III PZP 13/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, A. Grymaszewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, R. Starczewskiego, w sprawie Heleny S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. o jednorazowe odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie postanowieniem z dnia 27 października 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych"Czy w związku z treścią art. 6 ust. 2 pkt 4 i art. 22 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub zlecenia (Dz. U. Nr 45 poz. 232) sprawy o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku, który nastąpił w związku z wykonywaniem umowy agencyjnej, należą do właściwości komisji rozjemczych (art. 248 § 1 pkt 5 k.p.), czy też sądu powszechnego (art. 2 § 1 k.p.c.)?"uchwalił:Do rozpatrzenia wniosku o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy wykonywaniu umowy agencyjnej przewidziane w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232) właściwa jest komisja rozjemcza.Uzasadnienie faktyczneUmowa agencyjna jest umową prawa cywilnego i sprawy wynikające z tej umowy rozpoznają sądy powszechne, jeżeli z mocy przepisów szczególnych nie zostały one przekazane do właściwości innych sądów lub organów (art. 2 § 1 i § 3 k.p.c.).Odpowiedź na przedstawione pytanie zależy zatem od ustalenia,, czy roszczenie o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy wykonywaniu umowy agencyjnej na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej przeciwko tej jednostce na podstawie szczególnego przepisu zostało przekazane do właściwości innego organu lub sądu. Odpowiedzialność za szkody w stosunku do osoby wykonującej pracę na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej, wynikłe z tytułu wypadku przy wykonywaniu tej umowy, została unormowana w ustawie z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. Nr 45, poz. 232).Na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 pkt 4 oraz art. 22tej ustawy wymienionym osobom objętym ubezpieczeniem społecznym w razie wypadku przy wykonywaniu wskazanej umowy przysługuje między innymi jednorazowe odszkodowanie od jednostek gospodarki uspołecznionej ustalone na zasadach, w wysokości i w trybie przewidzianym przepisami o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Jednorazowe odszkodowanie przewidziane w tej ustawie stanowi zaspokojenie wszelkich roszczeń z tytułu uszczerbku na zdrowiu albo z tytułu śmierci w związku z wypadkiem przy wykonywaniu umowy agencyjnej w stosunku do jednostek gospodarki uspołecznionej, która zawarła umowę (art. 21 ustawy). Wynika stąd, że podstawę prawną roszczenia osoby, wykonującej pracę na podstawie umowy agencyjnej na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej i objętej ubezpieczeniem społecznym, o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy wykonywaniu umowy agencyjnej przeciwko jednostce gospodarki uspołecznionej - stronie tej umowy stanowią szczególne przepisy zawarte we wskazanej wyżej ustawie i w zakresie unormowanym tymi przepisami wyłączone jest stosowanie przepisów prawa cywilnego w przedmiocie odszkodowania. Przesłanki uzasadniające prawo do jednorazowego odszkodowania i jego wysokość określa się według przepisów regulujących świadczenia należne pracownikom z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Wymienione wyżej przepisy szczególne normują nie tylko prawo do jednorazowego odszkodowania i jego wysokość, ale również i tryb ustalenia prawa do tego świadczenia. Na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 5 ustawy prawo do jednorazowego odszkodowania ustala się w trybie określonym przepisami o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.Tryb postępowania w przedmiocie jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy określa art. 34 i nast. ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105). W szczególności art. 38 ust. 1 tej ustawy spory o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy przysługujące od zakładu pracy poddaje właściwości komisji rozjemczych, analogicznie do unormowania w art. 248 § 1 pkt 5 k.p. Powstaje więc zagadnienie, czy przepis ten z mocy art. 6 ust. 2 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia określa też właściwość organu do rozpoznania sporu pomiędzy taką osobą i jednostką gospodarki uspołecznionej o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy wykonywaniu tej umowy, przewidzianą w art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy.Z powołanego przepisu nie wynika, że obowiązek stosowania trybu ustalania prawa do jednorazowego odszkodowania określonego w przepisach o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych został ograniczony do pewnego etapu, a mianowicie postępowania obowiązującego jednostkę gospodarki uspołecznionej. W razie sporu między zainteresowanymi stronami ustalenie tego prawa następuje na wniosek uprawnionego przed powołanym do rozstrzygnięcia takiego sporu organem. Przewidziane w art. 38 ust. 1 ustawy wypadkowej rozpoznanie sporu przez komisję rozjemczą, choćby dotyczyło już bezpośrednio przyznania jednorazowego odszkodowania, zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia prawa do tego świadczenia. Postępowanie przed tym organem dotyczy więc ustalenia prawa do jednorazowego odszkodowania. Jeżeli zatem art. 6 ust. 2 pkt 4 powołanej wyżej ustawy nakazuje ustalenie prawa do jednorazowego odszkodowania w trybie określonym przepisami o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych bez żadnych ograniczeń, to należy uznać, że art. 38 ust. 1 ustawy wypadkowej określa właściwość organu powołanego do rozpatrzenia wskazanego roszczenia. Z tych przepisów wynika, że spór o jednorazowe odszkodowanie osoby wykonującej pracę na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej i objętej ubezpieczeniem społecznym z tytułu wypadku przy wykonywaniu tej umowy rozpatruje komisja rozjemcza. Powołane przepisy szczególne z mocy art. 2 § 1 i 33 k.p.c. wyłączają w tych sprawach właściwość sądów powszechnych.Za takim stanowiskiem przemawia również wynikające z przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia odrębne uregulowanie prawa do świadczeń tych osób z tytułu wypadków przy wykonywaniu umowy według zasad i w wysokości określonej dla pracowników z tytułu wypadków przy pracy i wyłączenie w zakresie wskazanym w tej ustawie stosowania przepisów prawa cywilnego.Jeżeli przy tym uwzględni się, że renta inwalidzka z tytułu wypadku przy wykonywaniu umowy agencyjnej przewidziana w tej ustawie przysługuje wyłącznie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i poszkodowany nie może dochodzić renty od jednostki gospodarki uspołecznionej, z którą zawarł tę umowę, na podstawie przepisów prawa cywilnego, to tym bardziej uzasadniona jest właściwość komisji rozjemczej dla rozpatrzenia sporu o jednorazowe odszkodowanie. Dla rozstrzygnięcia sporów o te roszczenia w obu przypadkach instancją odwoławczą byłby wówczas Sąd Pracy. Poza tym na podstawie art. 23 tej ustawy ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy wykonywaniu umowy agencyjnej następuje według odpowiednio stosowanych przepisów wydanych na podstawie art. 231 k.p., a zatem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 1974 r. w sprawie ustalenia okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 47, poz. 287; zm.: Dz. U. z 1975 r. Nr 33, poz. 179). Na podstawie tych przepisów istnieje obowiązek sporządzenia protokołu powypadkowego, którego treść może być przedmiotem ustalenia przez komisję rozjemczą (§ 16 ust. 1 i 2).Nie ma podstaw do twierdzenia, że przepis ten nie ma zastosowania do osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej, wobec treści art. 23 powołanej ustawy. Jeżeli więc komisja rozjemcza jest właściwa do ustalenia treści protokołu powypadkowego i oceny, czy określone zdarzenie jest wypadkiem przy wykonywaniu umowy agencyjnej, to uzasadnione jest uznanie właściwości tej komisji do rozpatrzenia sporu o to świadczenie. Z tych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji.