III PZP 4/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca).Sędziowie SN: W. Dębicka, M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Wiśniewskiej, w sprawie z wniosku Stanisława C. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w O. o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. postanowieniem z dnia 23 kwietnia 1979 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy do rozpoznania sprawy o odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu doznany przy wykonywaniu pracy na podstawie umowy zlecenia, dochodzone od zakładu pracy na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232), właściwe są organy rozstrzygające spory pracownicze ze stosunku pracy?"uchwalił:Do rozpoznania sprawy o jednorazowe odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu doznany przy wykonywaniu umowy zlecenia przez osobę objętą ubezpieczeniem społecznym na podstawie ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232) właściwa jest komisja rozjemcza. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca domagał się od Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w O. przed Komisją Rozjemczą jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu, jakiego doznał w wypadku przy wykonywaniu pracy na podstawie umowy zlecenia. Komisja Rozjemcza stwierdziła, że roszczenie wnioskodawcy wynika z umowy cywilnoprawnej i właściwym do jego rozpoznania jest sąd powszechny.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, przy rozpoznaniu odwołania od orzeczenia Komisji Rozjemczej, powziął wątpliwość wyrażoną w przedstawionym Sądowi Najwyższemu zagadnieniu prawnym.W uzasadnieniu przedstawionego pytania Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyraził pogląd, że tryb postępowania w sprawach o świadczenia z tytułu wypadku przy wykonywaniu umowy zlecenia według art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232) ma określić w rozporządzeniu Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych. Rozporządzenie takie dotychczas się nie ukazało. Do czasu jego wydania należałoby uznać, że spór podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny, ponieważ roszczenia z umowy zlecenia, podlegają właściwości tego sądu. Wprawdzie art. 6 ust. 2 wymienionej ustawy nakazuje ustalanie prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy wykonywaniu umowy zlecenia w trybie określonym przepisami o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, jednakże - zdaniem Sądu Pracy - dotyczy to tylko wewnętrznego postępowania poprzedzającego rozpoznanie sporu przez właściwy organ.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie III PZP 13/79 Sąd Najwyższy w dniu 18 grudnia 1978 r. powziął uchwałę następującej treści: "Do rozpatrzenia wniosku o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy wykonywaniu umowy agencyjnej przewidziane w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232) właściwa jest komisja rozjemcza". W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, że w zakresie objętym uregulowaniami wymienionej ustawy wyłączone jest stosowanie przepisów prawa cywilnego. Ustawa określa nie tylko warunki uprawniające poszkodowanego do jednorazowego odszkodowania i jego wysokość, ale również w art. 6 ust. 2 pkt 4 wskazuje tryb postępowania przez odesłanie do przepisów o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Według zaś tych przepisów spory o jednorazowe odszkodowanie poddane zostały właściwości komisji rozjemczych.Powołany art. 6 ust. 2 pkt 4 ustawy nie uzasadnia wniosku, iż wskazany w nim tryb postępowania dotyczy tylko czynności podejmowanych przez jednostkę gospodarki uspołecznionej w związku z wypadkiem przy wykonywaniu umowy agencyjnej. Przepis ten w powiązaniu z unormowaniami ustawy o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych określa też właściwość organów do rozpatrzenia sporu o jednorazowe odszkodowanie za doznany uszczerbek na zdrowiu przy wykonywaniu umowy agencyjnej.Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela stanowisko wyrażone w przytoczonej uchwale z dnia 18 grudnia 1978 r. Uchwała ta wprawdzie wydana została w sprawie o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy wykonywaniu umowy agencyjnej, jednakże te same przepisy identycznie normują uprawnienia do świadczeń i tryb postępowania w sprawach z wypadków przy wykonywaniu umowy zlecenia.Powołany przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych art. 39 ust. 1 cyt. ustawy upoważnia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych do uregulowania w drodze rozporządzenia trybu postępowania w sprawach zgłoszeń do ubezpieczenia, kontynuowania ubezpieczenia, ustalenia prawa do świadczeń i wypłaty świadczeń pieniężnych.Przepis ten - wbrew twierdzeniu Sądu Pracy - nie wskazuje na niekonsekwencję ustawodawcy ani też nie uzasadnia przyjętej przez ten Sąd wykładni art. 6 ust. 2 pkt 4 ustawy. Tryb postępowania w sprawach o świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych przy wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia został unormowany w samej ustawie w sposób określony w przepisach o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Z reguły przepisy ustawy nie określają szczegółowych warunków i zasad postępowania i w tym zakresie w ustawie zawarte jest upoważnienie do unormowania przez wskazany organ w akcie wykonawczym. Tak też jest w rozważanym przypadku. Tryb postępowania określa ustawa. Z ujęcia natomiast treści art. 39 ust. 1 ustawy wynika, że rozporządzenie ma określić szczegółowo sposób postępowania przy ubezpieczeniu i ustalaniu prawa do świadczeń osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, i to w zakresie czynności o charakterze technicznym, obciążających jednostki gospodarki uspołecznionej - strony takich umów oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie zaś postępowanie i właściwość organów rozpatrujących spory. Należy przy tym zauważyć, że na podstawie upoważnienia z tego przepisu Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych wydał rozporządzenie z dnia 14 lutego 1976 r. w sprawie trybu postępowania w zakresie ubezpieczenia społecznego osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 6, poz. 33). Treść rozporządzenia i zakres unormowań w nim zawartych potwierdza przedstawioną wyżej wykładnię art. 39 ust. 1 ustawy.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi twierdzącej na przedstawione pytanie.Trzeba jednakże stwierdzić, że zebrany dotąd materiał w sprawie nie pozwala na dokonanie ustaleń faktycznych, umożliwiających prawidłowe określenie organu właściwego do rozpoznania sporu stron. Nie zostało bowiem dostatecznie wyjaśnione, czy strony zawarły umowę, objętą przepisami ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia. Ustawa stosownie do jej art. 1 dotyczy osób wykonujących stale i odpłatnie pracę na podstawie wymienionych umów, przy czym za stale wykonywaną uważa się pracę, trwającą nieprzerwanie co najmniej sześć miesięcy. W zawartej przez strony umowie zlecenia nie określono czasu jej trwania, wypadek zaś zdarzył się w trzynastym dniu od jej zawarcia i według twierdzeń Spółdzielni w czwartym dniu pracy. Nie można zatem wykluczyć, iż wnioskodawcy nie przysługują świadczenia z tej ustawy, natomiast przysługuje mu ewentualnie roszczenie odszkodowawcze z przepisów prawa cywilnego i do rozpoznania takiego roszczenia właściwy byłby sąd powszechny. Podane okoliczności powinny być wyjaśnione przed rozstrzygnięciem przez Sąd Pracy o właściwości do rozpoznania sporu stron.