III PZP 13/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Kasiński (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Myga, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Heleny M. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "Thorez" w W. o odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu postanowieniem z dnia 25 stycznia 1984 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy żona zmarłego w dniu 15.VIII.1982 r. w następstwie choroby zawodowej pracownika ma prawo z tytułu śmierci męża do jednorazowego odszkodowania przewidzianego w przepisach ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144), skoro uszczerbek spowodowany chorobą zawodową został stwierdzony w dniu 17.III.1981 r., a więc po wejściu w życie tej ustawy, zatrudnienie narażające zaś na tę chorobę ustało w dniu 20.V.1974 r., tj. przed wejściem w życie ustawy (art. 49 ust. 3 tej ustawy)?"podjął następującą uchwałę:Członkom rodziny rencisty, który zmarł wskutek choroby zawodowej, przysługuje jednorazowe odszkodowanie pieniężne w wysokości określonej przepisami ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144), jeżeli uszczerbek na zdrowiu spowodowany taką chorobą został stwierdzony po wejściu w życie tej ustawy, chociażby zatrudnienie narażające na tę chorobę ustało przed wejściem jej w życie. Uzasadnienie faktycznePrzytoczone w sentencji pytanie prawne odnosi się do sytuacji, gdy zatrudniony w kopalni węgla kamiennego górnik przeszedł - jeszcze w 1974 r. - na rentę inwalidzką z ogólnego stanu zdrowia, a dopiero kilka lat później - w 1981 r. - Państwowy Inspektor Sanitarny stwierdził u niego chorobę zawodową - krzemicę płuc pozostającą w związku z pracą w kopalni, w następstwie czego orzeczeniem komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia z dnia 17.III.1981 r. został zaliczony do trzeciej grupy inwalidów w związku z chorobą zawodową (przy równoległym istnieniu inwalidztwa drugiej grupy z ogólnego stanu zdrowia), a decyzją z dnia 24.III.1981 r. przyznano mu rentę inwalidzką z tytułu choroby zawodowej; w krótkim czasie po tym - w dniu 15.VIII.1982 r. - rencista ten zmarł i zgon jego według orzeczenia KIZ pozostawał w związku przyczynowym z chorobą zawodową.W tym stanie faktycznym żona zmarłego, wnioskodawczyni Helena M., wystąpiła do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Kopalni "Thorez" o przyznanie jej odszkodowania z tytułu zgonu męża. Pozwana Kopalnia wniosła o oddalenie wniosku, powołując się na § 7 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1968 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy na choroby zawodowe, według którego - jeśli pracownik z tytułu nabytej choroby otrzymał jednorazowe odszkodowanie (a takie odszkodowanie Kopalnia wypłaciła mężowi wnioskodawczyni w kwocie 30.000 zł zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia), pozostałej po nim rodzinie przysługiwałoby odszkodowanie tylko w części przewyższającej tę kwotę, co w tym wypadku nie wchodzi w rachubę, skoro należna wnioskodawczyni kwota wynosiłaby 20.000 zł.Zakładowa Komisja Rozjemcza, podzielając stanowisko pozwanej Kopalni, oddaliła wniosek, a Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując odwołanie wnioskodawczyni, powziął przedstawione w pytaniu wątpliwości prawne, wyłaniające się na tle stosowania przepisów art. 49 i 50 ustawy wypadkowej z dnia 12 czerwca 1975 r. Zdaniem Okręgowego Sądu art. 49 ust. 3 (uprzednio art. 48 ust. 3), nakazujący stosowanie przepisów obowiązujących w dniu ustania zatrudnienia narażającego na chorobę zawodową, jeśli uszczerbek na zdrowiu został stwierdzony po wejściu w życie ustawy, "zdaje się wykluczać stosowanie nowych przepisów do sytuacji wnioskodawczyni". Jednakże Sąd ten widzi możliwość zastosowania również w tym przypadku wyrażonej w art. 50 (uprzednio art. 49) zasady podwyższania świadczeń w razie pogorszenia się zdrowia pracownika - przy przyjęciu, że śmierć pracownika jest następstwem takiego istotnego pogorszenia się jego stanu zdrowia, o jakim mowa w art. 50 ust. 3 ustawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wysunięta w uzasadnieniu pytania prawnego koncepcja możliwości stosowania do roszczenia wnioskodawczyni przepisów nowej ustawy wypadkowej w drodze rozszerzającej wykładni art. 50 tej ustawy jest o tyle przedwczesna, że nie została poprzedzona bliższą analizą unormowań art. 49 ustawy dotyczących prawa międzyczasowego.Okręgowy Sąd wykluczył stosowanie nowych przepisów do sytuacji wnioskodawczyni w świetle treści art. 49 ust. 3, przeoczywszy, że przepis ten odnosi się "do spraw o świadczenia z tytułu uszczerbku na zdrowiu", czyli o świadczenia uregulowane przepisami artykułów 9-11 ustawy ("jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu"), podczas gdy dochodzone przez wnioskodawczynię roszczenie jest jednorazowym odszkodowaniem z tytułu śmierci rencisty, o którym mowa w art. 12-14, w odrębnym rozdziale.Roszczenie to mieści się w ogólniejszym pojęciu "świadczeń z tytułu chorób zawodowych" wymienionych w ust. 1 art. 49, ustanawiającym zasadę stosowania do tych świadczeń przepisów nowej ustawy w przypadku, gdy uszczerbek na zdrowiu spowodowany taką chorobą stwierdzony zostanie po wejściu w życie ustawy "z zastrzeżeniem ust. 3".Skoro do dochodzonego roszczenia tego nie odnosi się zastrzeżenie dotyczące treści ust. 3 art. 49, stwierdzenie zaś uszczerbku na zdrowiu nastąpiło pod rządem nowej ustawy, przepisy tej ustawy, a nie przepisy z daty ustania zatrudnienia męża wnioskodawczyni, są miarodajne dla rozstrzygnięcia sprawy. Będą to w szczególności przepisy art. 13 ust. 1 pkt 1, określającego wysokość należnego wnioskodawczyni odszkodowania, oraz art. 14 dotyczącego zmniejszenia odszkodowania o kwotę wypłaconą pracownikowi z tytułu uszczerbku na zdrowiu. Tak więc w stanie faktycznym sprawy podstawę do stosowania przepisów nowej ustawy wypadkowej dają unormowania jej intertemporalnego przepisu, jakim jest art. 49, bez potrzeby sięgania do wykładni dalszych przepisów ustawy.Z tych przyczyn należało na postawione pytanie udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.Nawiasem można dodać, że poruszony przez Okręgowy Sąd problem - mianowicie możliwości potraktowania postanowień art. 50 ust. 4 jako drogi do określenia wysokości odszkodowania z tytułu śmierci pracownika lub rencisty według przepisów nowej ustawy wypadkowej mimo ustania zatrudnienia narażającego na chorobę zawodową przed wejściem w życie ustawy - byłby aktualny w stanie faktycznym odpowiadającym dyspozycji ust. 2 art. 49, tj. gdyby stwierdzenie uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową nastąpiło przed tą datą (a do śmierci doszło już pod rządem nowej ustawy).Rozstrzygnięcie tego zagadnienia nie mieści się jednak w ramach rozpoznawanej sprawy.