III PZP 17/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska (sprawozdawca).Sędziowie SN: B. Błachowska, S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, M. Bojarskiej, w sprawie z powództwa Antoniego M. przeciwko Fabryce Maszyn Rolniczych (...) w M. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 9 marca 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy definicja stanu nietrzeźwości podana w art. 46 ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 ze zm.) jest miarodajna dla określenia stanu nietrzeźwości wskazanego w art. 52 § 1 pkt 1 k.p. powodującego, iż stawienie się pracownika do pracy w tym stanie stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych?"podjął następującą uchwałę:Określenie "stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości", zawarte w art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w jego brzmieniu przed nowelizacją ustawą z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie ustawy - kodeks pracy oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 20, poz. 107), obejmuje także stawienie się do pracy w stanie po użyciu alkoholu, o którym mowa w art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 ze zm.). Uzasadnienie faktycznePowód Antoni M. domagał się przywrócenia do pracy w pozwanej Fabryce Maszyn Rolniczych (...) w M. twierdząc, że rozwiązanie z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia nastąpiło z naruszeniem art. 52 § 1 pkt 1 k.p.Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Inowrocławiu wyrokiem z dnia 11 stycznia 1989 r. oddalił powództwo po ustaleniu, że w dniu 11 listopada 1988 r. w pozwanym zakładzie pracy powzięto podejrzenie, iż powód znajduje się w stanie po spożyciu alkoholu. W pogotowiu pobrano mu krew, w której po zbadaniu stwierdzono zawartość alkoholu 0,4 promille. Powyższa zawartość alkoholu we krwi - zdaniem Sądu Rejonowego - uzasadnia rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p., za przebywanie w miejscu pracy pod wpływem alkoholu. Ponadto, pozwana fabryka nie naruszyła przepisów o trybie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, gdyż pismem z dnia 5 grudnia 1988 r. zawiadomiła zarząd związku zawodowego, który swą pozytywną opinię wyraził w dniu 7 grudnia 1988 r., zaś rozwiązanie umowy o pracę z powodem bez wypowiedzenia nastąpiło w dniu 9 grudnia 1988 r. W rewizji powód zarzucił błędną wykładnię art. 52 § 1 pkt 1 k.p. i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku oraz uwzględnienie powództwa. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy w Bydgoszczy rozpoznając rewizję powoda przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne objęte pytaniem prawnym przytoczonym w sentencji uchwały. Istota wątpliwości zawartych w pytaniu prawnym, jak wynika z uzasadnienia, sprowadza się do tego, czy naruszenie przez pracownika obowiązku trzeźwości ma miejsce zarówno w razie stawienia się do pracy w stanie nietrzeźwości, jak i w razie stawienia się do pracy w stanie po spożyciu alkoholu. Z art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 28 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 ze zm.) wynika, że stan po spożyciu alkoholu ma miejsce wtedy, gdy stężenie we krwi wynosi powyżej 0,2 promille i nie przekracza 0,5 promille. Natomiast art. 46 ust. 3 tej ustawy określa, że stan nietrzeźwości ma miejsce wówczas, gdy stężenie alkoholu we krwi przekracza 0,5 promille.Stężenie alkoholu we krwi powoda wynosiło 0,4 promille, a więc poniżej stanu nietrzeźwości określonego w art. 46 ust. 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Powstaje więc - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - zagadnienie prawne budzące wątpliwości, czy w świetle powyższej definicji stanu nietrzeźwości można mówić o spełnieniu ustawowej przesłanki, przewidzianej w art. 52 § 1 pkt 1 k.p., według której zakład pracy może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych, a zwłaszcza stawienia się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywania alkoholu w czasie pracy. Pozwany zakład pracy nie wykazał, aby powód spożywał alkohol w czasie pracy; ustawową przesłankę zastosowania więc wobec powoda art. 52 § 1 pkt 1 k.p. stanowi stan nietrzeźwości, a nie stan po użyciu alkoholu. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powołane akty prawne pochodzą z różnych okresów - kodeks pracy z 1974 r., a ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z 1982 r. Kodeks pracy w art. 52 § 1 pkt 1 zawierał określenie o charakterze ogólnym jak stan nietrzeźwości, natomiast uchwalona o wiele lat później ustawa w art. 46 ust. 2 i ust. 3 rozróżniała i definiowała w sposób szczegółowy stan po użyciu alkoholu i stan nietrzeźwości. Należy przyjąć, iż określenie użyte w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z 1982 r. stanowi wskazówkę interpretacyjną przy wyjaśnianiu treści odpowiednich uregulowań w prawie pracy, zwłaszcza że niektóre postanowienia tej ustawy wywołują skutki w sferze stosunku pracy. Więź zachodząca między uregulowaniami obu aktów prawnych w dziedzinie prawa pracy uzasadnia zarówno porównawczą metodę interpretacyjną, jak i dążenie do zachowania spójności uregulowań w omawianym przedmiocie. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie ustawy - kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 20, poz. 107) zastąpiła w art. 52 § 1 pkt 1 wyrazy "stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywanie alkoholu w czasie pracy" wyrazami "stawienie się do pracy w stanie po użyciu alkoholu lub spożywanie alkoholu w czasie pracy lub w miejscu pracy".Przytoczona zmiana oznacza, że nawiązuje ona wprost do art. 46 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z 1982 r. i jako ustawową przesłankę uzasadniającą rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika traktuje już stan po użyciu alkoholu, a nie tylko stan nietrzeźwości, o którym mowa w art. 46 ust. 3 tej ustawy. Powstaje przeto pytanie, czy przytoczona wyżej zmiana w omawianym przedmiocie jest wyrazem zaostrzenia kryteriów w zakresie obowiązku zachowania przez pracownika trzeźwości w czasie pracy, czy też ustawodawca zmierzał poprzez tę zmianę do spójnego traktowania odpowiednich pojęć zarówno w kodeksie pracy, jak i w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i zapobieganiu alkoholizmowi. Za drugim z wymienionych poglądów przemawiają następujące względy. Analizując treść art. 52 § 1 pkt 1 k.p. - także przed jego nowelizacją - stwierdzić należy, że jako ustawową przesłankę uzasadniającą rozwiązanie z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego winy wymienia się obok stanu nietrzeźwości także spożywanie alkoholu w czasie pracy, i to niezależnie od tego, do jakiego stanu doprowadził się pracownik. Wykładnia celowościowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że do podstawowych obowiązków pracowniczych, których naruszenie może spowodować rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia należy stawienie się do pracy w stanie trzeźwym, a nie po użyciu alkoholu. Uzasadnia to pogląd, że określenie stanu nietrzeźwości użyte w art. 52 § 1 pkt 1 k.p., przed jego nowelizacją w 1989 r., obejmuje również stan po spożyciu alkoholu, o którym mowa w art. 46 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z 1982 r. Wskazówkę interpretacyjną dla takiego rozumienia określenia "stanu nietrzeźwości" stanowi także art. 17 ust. 1 ustawy z 1982 r. zobowiązujący kierownika zakładu pracy do niedopuszczenia pracownika do pracy, wobec którego zachodzi uzasadnione podejrzenie, że stawił się do pracy "w stanie po spożyciu alkoholu". Sytuacja zaś taka oceniana jest jako nie usprawiedliwiona nieobecności w pracy, stanowiąca samoistną podstawę rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, wymieniona także w art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Nie można bowiem odmiennie traktować skutków w zakresie stosunku pracy stanu pracownika po użyciu alkoholu w sytuacji, gdy z tej przyczyny nie został dopuszczony do pracy, od sytuacji, gdy stan taki stwierdzono w czasie wykonywania pracy. Z tych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.