III PZP 29/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Formański, M. Piekarski.SentencjaSąd Najwyższy po wysłuchaniu wniosku przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL wiceprokuratora S. Dzwonkowskiego w sprawie z powództwa Franciszka Z. przeciwko Rejonowemu Przedsiębiorstwu Melioracyjnemu w O. o 2.800 zł za nie wykorzystany urlop, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 15 sierpnia 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy zgodnie z klauzulą derogacyjną zawartą w art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1969 r. o pracowniczych urlopach wypoczynkowych (Dz. U. Nr 12, poz. 85) utraciły moc postanowienia układów zbiorowych pracy, które są dla pracowników korzystniejsze niż postanowienia powołanej ustawy, jak np. § 40 ust. 7 Układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r. w porównaniu z art. 18 ust. 1 ustawy?"uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:W razie rozwiązania - w drodze wypowiedzenia - stosunku pracy przez zakład pracy objęty Układem zbiorowym pracy w budownictwie z dnia 15 III 1958 r., zakład ten pod rządem art. 18 ust. 1 i 32 ust. 4 ustawy o pracowniczych urlopach wypoczynkowych (Dz. U. Nr 12, poz. 85) obowiązany jest udzielić pracownikowi urlopu przysługującego w roku, w którym następuje rozwiązanie umowy o pracę, w okresie wypowiedzenia, jeżeli okres ten wynosi co najmniej trzy miesiące. Uzasadnienie faktycznePozwane Przedsiębiorstwo wypowiedziało powodowi umowę o pracę na koniec marca 1970 r. i w okresie wypowiedzenia udzieliło mu urlopu wypoczynkowego za rok 1970. Powód odmówił swej zgody na wykorzystanie tego urlopu w okresie wypowiedzenia, powołując się na postanowienie § 40 ust. 7 obowiązującego strony Układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r., w myśl którego w razie wypowiedzenia umowy o pracę przez zakład pracy udzielenie pracownikowi urlopu wypoczynkowego w okresie wypowiedzenia może mieć miejsce tylko za zgodą pracownika.Powód domagał się - najpierw przed zakładową komisją rozjemczą, a gdy ta z powodu braku jednomyślności nie rozstrzygnęła sprawy, w postępowaniu sądowym - zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa na jego rzecz kwoty 2.800 zł tytułem ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop.Pozwane Przedsiębiorstwo zarzuciło, że w myśl art. 32 ust. 4 ustawy o pracowniczych urlopach wypoczynkowych przepisy układów zbiorowych pracy dotyczące urlopów wypoczynkowych zostały z dniem wejścia w życie tej ustawy zastąpione przez odpowiednie przepisy tejże ustawy.Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo, wyrażając pogląd, że z mocy art. 32 ust. 4 ustawy o pracowniczych urlopach wypoczynkowych przepisy tej ustawy zastępują tylko te normy układów zbiorowych pracy, które mają odpowiedniki w nowych przepisach. W nowych przepisach - zdaniem Sądu Powiatowego - uprawnienia pracownika co do odmowy przyjęcia urlopu nie zostały uregulowane. Art. 18 ustawy o pracowniczych urlopach wypoczynkowych zobowiązuje jedynie zakład pracy do udzielenia urlopu wypoczynkowego pracownikowi, któremu wypowiedziano stosunek pracy. Z przepisu tego - zdaniem Sądu Powiatowego - wynika uprawnienie pracownika do otrzymania urlopu, ale nie obowiązek wykorzystania takiego urlopu.Pozwane Przedsiębiorstwo w rewizji kwestionuje przytoczoną wyżej wykładnię przepisów ustawy o pracowniczych urlopach wypoczynkowych i wnosi o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia cytowane wyżej zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.W świetle przepisów rozdziału 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1969 r. o pracowniczych