i stanem wiedzy pracodawcy od 7 września 2017 r. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 52 § 2 k.p. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że rozwiązanie z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika nastąpiło po upływie 1 miesiąca od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy, a przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego zakończonego pod koniec listopada 2017 r. złożeniem raportu do Departamentu Bezpieczeństwa Centrali Spółki, było wypełnieniem przez stronę pozwaną jedynie procedury obowiązującej w Spółce i zmierzało do odsunięcia w czasie rozpoczęcia biegu terminu z art. 52 5 § 2 k.p. w sposób nieuzasadniony okolicznościami sprawy oraz stanem wiedzy pracodawcy od dnia 7 września 2017 r. Powód wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, iż pozwany już 7 września 2017 r. miał rozeznanie co do skutków zachowania pracownika. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut skargi kasacyjnej nie jest zasadny i dlatego została oddalona. Skarżący poprzestaje na zarzucie naruszenia prawa materialnego, co ma znaczenie z tej przyczyny, że skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Zarzut skargi nie wskazuje na czym polega błędna wykładnia art. 52 § 2 k.p. Natomiast treść zarzutu wskazuje, że jego istota dotyczy niewłaściwego zastosowania tego przepisu a nie jego wykładni. Jeśli zaś przyjąć, że zarzut obejmuje także błędną wykładnię, to tylko ze względu na argumentację uzasadnienia skargi, z której wynikałoby, iż nie jest prawidłową zawężająca wykładnia art. 52 § 2 k.p., łącząca początek terminu 1 miesiąca z dotarciem do pracodawcy pierwszej, niepełnej informacji o zachowaniu pracownika, w sytuacji gdy pracodawca ma prawo do sprawdzenia tej informacji, bowiem rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia nie może być pochopne a znaczenie miała też wiedza pracodawcy odnosząca się do ewentualnego wpływu (lub jego braku) innych osób na zaniechanie przez powoda realizacji obowiązków przypisanych mu w zakresie nadzoru nad umową z 29 czerwca 2012 r. W tak szerokim ujęciu zarzut błędnej wykładni art. 52 § 2 k.p. nie jest zasadny. Z tej przyczyny, że przepis ten jest adresowany do pracodawcy a nie do pracownika. Pracownik nie jest stroną sporu przed rozwiązaniem stosunku pracy bez wypowiedzenia. Nie jest to jedyny tryb rozwiązania stosunku pracy. W art. 52 § 2 k.p. termin 1 miesiąca nie liczy się od bezspornej (niekwestionowanej) wiedzy o fakcie, lecz od uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy o pracę. Wiadomość to informacja o czymś; rzecz zakomunikowana; zawiadomienie, doniesienie, wieść. Wiadomości w rozumieniu art. 52 § 2 k.p. nie należy więc zawężać do wiedzy ostatecznie pewnej i 6 sprawdzonej. W przeciwnym razie o terminie decydować będzie pracodawca i termin może ulec wydłużeniu ponad termin zastrzeżony w ustawie. Tym bardziej, że znaczenie ma również druga część przepisu ujęta w słowie „okoliczności”. Nie chodzi więc o pełne i pewne informacje o całości, lecz o wiadomość o fakcie, sytuacji, wydarzeniu. Początkiem terminu z art. 52 § 2 k.p. nie jest więc sytuacja, w której pracodawca jest pewny co do kwalifikacji prawnej zachowania pracownika jako ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Prawodawca wymaga wiec określonego działania od pracodawcy w terminie 1 miesiąca od uzyskania wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy. Nie chodzi więc o „kompromis” w wykładni art. 52 § 2 k.p., gdyż interesy stron są w tym przypadku przeciwne, a w istocie wedle ustawy pracownik nie jest i nie może być stroną „kompromisu” w tym zakresie. Termin 1 miesiąca nie może być też wydłużony przez twierdzenie, że rozpoczyna się dopiero od uzyskania wiadomości przez zarząd spółki. W tym przypadku decydował dyrektor pozwanego oddziału spółki (pracodawcy). Skarżący nie zarzuca naruszenia art. 31 k.p. W tej sprawie pracodawcą jest oddział spółki. Już wcześniej stwierdzono, że termin z art. 52 § 2 k.p. rozpoczyna swój bieg także wówczas, gdy informacja o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie dojdzie do wiadomości osoby nieupoważnionej wprawdzie do dokonywania czynności prawnych w imieniu zakładu pracy, lecz zajmującej kierownicze stanowisko w tym zakładzie i zobowiązanej do przekazania tej informacji pracodawcy (art. 31 k.p.) (por. Komentarz do Kodeksu pracy pod red. J. Jończyka, 1977, art. 52 teza 19). Z kolei zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) nie jest zasadny ze względu na brak zarzutu naruszenia prawa procesowego. Chodzi o to, że w ocenie zarzutu materialnego, wiążą ustalenia stanu faktycznego, na których oparto zaskarżone orzeczenie (art. 39813 § 2 k.p.c.). Skarżący nie zarzuca braku dostatecznego wyjaśnienia sprawy (art. 217 § 3 k.p.c.) ani pominięcia materiału dowodowego (art. 382 k.p.c.). Rzecz zatem w tym, że Sąd drugiej instancji wcale nie zaprzeczył celowości postępowania wyjaśniającego. Nie ustalił też, że uzyskane informacje były niepełne. Znaczące jest zatem ustalenie, że dyrektor wszczął postępowanie wyjaśniające 12 7 września 2017 r. Raport został sporządzony już 30 listopada 2017 r. Termin 1 miesiąca z art. 52 § 2 k.p.c. został zatem przekroczony. Przekroczenie terminu nie było uzasadnione potrzebą weryfikacji ewentualnej współodpowiedzialności innych osób w zarzucanym zaniechaniu realizacji obowiązków przez powoda. W sprawie chodzi wszak o rozwiązanie stosunku pracy z powodem. Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 39814 k.p.c.). O kosztach orzeczono na podstawie § 9 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.