III PZP 1/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: Z. Stypułkowska, K. Marowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Heleny O. przeciwko Skarbowi Państwa - Przychodni Obwodowej dla miasta G. i powiatu G. o zapłatę 72.060 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze postanowieniem z dnia 23 grudnia 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy uposażenie ryczałtowe położnych zatrudnionych w izbach porodowych przewidziane w § 18 i 19 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 maja 1966 r. w sprawie uposażenia średniego personelu medycznego (Dz. U. Nr 20, poz. 124) obejmuje również wynagrodzenie za godziny nadliczbowe?"powziął następującą uchwałę:Uposażenie ryczałtowe położnych zatrudnionych w izbach porodowych przewidziane w § 18-20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 maja 1966 r. w sprawie uposażenia średniego personelu medycznego (Dz. U. Nr 20, poz. 124) stanowi całkowite wynagrodzenie za ogół czynności wchodzących w zakres ich obowiązków, określonych w przepisach normujących organizację pracy w izbach porodowych. Uzasadnienie faktycznePowódka dochodziła w pozwie od strony pozwanej kwoty 72.060 zł tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Twierdziła w pozwie, że była zatrudniona jako położna w Izbie Porodowej w B. od 1.X.1966 r. do 15 kwietnia 1970 r. Przez cały ten czas była zatrudniona według systemu: 24 godziny pracy - 24 godziny wolne, jakkolwiek w umowie o pracę podany był wymiar godzin pracy na 46 godzin tygodniowo.Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa nie zaprzeczając, że powódka pracowała 24 godz. na 24 godz. wolne, gdyż taki system pracy jest przyjęty w Izbie Porodowej w B., natomiast zarzuciła, że do umowy o pracę zdanie o 46 godzinach tygodniowo wpisano przez pomyłkę. Niemniej jednak powódka wynagradzana była ryczałtowo za całość prac, należących do obowiązków położnej, zgodnie z przepisami, mianowicie rozp. Rady Ministrów z 27.V.1966 r. w sprawie uposażenia średniego personelu medycznego (Dz. U. Nr 20, poz. 124), i żadne wynagrodzenie za godziny nadliczbowe jej nie przysługuje, ponieważ stanowisko położnej w izbie porodowej jest stanowiskiem o nie unormowanym czasie pracy, jak to wynika z wyjaśnienia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 29.X.1963 r. znak KP 13-273/63.Sąd Powiatowy oddalił powództwo wyjaśniając w uzasadnieniu swego wyroku, że powództwo w świetle rozporządzenia Rady Min. z 27.V.1966 r. jest uzasadnione, jednakże skład sądu nie nabrał przekonania co do okoliczności faktycznych przytoczonych przez powódkę.W rewizji od tego wyroku powódka wnosi o zmianę i uwzględnienie powództwa.Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 23 grudnia 1970 r. odroczył rozpoznanie sprawy i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wymienione w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Ustawa o czasie pracy z dnia 18 grudnia 1919 r. określa maksymalny czas pracy pracowników zatrudnionych na mocy umowy w przemyśle, handlu, górnictwie, komunikacji i przewozie oraz w innych zakładach pracy choćby na zysk nie obliczonych a prowadzonych w sposób przemysłowy (art. 1). W myśl art. 6 tej ustawy maksymalne normy czasu pracy osób zatrudnionych w zakładach leczniczych reguluje Minister Opieki Społecznej (obecnie Minister Zdrowia i Opieki Społecznej) w porozumieniu z właściwymi ministrami. Normy więc wymienione w ustawie o czasie pracy w zasadzie nie obowiązują w zakładach leczniczych, choćby zakład taki mógł być zaliczony do zakładów wymienionych w art. 1 tej ustawy.Jeżeli jednak chodzi o wynagrodzenie i czas pracy pracowników zatrudnionych w społecznych zakładach służby zdrowia, to źródłowym przepisem jest przepis art. 24 ustawy z dnia 28.X.1948 r. o zakładach społecznych służby zdrowia i planowej gospodarce w służbie zdrowia (Dz. U. Nr 55, poz. 434). W myśl tego przepisu Rada Ministrów ustali - w drodze rozporządzenia - jednolicie dla poszczególnych stanowisk zasady i normy uposażenia w społecznych zakładach służby