I PZP 30/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Sokołowski. Sędziowie SN: Z. Stypułkowska (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztejn, w sprawie z wniosku Henryka B. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Hydrotechnicznego i Rurociągów Energetycznych "Energopol-7" w P. o zapłatę lub przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 16 lipca 1981 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"1. Czy do rozwiązania umowy o pracę za granicą ma zastosowanie wyłącznie przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330), czy też stosuje się także inne przepisy regulujące rozwiązanie umowy o pracę, a w szczególności art. 39 pkt 1 kodeksu pracy?2. W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pkt 1 pytania - czy z ochrony przewidzianej w art. 39 pkt 1 kodeksu pracy korzysta jedynie członek rady zakładowej jednostki kierującej do pracy za granicą, czy również członek rady zakładowej powołanej na budowie eksportowej i obejmującej swą działalnością większą liczbę przedsiębiorstw realizujących budowę?"powziął następującą uchwałę:Pracownik, z którym zawarto umowę o pracę na czas określony na podstawie § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330), sprawujący funkcję członka rady zakładowej powołanej na budowie eksportowej, korzysta z ochrony ustanowionej w art. 39 pkt 1 kodeksu pracy. Wcześniejsze rozwiązanie z nim wymienionej umowy jest wypowiedzeniem przewidzianym w § 4 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia; jest więc niedopuszczalne.Uzasadnienie faktycznePrzedsiębiorstwo Budownictwa Hydrotechnicznego i Rurociągów Energetycznych "Energopol-7" w P. rozwiązało z wnioskodawcą umowę o pracę za dwutygodniowym wypowiedzeniem, powołując się na zakończenie fazy robót eksportowych. Jako podstawę prawną wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę wskazano przepis § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330).W toku postępowania przed Terenową Komisją Odwoławczą do Spraw Pracy wnioskodawca domagał się przywrócenia do pracy u pozwanego na budowie eksportowej, wywodząc, iż budowa nie została zakończona, a na jej terenie pełnił funkcję przewodniczącego rady zakładowej. Komisja Odwoławcza oddaliła wniosek. Wnioskodawca w postępowaniu przed Okręgowym Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wnosił o zmianę orzeczenia wymienionej komisji i przywrócenia go do pracy na budowie eksportowej bądź przyznania mu odszkodowania za okres 3 miesięcy, obliczonego na podstawie wynagrodzenia pobieranego na budowie eksportowej. Z dotychczasowych ustaleń Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wynika, że strony zawarły umowę o pracę na czas określony oraz że pozwane Przedsiębiorstwo wcześniej rozwiązało z wnioskodawcą wymienioną umowę za wypowiedzeniem w związku z zakończeniem fazy robót na budowie eksportowej.Przy rozpoznawaniu zasadności roszczenia wnioskodawcy wyłoniła się wątpliwość prawna w zakresie stosowania art. 39 pkt 1 kodeksu pracy, gdyż pełnił on funkcję przewodniczącego rady zakładowej Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Budowlanego powołanej na terenie budowy eksportowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powołane w pytaniu rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. wydane zostało na podstawie delegacji zawartej w art. 298 kodeksu pracy, upoważniającego do określenia w sposób szczególny niektórych praw i obowiązków - między innymi - pracowników zatrudnionych za granicą przez polskie przedsiębiorstwa.Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów mają więc charakter szczególny w stosunku do przepisów kodeksu pracy. Wyłączenie przeto stosowania przepisów tego kodeksu spełniających funkcje ochronne, jakim jest przepis art. 39 pkt 1, wobec pracowników zatrudnionych za granicą przez polskie przedsiębiorstwo musiałoby w sposób wyraźny wynikać z postanowień tego rozporządzenia.W myśl art. 39 pkt 1 kodeksu pracy zakład pracy nie może wypowiedzieć umowy o pracę członkowi rady zakładowej i delegatowi związkowemu. Przepis ten więc chroni każdego pracownika pełniącego wymienioną w nim funkcję.Omawiane rozporządzenie Rady Ministrów nie wyłącza wprost stosowania art. 39 kodeksu pracy, przewiduje natomiast w § 14 powołanie na budowie eksportowej rady zakładowej. Nie do przyjęcia jest przeto koncepcja, aby członkowie takiej rady mogli być pozbawieni ochrony ustanowionej w art. 39 pkt 1 kodeksu pracy.Z przepisu § 14 rozporządzenia wynika, iż wówczas, gdy na budowie eksportowej nie ma rady zakładowej lub delegata związkowego, przewidziane w kodeksie pracy uprawnienia rady zakładowej przysługują odpowiednio reprezentantowi załogi.Oznacza to, iż uprawnienia rady zakładowej - powołanej na budowie eksportowej - wiążą się z reprezentacją tych praw pracowników członków załogi, które wynikają ze stosunków pracy wykonywanej na tej budowie.Przepis zaś art. 39 pkt 1 kodeksu pracy ma na celu zapewnienie warunków prawidłowego wykonywania powyższych uprawnień przez członków rady zakładowej. Na podstawie umowy zawartej na czas określony (§ 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r.), ochrona ustanowiona w tym przepisie przysługuje takiemu pracownikowi zatrudnionemu za granicą, który jest członkiem rady zakładowej powołanej na budowie eksportowej. Wcześniejsze rozwiązanie z tym pracownikiem umowy o pracę za wypowiedzeniem, przewidziane w § 4 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów, jest niedopuszczalne.Ze sformułowania pkt 2 pytania prawnego zdaje się wynikać, iż powstały także wątpliwości związane z tym, że pozwane Przedsiębiorstwo, realizując za granicą zadania budownictwa eksportowego, jest równocześnie jednostką kierującą wnioskodawcę do pracy za granicą, o której mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów, i macierzystym zakładem pracy wnioskodawcy (§ 3 ust. 1 rozporządzenia). Wiążą go więc z wnioskodawcą dwa stosunki pracy, z których każdy może być niezależnie rozwiązany. Odrębność obu tych umów o pracę powoduje, iż w ramach każdej z nich może występować różny zakres ochrony przed jej wypowiedzeniem. Pracownikowi, z którym wbrew nakazowi przewidzianemu w art. 39 pkt 1 kodeksu pracy rozwiązano umowę o pracę za granicą, przysługuje ochrona przewidziana dla umów o pracę na czas określony w art. 50 § 3 i 4 kodeksu pracy, tj. wyłącznie prawo do odszkodowania nie przekraczającego 3-miesięcznego wynagrodzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.V.1979 r. I PRN 59/79, OSNCP 1979, z. 12, poz. 245). Odszkodowanie to przysługuje wyłącznie w pieniądzu polskim (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 16.I.1981 r. V PZP 5/80).Z tych względów orzeczono jak w uchwale.