III PZP 29/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W.Formański. Sędziowie: M. Wilewski (sprawozdawca), J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka S. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "B" w Ł. o zapłatę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 17 czerwca 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 91 k.p.c.:"Czy maszynistów wyciągowych przy głównych szybach zjazdowych i wydobywczych w kopalniach węgla kamiennego uznaje się za pracowników umysłowych w rozumieniu rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 18.X.1946 r. (Dz. U. Nr 55, poz. 315) już od chwili wykonywania przez nich pracy przy tego rodzaju szybach, czy też dopiero od chwili podanej w zarządzeniu nr 104 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 24.VIII.1964 r. o zaliczeniu maszynistów wyciągowych przy głównych szybach zjazdowych i wydobywczych w Kopalniach Węgla Kamiennego do kategorii pracowników umysłowych?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy oparł częściowe uwzględnienie powództwa na ocenie, że powód był pracownikiem umysłowym w pozwanej Kopalni jako maszynista wyciągowy i dlatego powinien był otrzymywać odpowiednie wynagrodzenie, ujęte w załączniku do układu zbiorowego pracy. Stąd też gdy pozwana Kopalnia zaszeregowała go w niższej siatce płac przewidzianej dla robotników, nastąpiła konieczność wyrównania jego zarobków za okres od 1 lipca 1961 r. do 30 czerwca 1964 r.Od wyroku Sądu Powiatowego wniosła rewizję pozwana Kopalnia.W związku z podstawą tej rewizji, w której Kopalnia twierdziła, że powód mógł być zaliczony do pracowników umysłowych dopiero od dnia 1 lipca 1964 r., jako dnia wejścia w życie zarządzenia nr 104 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 24.VIII.1964 r., które stanowiło podstawę do podziału szybów na główne i pomocnicze, Sąd Wojewódzki odroczył rozpoznanie sprawy i przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia - jako budzące poważne wątpliwości - zagadnienie prawne sformułowane wyżej w sentencji uchwały.Sąd Powiatowy przy rozstrzyganiu sprawy powołał się na pogląd prawny wyrażony przez Sąd Wojewódzki w Katowicach w sprawie I C 1050/65 Sądu Powiatowego w Mikołowie. W świetle tego poglądu zarządzenie nr 104 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 24.VIII.1964 r. jest tylko wykładnią poprzednio już obowiązujących przepisów, ponieważ maszyniści wyciągowi przy głównych szybach zjazdowych i wydobywczych w kopalniach węgla kamiennego zostali zaliczeni do kategorii pracowników umysłowych znacznie wcześniej, bo z mocy przepisów rozp. Ministra Pracy i Op. Społecznej z dnia 18.X.1946 r.Zagadnienie wzbudziło poważne wątpliwości ponieważ pojęcie głównych szybów zjazdowych i głównych szybów wydobywczych nie zostało sprecyzowane w rozporządzeniu z dnia 18.X.1946 r., uczynił zaś to dopiero w 1964 r. w swoim zarządzeniu nr 104 Ministra Górnictwa i Energetyki.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W świetle art. 2 pkt 1 a, b, c i d rozporządzenia z dnia 18 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych wymienione w tym przepisie kategorie dozorców górniczych zostały uznane za pracowników umysłowych z dniem wejścia w życie tego rozporządzenia na obszarze województwa śląskiego (art. 58). Równocześnie w art. 3 tegoż rozporządzenia przewidziano delegację ustawową dla Ministra Pracy i Opieki Społecznej do rozciągnięcia - w drodze rozporządzenia - działania przepisów o pracownikach umysłowych na inne kategorie pracowników nie wyszczególnionych w art. 2, których czynności uzasadniałyby zaliczenie ich do pracowników umysłowych.Wykorzystując tę delegację, Minister Pracy i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Przemysłu wydał w dniu 18.X.1946 r. rozporządzenie o zaliczeniu maszynistów wyciągowych przy głównych szybach zjazdowych i wydobywczych w kopalniach węgla kamiennego do kategorii pracowników umysłowych (Dz. U. Nr 55, poz. 315). Rozporządzenie to weszło w życie z dniem jego ogłoszenia, tj. z dniem 8 listopada 1946 r. Od tej więc daty wszyscy maszyniści wyciągowi zatrudnieni przy głównych szybach zjazdowych i głównych szybach wydobywczych stali się z mocy prawa pracownikami umysłowymi.Ze znajdujących się w aktach sprawy pism Ministerstwa Górnictwa i Energetyki wynika, że do chwili wydania przez Ministra Górnictwa i Energetyki zarządzenia nr 104 z dnia 24 sierpnia 1964 r. nie zostało załatwione w drodze aktu prawnego zagadnienie kryteriów podziału szybów w kopalniach na główne i pomocnicze.Okoliczność ta jednak należy do stanu faktycznego i w wypadkach wątpliwych określenie, który szyb w danej kopalni powinien być uznany za główny szyb wydobywczy lub za główny szyb zjazdowy, należało - w razie sporu - od oceny Sądu, opartej na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Prawidłowe ustalenia w tej mierze miały decydujący wpływ na zakwalifikowanie odpowiednich maszynistów do pracowników umysłowych bądź do kategorii robotników, gdy doprowadziły do wniosku, że dany szyb nie spełnia warunków określonych w rozp. Ministra Pracy i Op. Społ. z dnia 18.X.1946 r. Pod tym względem stan prawny nie uległ zmianie po dniu 1.VII.1964 r. jako dacie wejścia w życie zarządzenia Nr 104.Stąd też zarządzenie nr 104 wydane przez Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 24 sierpnia 1964 r. w sprawie zaliczenia maszynistów wyciągowych przy głównych szybach zjazdowych i wydobywczych w kopalniach węgla kamiennego do kategorii pracowników umysłowych, nie zmieniając dotychczasowego stanu prawnego, uporządkowało jedynie kryteria w sprawie określenia, jaki szyb powinien być uznany za główny. Data 1 lipca 1964 r. jako termin, od którego omawiane zarządzenie nabrało mocy obowiązującej, ma jedynie to znaczenie, że stanowi wiążące polecenie skierowane do właściwych zjednoczeń, ażeby dokonały w trybie wskazanym w tymże zarządzeniu formalnego podziału szybów na główne i pomocnicze. Zarządzenie to, ustalając w § 1 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 dokładne kryteria zaliczania szybów do głównych szybów zjazdowych i głównych szybów wydobywczych, usuwało jednocześnie wątpliwości, jakie mogły się nasuwać poprzednio, a które ewentualnie musiałyby być rozstrzygane przez zasięganie opinii biegłego.Z przytoczonych względów, na przedstawione przez Sąd Wojewódzki pytanie należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.