III PZP 23/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Szczurzewski. Sędziowie SN: A. Filcek (sprawozdawca), W. Myga.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, I. Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Piotra B. przeciwko Urzędowi Wojewódzkiemu - Kuratorium Oświaty i Wychowania w O. o dodatek za wysługę lat po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 29 stycznia 1985 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy skuteczny jest zapis § 6 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 2 marca 1982 r. w sprawie szczególnych wypadków zaliczania okresów zatrudnienia uprawniających nauczycieli do dodatku za wysługę lat oraz szczególnych zasad wypłacania dodatków (Dz. Urz. MOiW Nr 4, poz. 30) ustalający zasadę wypłaty dodatku z dołu, w sytuacji gdy art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) nakazuje wypłatę wynagrodzenia z góry, a w pewnych tylko wyjątkowych wypadkach wypłatę wynagrodzenia z dołu?"powziął następującą uchwałę:Dodatek za wysługę lat przysługujący nauczycielowi podlega wypłacie miesięcznie z góry.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pytanie prawne sprowadza się do zagadnienia, czy dodatek za wysługę lat przysługujący nauczycielowi podlega wypłacie miesięcznie z góry, czy z dołu.Uzasadnienie prawneRozważając powyższe zagadnienie Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) nauczycielom przysługuje dodatek za nieprzerwaną pracę w szkole, zwany dodatkiem za wysługę lat, w wysokości 1% wynagrodzenia zasadniczego za każdy rok pracy, wypłacany w okresach miesięcznych, poczynając od czwartego roku pracy, jednakże dodatek ten nie może przekroczyć 20% wynagrodzenia zasadniczego. Dodatek powyższy stanowi składnik wynagrodzenia nauczyciela, które w myśl art. 30 ust. 1 Karty Nauczyciela składa się z wynagrodzenia zasadniczego i dodatków. W art. 39 ust. 3 Karty Nauczyciela ustalono, że wynagrodzenie (a więc zarówno zasadnicze, jak i dodatki) wypłacane jest miesięcznie z góry, z wyjątkiem tych wynagrodzeń, których wymiar może być ustalony jedynie na podstawie już wykonanych prac, te bowiem wynagrodzenia wypłaca się z dołu.Minister Oświaty i Wychowania w § 6 zarządzenia z dnia 2 marca 1982 r. w sprawie szczególnych wypadków zaliczania okresów zatrudnienia uprawniających nauczycieli do dodatków za wysługę lat oraz ogólnych zasad wypłacania dodatków (Dz. Urz. MOiW Nr 4, poz. 30) ustalił, że dodatek za wysługę lat wypłacany jest z dołu, że dodatek ten nie przysługuje za miesiąc, w którym nauczyciel opuścił bez usprawiedliwienia choćby jeden dzień pracy. Trafnie jednak zarzuca wnioskodawca, że przepis ten (§ 6) wydany został z przekroczeniem powołanej w nim delegacji ustawowej w postaci art. 33 ust. 3 Karty Nauczyciela, w którym upoważniono Ministra Oświaty i Wychowania do określenia w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych jedynie szczególnych wypadków zaliczania okresów zatrudnienia uprawniających do dodatków za wysługę lat. Z tego powodu nie ma on mocy normatywnej i w świetle art. 62 Konstytucji PRL nie wiąże sądu, a jego treść w odniesieniu do terminu wypłaty dodatku za wysługę lat uznać należy za resortową wykładnię powołanego wyżej art. 39 ust. 3 Karty Nauczyciela w tym kierunku, iż dodatek za wysługę lat jest wynagrodzeniem, którego wymiar może być ustalony jedynie na podstawie już wykonanych prac, co - jak wyżej przytoczono - uzasadnia jego wypłatę z dołu. Taki kierunek wykładni reprezentowany w sprawie przez stronę pozwaną nie jest jednak trafny. Strona pozwana uważa, że wynika on z zawartego w § 6 wymienionego zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 2 marca 1982 r. postanowienia, że dodatku za wysługę lat nie wypłaca się za miesiąc, w którym nauczyciel opuścił bez usprawiedliwienia choćby jeden dzień. Tę okoliczność można stwierdzić po upływie konkretnego miesiąca. Takiego