zdrowia oraz pracowników fachowych zatrudnionych w administracji służby zdrowia.Na podstawie wspomnianej delegacji z art. 24 ustawy o zakładach społecznych służby zdrowia wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27.V.1966 r. w sprawie uposażenia średniego personelu medycznego (Dz. U. Nr 20, poz. 124). Reguluje ono wynagrodzenie pracowników zatrudnionych na poszczególnych stanowiskach i zakres pracy, za które określone wynagrodzenie przysługuje. W szczególności rozporządzenie to określa w zasadzie wymiar godzin pracy wymaganej na danym stanowisku i wynagrodzenie za pracę świadczoną poza normalnymi godzinami pracy. Jeżeli jednak chodzi o wynagrodzenie położnych miejskich, wiejskich oraz zatrudnionych w izbach porodowych, to rozporządzenie, ustalając miesięczne wynagrodzenie, określa je jako ryczałt za ogół czynności wchodzących w zakres ich obowiązków (§ 20 ust. 1).Wynagrodzenie za pracę jest ekwiwalentem za określoną pracę. Rozmiar pracy należnej za określone wynagrodzenie mierzy się na ogół czasem pracy określonego rodzaju. Może on jednak być określony przy pomocy innego miernika. Tak właśnie jest w wypadku położnych w izbach porodowych, których uposażenie określone w cytowanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów stanowić ma ekwiwalent za ogół czynności wchodzących w zakres ich obowiązków. Zakres ten określony jest szczegółowo w instrukcji o organizacji i prowadzeniu izby porodowej, stanowiącej załącznik nr 8 do okólnika nr 57/50 Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 6 lipca 1950 r. (Dz. Urz. Min. Zdr. i Op. Sp. Nr 14, poz. 122), wydanego w ramach upoważnienia z mocy art. 17 cytowanej ustawy z dnia 28.X.1948 r.Jeżeli więc na taką położną nie włożono obowiązków wykraczających poza zakres w tej instrukcji wskazany, to nie można uważać, że część jej pracy nie znajduje ekwiwalentu w otrzymywanym w myśl § 18 i 19 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów uposażeniu.Wątpliwość, czy położna taka otrzymała pełny ekwiwalent za pracę jej zleconą, mogłaby powstać wtedy, gdyby włożono na nią obowiązki poza zakresem wyszczególnionym w instrukcji, np. gdyby w izbie porodowej zatrudniono mniej niż jedną położną na 5 łóżek albo gdyby na położną włożono dodatkowo obowiązki nie wymienione w instrukcji.Sąd Najwyższy w obecnym składzie doszedł do przekonania, że przepisy ustawy o czasie pracy nie mają zastosowania do średniego personelu medycznego. Jeżeli niektórym takim pracownikom należy się wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, to jedynie na podstawie przepisów wspomnianego rozporządzenia Rady Ministrów i tylko w wypadkach tam przewidzianych. Dla położnych zatrudnionych w izbach porodowych rozporządzenie to nie przewiduje ani czasu pracy, ani osobnego wynagrodzenia za godziny nadliczbowe.Przepisy ustawy o czasie pracy nie dotyczą takich właśnie pracowników służby zdrowia, bo gdyby nawet uznać izby porodowe za zakłady prowadzone w sposób przemysłowy (art. 1 ustawy o czasie pracy), to zagadnienia czasu pracy i wynagrodzenie za pracę co do pracowników społecznej służby zdrowia zostały uregulowane późniejszą ustawą i rozporządzeniami na jej podstawie wydanymi, tylko więc te przepisy mają do takich pracowników zastosowanie.Ponieważ przepisy te w stosunku do położnych izb porodowych stosują inny miernik pracy niż jej czas, przeto liczba godzin pozostawania takiej położnej w izbie porodowej nie ma istotnego znaczenia. Nie musi ona zresztą dla wykonania swych obowiązków przez cały czas pozostawania w izbie porodowej pracować. Po wykonaniu aktualnych obowiązków może tam odpoczywać czy też zająć się swoimi sprawami.Za świadczoną pracę w granicach wchodzących w zakres jej obowiązków otrzymuje wynagrodzenie przewidziane w rozporządzeniu Rady Ministrów, brak zaś podstawy prawnej do żądania dodatków za to, że pozostaje w izbie porodowej w czasie przekraczającym normy czasu pracy przewidziane w ustawie o czasie pracy.Na pytanie więc postawione przez Sąd Wojewódzki należało udzielić odpowiedzieć jak w sentencji uchwały.