I PRN 59/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Szymanek. Sędziowie SN: T. Kasiński (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, B. Wiśniewskiej, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Edwardy J. przeciwko Przedsiębiorstwu Budownictwa Przemysłowego nr 3 w W. o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 12 lutego 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok w części przywracającej wnioskodawczynię do pracy oraz zasądzającej na jej rzecz kwoty ponad 9.945 zł i ponad 18.597 koron czeskich z odsetkami ioddalił w tej części odwołanie wnioskodawczyni od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy dla Dzielnicy Wrocław-Krzyki z dnia 29 listopada 1978 r.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni, będąc pracownikiem Wrocławskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego nr 3, została zatrudniona czasowo za granicą przy budowie kombinatu mięsnego w Czechosłowacji, prowadzonej przez wymienione przedsiębiorstwo jako wykonawcę budowy. Strony zawarły w dniu 3.VI.1977 r. umowę o pracę na czas określony, mocą której wnioskodawczyni została skierowana do pracy przy budowie kombinatu na okres od dnia 6.VI.1977 r. do dnia 5.VI.1979 r. na stanowisko głównego specjalisty do spraw ekonomicznych, przy czym pracodawca zastrzegł w umowie prawo skrócenia okresu pracy w Czechosłowacji zgodnie w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330).W następstwie przeprowadzonej na budowie zagranicznej reorganizacji połączonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia strona pozwana w dniu 16.VIII.1978 r. wypowiedziała wnioskodawczyni umowę o pracę w eksporcie ze skutkiem na dzień 9.IX.1978 r.Wniesione przez wnioskodawczynię odwołanie od wypowiedzenia Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy oddaliła orzeczeniem z dnia 29.XI.1978 r., od którego wnioskodawczyni odwołała się do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o uchylenie tego orzeczenia i przywrócenie jej do pracy na budowie eksportowej Zakładów Mięsnych Praga-Północ do czasu upływu ważności zawartej z nią umowy z dnia 3.VI.1977 r. oraz zasądzenie należnego jej wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.Okręgowy Sąd Pracy wyrokiem z dnia 12.II.1979 r. zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że przywrócił wnioskodawczynię do pracy w Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego nr 3 w W. na budowie Zakładów Mięsnych Praga-Północ na poprzednich warunkach pracy i płacy oraz zasądził od tegoż Przedsiębiorstwa na rzecz wnioskodawczyni wynagrodzenia na czas pozostawania bez pracy, tj. 5 miesięcy i 3 dni, w kwocie 15.941 zł i 31.315 koron czeskich.Przesłanką rozstrzygnięcia była bezsporna okoliczność, że wnioskodawczyni pełniła funkcję członka prezydium rady zakładowej na budowie Zakładów Mięsnych w Pradze, co z mocy art. 39 k.p. powodowało niedopuszczalność wypowiedzenia jej umowy o pracę, a w razie naruszenia tego zakazu uzasadniało roszczenie wnioskodawczyni o przywrócenie do pracy stosownie do art. 46 k.p. oraz o wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy z mocy art. 47 § 1 k.p. Zdaniem Okręgowego Sądu "szczególne unormowania uprawnień osób objętych ochroną z art. 39, zawarte w art. 46 i 47 § 1 k.p. stanowią odstępstwo od zasady orzekania wyłącznie o odszkodowaniu przy rozwiązaniu umów o pracę na czas określony z art. 50 § 3 k.p. oraz o wysokości odszkodowania, uzasadniając przywrócenie do pracy także przy rozwiązaniu umowy na czas określony z członkiem rady zakładowej".Rewizja nadzwyczajna Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego wniosła o uchylenie tego wyroku w części przywracającej wnioskodawczynię do pracy oraz zasądzającej na jej rzecz ponad 9.345 zł i ponad 18.597 koron czeskich i oddalenie w tej części odwołania wnioskodawczyni od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej.Skarżący zarzucił rażące naruszenie przepisów art. 39, 46 i 47 § 1 k.p., podnosząc, że chociaż zakaz wypowiadania umów o pracę pracownikom podlegającym szczególnej ochronie z art. 39 k.p. dotyczy wszystkich rodzajów tych umów, to jednak ustawodawca przewidział wyraźnie inne skutki naruszania tego zakazu w odniesieniu do umów zawartych na czas nie określony, regulując to przepisami art. 46 i 47 k.p., a inne w odniesieniu do umów na czas określony, w myśl bowiem art. 50 § 3 i 4 k.p. dokonanie przez zakład pracy wypowiedzenia takiej umowy pracownikowi objętemu ochroną z art. 39 k.p. uzasadnia wyłącznie roszczenie pracownika o odszkodowanie, które nie może przekraczać 3-miesięcznego wynagrodzenia. Ograniczenie to nie dotyczy jedynie pracownic w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego w myśl art. 50 § 5 k.p. Skoro według nie kwestionowanym ustaleń zaskarżonego wyroku przeciętne wynagrodzenie miesięczne wnioskodawczyni na budowie eksportowej wynosiło 3.115 zł oraz 6.199 koron czeskich, przysługiwało jej - stosownie do art. 50 § 4 k.p. - odszkodowanie w wysokości trzykrotnej wymienionych kwot.Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Zawarta przez strony umowa o czasowym zatrudnieniu przy budowie kombinatu mięsnego w Pradze z dnia 3.VI.1977 r. jest umowa o pracę na czas określony, przewidzianą z § 2 ust. 3 wymienionego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. i odrębną od stosunku pracy, łączącego wnioskodawczynię z pozwanym przedsiębiorstwem na podstawie angażu z dnia 1.VIII.1972 r. Jak trafnie stwierdził Okręgowy Sąd Pracy w zaskarżonym wyroku, okoliczność, że strona pozwana, będąc jednostką bezpośrednio realizującą za granicą zadania budownictwa eksportowego, jest równocześnie jednostką kierującą do pracy za granicę, o której mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia, jak i macierzystym zakładem pracy wnioskodawczyni (zakładem pracy, który zatrudnia pracownika skierowanego do pracy za granicą), nie stoi na przeszkodzie koncepcji pozostawania przez nią w dwóch stosunkach pracy: w kraju - na warunkach pracy i płacy jak przed skierowaniem za granicę (przy czym w wyniku udzielenia wnioskodawczyni urlopu bezpłatnego wzajemne prawa i obowiązki stron z tego stosunku uległy zawieszeniu) oraz za granicą - na warunkach określonych umową o pracę na czas określony.Z powyższego wynika, że przepis § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą (...) (Dz. U. Nr 51, poz. 330) ma zastosowanie również w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo będące wykonawcą budowy lub usługi eksportowej ("jednostką kierującą") kieruje do pracy za granicę własnych pracowników, czyli jest jednocześnie ich macierzystym zakładem pracy, o którym mowa w § 3 ust. 1 tego rozporządzenia. Z tego względu nie można przyjąć, by wnioskodawczyni była tylko pracownikiem macierzystego zakładu pracy delegowanym do pracy za granicą.W konsekwencji umowa o pracę za granicą zawarta na czas określony może być rozwiązana niezależnie od umowy o pracę zawartej na czas nie określony - przy zaistnieniu przesłanek określonych w art. 33 k.p. i w § 4 rozporządzenia z dnia 27 grudnia 1974 r. Dalszą konsekwencją odrębności obu tych umów jest korzystanie przez pracownika, z którym wadliwie (wbrew zakazowi określonemu w art. 39 k.p.) rozwiązano umowę o pracę na czas określony zawartą w związku ze skierowaniem do pracy za granicą, tylko z ochrony przewidzianej dla umów na czas określony w art. 50 § 3 i 4 k.p., tj. wyłącznie z prawa do odszkodowania nie przekraczającego 3-miesięcznego wynagrodzenia.Przepis ten ma zastosowanie - jak to słusznie wskazuje rewizja nadzwyczajna - we wszystkich przypadkach niezgodności wypowiedzenia z przepisami prawa, a więc nie tylko w dwóch najbardziej typowych przykładach wymienionych w art. 46 w postaci niezachowania formy pisemnej oraz trybu konsultacji określonego w art. 38, lecz także w przypadku wypowiedzenia w tzw. okresie ochronnym (art. 41) oraz w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę pracownikom korzystającym ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem, polegającej na zakazie wypowiedzenia lub rozwiązania umowy albo też na obowiązku uzyskania uprzedniej zgody właściwego organu na wypowiedzenie.W tym ostatnim zakresie wyraźny przepis § 5 art. 50 k.p. wyłącza z ograniczeń § 3 art. 50 k.p. z odesłaniem do ogólnych zasad art. 46 (i w konsekwencji art. 47) tylko przypadek wypowiedzenia umowy pracownicy w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego. A contrario nie podlega wyłączeniu przypadek wypowiedzenia umowy na czas określony pracownikowi chronionemu w myśl art. 39 k.p.Skoro Okręgowy Sąd Pracy, wychodząc z odmiennych założeń, błędne zastosował do stanu faktycznego sprawy przepisy art. 46 i 47 zamiast art. 50 § 3 i § 4 k.p., należało w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej orzec jak w sentencji.