poglądu nie można podzielić. Abstrahując bowiem od nie objętej przedstawionym pytaniem kwestii mocy prawnej powyższego zapisu w stosunku do przepisu art. 33 Karty Nauczyciela, zauważyć należy, że również przy przyjęciu mocy obowiązującej rozważanej przesłanki nie uzasadnia ona stanowiska, że dodatek za wysługę lat jest wynagrodzeniem, którego wymiar może być ustalony jedynie na podstawie już wykonanych prac. Wymiar wynagrodzenia oznacza określenie jego wysokości, co w odniesieniu do dodatku za wysługę lat nastąpiło w precyzyjny sposób w art. 33 ust. 1 Karty Nauczyciela. Stanowi on określony procent wynagrodzenia zasadniczego, którego wysokość jest ściśle ustalona stawkami wprowadzonymi uchwałą nr 176 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1982 r. w sprawie wynagrodzeń nauczycieli (Mon. Pol. Nr 20, poz. 171) i które wypłacane jest z góry, chociaż w świetle art. 5 i 80 k.p. oraz zgodnego z tymi przepisami § 19 wymienionej uchwały nr 176 za czas nie usprawiedliwionego nieodbycia zajęć przez nauczyciela nie przysługuje mu wynagrodzenie. Przykład ten wykazuje ewidentnie, że nieposiadanie prawa do wynagrodzenia lub jego części nie stanowi kryterium oceny, czy wynagrodzenie to jest wynagrodzeniem, "którego wymiar może być ustalony na podstawie wykonanych już prac" w rozumieniu art. 39 ust. 3 Karty Nauczyciela. Wynagrodzeniem takim będzie tego rodzaju składnik wynagrodzenia nauczyciela, którego wysokość nie jest z góry określona, lecz uzależniona w zasadzie od efektywnie wykonanej pracy (np. wynagrodzenie za godziny doraźnych zastępstw przewidziane w art. 35 ust. 5 Karty Nauczyciela). Powołana uchwała nr 176 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1982 r. określa, które składniki wynagrodzenia nauczyciela wypłacane są z dołu, przy czym określenie to nie może również pozostawać w sprzeczności z zasadą ustawową ustaloną w art. 39 ust. 3 Karty Nauczyciela. Uchwała ta jednak nie obejmuje dodatku za wysługę lat, pozostawiając zatem otwartą kwestię terminu jego wypłaty.Powyższe względy uzasadniają wniosek, że dodatek za wysługę lat przysługujący nauczycielowi powinien być wypłacany miesięcznie z góry, czemu Sąd Najwyższy dał wyraz w sentencji niniejszej uchwały.Na marginesie sprawy należy zwrócić uwagę na przedmiot niniejszego sporu. Z treści wniosku złożonego przez wnioskodawcę do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy wynikało w sposób dostatecznie jasny, że wnioskodawcy chodzi o rozstrzygnięcie sporu, czy dodatek za wysługę lat w pracy nauczycielskiej podlega wypłacie z dołu, czy z góry, a zatem o ustalenie tej, mającej znaczenie dla uprawnień nauczyciela, okoliczności. Zarówno Komisja Odwoławcza jak i Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych upoważnione są w świetle art. 264 § 3 k.p. do wydania orzeczenia ustalającego uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy w sprawach należących do właściwości komisji. Pojęcie uprawnienia obejmuje nie tylko prawo do otrzymania określonego świadczenia, lecz także jego wypłacenia w prawem przewidzianym terminie. Tymczasem w toku postępowania przed sądem, możliwe, że pod wpływem sugestii ze strony sądu, wnioskodawca sprecyzował swoje żądanie w ten sposób, że domaga się zapłaty dodatku za wysługę lat za wrzesień 1983 r. w kwocie 335 zł, gdyż wypłacając mu dodatek z dołu zamiast z góry strona pozwana pozbawiła go dodatku za jeden miesiąc. Tak jednak sformułowane roszczenie nie może być uwzględnione, gdyż dodatek za wysługę lat został wnioskodawcy za wrzesień 1983 r. bezspornie wypłacony tylko nie z góry, lecz z dołu, podobnie jak w dalszych miesiącach. W tak sformułowanym roszczeniu mieści się nadal roszczenie o ustalenie, w jakim terminie powinien być wypłacony dodatek, i sąd uprawniony jest, nawet gdyby wnioskodawca nie ograniczył się do żądania ustalenia tej okoliczności prawnej, do wydania orzeczenia ustalającego.