III PZP 1/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia Z. Świeboda. Sędziowie SN: J. Wasilewski, K. Zieliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Oborskiego, w sprawie z wniosku Janusza M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń - Oddział w K. o przyznanie świadczeń z tytułu wypadku, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 7 lutego 1978 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 16 grudnia 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy wypadek, jakiemu uległ student wyższej uczelni przy wykonywaniu obowiązkowych ćwiczeń związanych z kierunkiem studiów w czasie wykraczającym poza zorganizowane zajęcia, jest wypadkiem w szczególnych okolicznościach w rozumieniu § 5 ust. 2 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 października 1975 r. w sprawie podstawy wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach, oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 33, poz. 179)udzielił następującej odpowiedzi:Wypadek, jakiemu uległ student w domu akademickim w czasie nie objętego nadzorem i organizacją opracowywania wyników obowiązkowych ćwiczeń, nie uzasadnia przyznania świadczeń przewidzianych w § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1975 r. w sprawie podstawy wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach, oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami (Dz.U. Nr 33, poz. 179). Uzasadnienie faktyczneWymienione w sentencji zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Wnioskodawca, student Wydziału Mechanicznego Politechniki w K., uległ wypadkowi w następujących okolicznościach: w dniu 14.I.1977 r. w godzinach nocnych opracowywał wraz z kolegami, z którymi zamieszkiwał wspólnie w domu akademickim, ćwiczenia z fizyki. O godzinie 1.30 nastąpiła przerwa w dopływie energii elektrycznej i wobec niemożności kontynuowania wykonywanych czynności wnioskodawca postanowił udać się na spoczynek, a kładąc się w ciemnościach do łóżka poruszył leżącą na pościeli drewnianą ekierkę z plastikowym obrzeżem, która swym ostrym końcem ukłuła go w oko. Wnioskodawca musiał poddać się operacji usunięcia gałki ocznej.Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy przyznania renty inwalidzkiej uznając, że wypadek, jakiemu uległ wnioskodawca, nie może być zaliczony do wypadków uzasadniających przyznanie tego świadczenia, gdyż nie nastąpił on w czasie zorganizowanych w szkole wyższej zajęć, a w trakcie nauki kontynuowanej na terenie domu akademickiego.Na skutek odwołania wnioskodawcy Rada Nadzorcza ZUS zmieniła zaskarżoną decyzję i uznała wypadek wnioskodawcy za wypadek w szczególnych okolicznościach w rozumieniu § 5 ust. 2 pkt 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1975 r. w sprawie podstawy wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach, oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 33, poz. 179).Przy rozpoznawaniu odwołania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od powyższego orzeczenia Rady Nadzorczej ZUS Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy o o.s.p. i u.s. wymienione w sentencji budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne na tle wykładni § 5 ust. 2 pkt 8 rozporządzenia.Przepis ten stanowi, że do wypadków uzasadniających przyznanie świadczeń określonych w ust. 1 tego przepisu, to jest renty inwalidzkiej w razie zaliczenia do jednej z grup inwalidów i jednorazowo odszkodowania dla rencistów zaliczonych do II i I grupy inwalidów, zalicza się m.in. wypadki: w czasie zajęć szkolnych, zajęć w szkole wyższej lub zajęć na studiach doktoranckich albo w czasie odbywania praktyki przewidzianej organizacją studiów lub nauki.Użyte w przepisie określenie "w czasie zajęć szkolnych" i "w czasie zajęć w szkole wyższej" wytycza kierunek wykładni przepisu i pozwala przyjąć, że chodzi tu o wypadki, jakie zdarzyły się w czasie zorganizowanego zajęcia szkolnego i także zajęcia w szkole wyższej, które odbywają się pod nadzorem dydaktycznym.Przez "zajęcia w szkole wyższej" należy bowiem rozumieć każdą zorganizowaną formę przekazywania wiedzy studentom w uczelni. Określenie to obejmuje więc wykłady i ich uzupełnienie w postaci ćwiczeń, które mają na celu wyjaśnienie trudniejszych partii wykładu, naukę praktycznego stosowania wyłożonego materiału połączoną ze sprawdzaniem stopnia jego przyswojenia przez prowadzącego zajęcia nauczyciela akademickiego.Przewidziane w rozporządzeniu świadczenia przysługują studentom, którzy ulegli wypadkowi w czasie zajęć w szkole wyższej w wyżej wskazanym znaczeniu i zaliczeni zostali do jednej z grup inwalidów.Nie ma natomiast decydującego znaczenia okoliczność, czy wypadek miał miejsce na terenie szkoły wyższej, w pomieszczeniach uczelni, gdyż pojęcie zajęć szkolnych i zajęć w szkole wyższej obejmuje także zajęcia terenowe, jeżeli przewidziane są programem nauki.Wprawdzie dla zaliczenia ćwiczeń przez studenta wymagane jest wykonanie - poza przeprowadzonymi ćwiczeniami np. w laboratorium - dodatkowo samodzielnego teoretycznego opracowania wyników wcześniej uzyskanych danych na podstawie przeprowadzonych uprzednio w tym laboratorium doświadczeń, to jednak to teoretyczne opracowanie - chociaż stanowi kontynuację pracy studenta nad tym samym ćwiczeniem i warunek zaliczenia ćwiczenia - odbywa się w czasie dowolnie wybranym przez studenta poza uczelnią. Jest to również forma zdobywania wiedzy przez studenta, ale już samodzielna i bez udziału pracownika naukowego uczelni poza zajęciami w szkole wyższej.W tym znaczeniu samodzielne opracowywanie zadanego tematu ćwiczenia z reguły w domu lub akademiku nie podpada pod określenie "zajęcia w szkole wyższej" użytego w § 5 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia, a może być porównane do pisemnego zadania "domowego" zleconego do wykonania np. uczniowi szkoły średniej w domu, które jest następnie oceniane w szkole przez nauczyciela dla sprawdzenia stopnia przyswojenia przez ucznia przerobionego materiału.Za przedstawioną wykładnią określenia "zajęcia w szkole wyższej" przemawia dodatkowo treść § 2 ust. 4 rozporządzenia, który przewiduje uprawnienie do świadczeń, przewidzianych w ustępie 1 tego paragrafu, dla osób, które zapadły na chorobę zawodową w związku z wykonywaniem zajęć m.in. w szkole wyższej. W przepisie tym chodzi zatem o takie zajęcia, przy wykonywaniu których władze szkolne mają możność zapewnienia uczącej się młodzieży bezpiecznych i higienicznych warunków nauki w czasie objętym nadzorem i organizacją studiów.Rozważania powyższe uzasadniają udzielenie na przedstawione pytanie odpowiedzi zamieszczonej w sentencji uchwały.