III PZP 38/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, S. Trautsolta, w sprawie z powództwa Ryszarda U. przeciwko Przedsiębiorstwu Budowy Obiektów Użyteczności Publicznej (...) w B. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Wydział Pracy postanowieniem z dnia 21 maja 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy użyte w § 10 ust. 1010 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. z 1974 r. Nr 51, poz. 330; ze zm.: Dz. U. z 1982 r. Nr 2, poz. 14; z 1984 r. Nr 58, poz. 297) określenie "nie dalej niż 500 km od granicy polskiej" oznacza a) odległość stanowiącą odpowiednik trasy kolejowej, drogowej, lotniczej, b) odległość, jaką pracownik faktycznie pokonywał, c) odległość geograficzną, tj. mierzoną w linii prostej od najbliższego odcinka granicy polskiej?"podjął następującą uchwałę:Zawarte w przepisie § 12 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (jedn. tekst: Dz. U. z 1986 r. Nr 19, poz. 101) - według dawnej numeracji § 10 ust. 10 - wyrażenie "nie dalej niż 500 km od granicy polskiej" oznacza odległość, jaką pracownik musi pokonać z miejsca swego zatrudnienia za granicą do granicy polskiej przez najbliższe polskie przejście graniczne, korzystając z legalnych, dostępnych połączeń komunikacyjnych.Uzasadnienie faktyczneJest niesporne, że powód na podstawie umowy o pracę za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego w okresie od dnia 22 stycznia 1983 r. do dnia 31 grudnia 1984 r. pracował na budowie w R. W tym okresie powód siedmiokrotnie przyjeżdżał do kraju w celu odwiedzenia rodziny. W niniejszej sprawie powód domagał się, by pozwane Przedsiębiorstwo zwróciło mu koszty tych przejazdów.Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 28 lutego 1986 r. zasądził na rzecz powoda kwotę 33.652,50 zł. Zdaniem Sądu Rejonowego, odległość 500 km od granicy polskiej, o jakiej mowa w § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników polskich skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330 ze zm.), jest odległością mierzoną w linii prostej od najbliższego odcinka granicy polskiej. W stanie faktycznym, występującym w niniejszej sprawie, odległość ta nie została przekroczona. Wprawdzie droga kolejowa obejmuje 583 km, ale transport samochodowy tylko 428 km. Roszczenie powoda więc jest uzasadnione.W rewizji pozwane Przedsiębiorstwo domagało się zmiany powyższego wyroku i oddalenia powództwa.W związku z tą rewizją Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 21 maja 1986 r. na podstawie art. 391 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w części poprzedzającej sentencję niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis § 12 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (jedn. tekst: Dz. U. z 1986 r. Nr 19, poz. 101) jest obecnie odpowiednikiem § 10 ust. 10 tegoż rozporządzenia przed opublikowaniem jednolitego tekstu, tj. w sformułowaniu aktów normatywnych: Dz. U. z 1974 r. Nr 51, poz. 330; z 1975 r. Nr 35, poz. 195; z 1982 r. Nr 2, poz. 14; z 1983 r. Nr 15, poz. 71; z 1984 r. Nr 58, poz. 297 oraz z 1986 r. Nr 1, poz. 3. Stanowi on, co następuje: "Pracownikom zatrudnionym nie dalej niż 500 km od granicy polskiej, na obszarach określonych przez właściwego ministra, przysługuje w celu odwiedzenia rodziny w kraju - za każde trzy miesiące przepracowane na budowie (przy wykonywaniu usługi) eksportowej - bezpłatny bilet albo zwrot kosztów przejazdu do miejsca zamieszkania w Polsce i z powrotem."Oczywistym celem tego przepisu jest praktyczne umożliwienie pracownikom zatrudnionym wprawdzie za granicą, ale w niezbyt wielkiej odległości od granic kraju, stosunkowo częste odwiedzanie rodziny w kraju. Z tego zaś punktu widzenia odległość 500 km od granicy polskiej nie może być traktowana abstrakcyjnie, bez uwzględnienia realnej możliwości osiągnięcia przez zainteresowanego pracownika granicy Państwa Polskiego, i to w takim punkcie, w jakim legalne przekroczenie tej granicy jest możliwe. Chodzi więc o połączenia komunikacyjne łączące granicę Państwa Polskiego, poprzez najbliższe polskie przejście graniczne, z miejscem wykonywania przez pracownika pracy za granicą. Jeżeli przy wykorzystaniu choćby jednego z tych połączeń pracownik może przedostać się od granicy do miejsca swego zatrudnienia za granicą (i odwrotnie) bez przekroczenia 500 km, wymagania powołanego przepisu są zachowane. Nie jest natomiast konieczne, by wszystkie połączenia komunikacyjne, jeżeli w konkretnej sytuacji faktycznej jest ich kilka, mieściły się w granicach 500 km. Przykładowo, jeżeli połączenie kolejowe przekracza 500 km, a połączenie autobusowe nie przekracza 500 km, pracownikowi przysługują uprawnienia, o jakich mowa.W konsekwencji, na przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji niniejszej uchwały.