urlopach wypoczynkowych decyzja co do terminu wykorzystania przez pracownika urlopu należy do zakładu pracy. Plan urlopów ustala kierownik zakładu pracy (art. 11), jakkolwiek w porozumieniu z radą zakładową i biorąc pod uwagę wnioski pracowników. O przesunięcie urlopu pracownik może wnosić (art. 12). Jeżeli zaś nie może wykorzystać urlopu, zakład pracy obowiązany jest przesunąć urlop (art. 13). W razie natomiast rozwiązania umowy o pracę przez zakład pracy w drodze wypowiedzenia, zakład pracy obowiązany jest udzielić pracownikowi urlopu przysługującego w roku, w którym następuje rozwiązanie stosunku pracy, w okresie wypowiedzenia, jeżeli ten okres wynosi co najmniej trzy miesiące (art. 18). Ustawodawca użył tu wyrażenia "zakład pracy obowiązany jest" i podobnie jak w art. 10 i 13 ustawy skierował tę dyspozycję pod adresem zakładu pracy, gdyż określa on termin urlopu. Pracownik zaś ma prawo do urlopu w określonym wymiarze po przepracowaniu określonego okresu, ale określenie terminu wykorzystania przez pracownika w wyżej wskazanych ramach zależy od decyzji zakładu pracy. Nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Powiatowego, jakoby ustawodawca w art. 18 omawianej ustawy unormował jedynie obowiązek zakładu pracy bez jednoczesnego uregulowania zagadnienia, kiedy urlop może być wykorzystany, w szczególności bez wskazania, czy pracownikowi wolno udzielić w okresie wypowiedzenia urlopu i w jakim mianowicie zakresie.Ustawa z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach nie zawierała przepisu, z którego wynikałby ogólny zakaz udzielania urlopu pracownikowi w okresie wypowiedzenia; ustawa ta zakazywała jedynie udzielania urlopu w miesiącach marcu i listopadzie bez zgody pracownika (art. 5 ust. 3). Udzielenie urlopu w okresie wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez zakład pracy unormowano w rozporządzeniu Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28 lutego 1953 r. w sprawie urlopów. Z przepisów § 2 tego rozporządzenia wynikało, że w takim wypadku pracownikowi należy, a więc wolno było udzielić urlopu w okresie wypowiedzenia, jeżeli okres urlopu był krótszy od okresu wypowiedzenia. W świetle wymienionego przepisu pracownik poza okresem wykorzystania urlopu miał jeszcze do dyspozycji jakiś czas na poszukiwanie pracy. Dalsze ograniczenia możności udzielenia pracownikowi przez zakład pracy urlopu w okresie wypowiedzenia występowały w układach zbiorowych pracy, jak np. w Układzie zbiorowym pracy w budownictwie, obowiązującym strony. Ograniczenia takie ustanowiono na korzyść pracownika.Przepis art. 18 ust. 1 nowej ustawy o pracowniczych urlopach wypoczynkowych uregulował tę kwestię w sposób odmienny. W myśl tego przepisu zakład może i powinien udzielić urlopu wypoczynkowego w okresie wypowiedzenia, ale dotyczy to tylko urlopu należnego za rok bieżący, i to tylko wówczas, gdy okres wypowiedzenia wynosi co najmniej 3 miesiące, a więc trzykrotnie dłużej, niż najdłuższy urlop wypoczynkowy za jeden rok.Ustawa o pracowniczych urlopach uregulowała kompleksowo wymiar urlopu wypoczynkowego, przesłanki powstania prawa do takiego urlopu i przyznawanie urlopu, oznaczając dokładnie, kiedy należy udzielić urlopu wypoczynkowego w okresie wypowiedzenia.Dlatego też w myśl art. 32 ust. 4 ustawy o pracowniczych urlopach wypoczynkowych przepis § 40 ust. 7 Układu zbiorowego pracy w budownictwie w części dotyczącej udzielania urlopu w okresie wypowiedzenia w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę przez zakład pracy został zastąpiony przez przepis art. 18 ust. 1 tejże ustawy.Uzasadnia to udzielenie odpowiedzi przytoczonej w sentencji uchwały.