III PZP 41/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie: T. Szymanek, W. Masewicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Henryka B. przeciwko Przedsiębiorstwu Budowy Kopalń Rud Miedzi w L. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 5 maja 1972 r. oraz przedstawienia przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 5 października 1972 r. w trybie art. 391 § 1 k.p.c. zagadnienia prawnego,1) przejął sprawę do rozpoznania;2) oddalił rewizję oraz wniosek pozwanego Przedsiębiorstwa o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneStan faktyczny sprawy, na tle którego wyłoniło się zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu (art. 391 § 1 k.p.c.), przedstawia się następująco:Powód był zatrudniony w pozwanym Przedsiębiorstwie na stanowisku kierownika działu organizacyjno-prawnego.Dnia 24.X.1969 r. wypowiedziano mu z końcem tego miesiąca warunki pracy i płacy za 3-miesięcznym wypowiedzeniem. Równocześnie powierzono mu z dniem 1.II.1970 r. stanowisko st. referenta ekonomicznego.Powód warunki te przyjął i dopiero 14.VI.1971 r. wystąpił do komisji rozjemczej z żądaniem zasądzenia różnicy uposażenia, spowodowanej zmianą stanowiska.Sprawa z komisji rozjemczej przeszła do Sądu Powiatowego, który oddalił powództwo. Postępowanie dowodowe wykazało, że powód ma średnie wykształcenie ekonomiczne i że wypowiedziano mu warunki pracy i płacy dlatego, że był zaszeregowany niezgodnie z obowiązującym taryfikatorem. Stanowisko kierownika działu organizacyjno-prawnego powinno być obsadzone przez pracownika z wyższym wykształceniem. Powód nie uzyskał zwolnienia od tego wymagania i mimo sugestii nie podjął nawet studiów. Dalsze więc jego pozostawanie na tym stanowisku nie było możliwe.W świetle tych ustaleń - mimo że powód jest jedynym żywicielem rodziny - wypowiedzenie mu warunków pracy i płacy było prawnie uzasadnione i nie może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.Wypowiedzenie, o którym mowa, nie jest też nieważne w świetle art. 3 układu zbiorowego pracy dla górnictwa rud z dnia 10 stycznia 1958 r., ponieważ artykuł ten nie uzależnia skuteczności wypowiedzenia umowy o pracę od uprzedniego uzgodnienia z radą zakładową. Wystarczyło zawiadomienie rady zakładowej, która bez zastrzeżeń przyjęła do wiadomości decyzję kierownictwa zakładu pracy.Rewizję od tego wyroku powód oparł na podstawach przewidzianych w art. 368 pkt 1, 3 i 4 k.p.c. Zarzuca on Sądowi Powiatowemu naruszenie art. 4 i 5 k.c., przepisów pisma okólnego nr 47 Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 1960 r. w sprawie jedynych żywicieli rodzin (M.P. Nr 36, poz. 180) oraz art. 3 zbiorowego układu pracy dla górnictwa rud z dnia 10 stycznia 1958 r. przez przyjęcie, że wypowiedzenie mu umowy o pracę było zgodne z prawem. Skarżący uważa, że bez wyjaśnienia sprawy i sprzecznie z materiałem dowodowym zostało ustalone, iż funkcję kierownika działu organizacyjno-prawnego powinna pełnić osoba z wyższym wykształceniem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Skarżący w rewizji stara się wykazać, że rozwiązanie z nim umowy o pracę było sprzeczne z prawem. Tymczasem - co jest poza sporem - zakład pracy jedynie wypowiedział mu warunki pracy i płacy, z zachowaniem 3-miesięcznego terminu wypowiedzenia. Równocześnie zaoferował mu konkretne stanowisko i określił wynagrodzenie. Powód podjął pracę i przez okres około 18 miesięcy nie zgłaszał z tego tytułu żadnych pretensji. Jak to już wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 7.VI.1965 r. sygn. III Po 24/64 (OSNCP 1966, z. 7-8, poz. 105), istnieje zasadnicza różnica pomiędzy wypowiedzeniem umowy o pracę a wypowiedzeniem warunków pracy i płacy. W pierwszym wypadku zakład pracy zmierza do zakończenia łączącego strony stosunku prawnego, a w drugim do jego zmiany.Skuteczności wypowiedzenia warunków pracy i płacy nie można kwestionować wówczas, gdy pracownik - jak w danym wypadku - wyraził zgodę na zmianę treści łączącego strony stosunku prawnego. Zgodnie z uzasadnieniem cytowanej uchwały składu 7 sędziów SN taka sama sytuacja byłaby i wówczas, gdyby tej zgody, ze względu na obowiązujące zasady współżycia, nie mógł on odmówić. Powód - jak to niewadliwie ustalił Sąd Wojewódzki - był błędnie zaszeregowany i dlatego wypowiedzenie mu warunków pracy i płacy było uzasadnione, zwłaszcza jeśli się ponadto zważy, że Przedsiębiorstwo Budowy Kopalń Rud Miedzi ma uzasadniony interes w tym, aby na stanowisku kierownika działu organizacyjno-prawnego stał człowiek z wyższym wykształceniem prawniczym. Błędny jest więc pogląd, że do ważności wypowiedzenia mu warunków pracy i płacy potrzebne było uzyskanie uprzedniej zgody rady zakładowej. Artykuł 3 ust. 1 zbiorowego układu pracy dla górnictwa rud z dnia 10 stycznia 1958 r., stanowiący, że przyjmowanie i zwalnianie z pracy pracowników należy do kierownictwa zakładu pracy po uprzednim uzgodnieniu z radą zakładową, nie odnosi się do tzw. wypowiedzenia zmieniającego. Odpada przeto potrzeba udzielenia odpowiedzi na pytanie, jakie skutki prawne wywołuje naruszenie tego przepisu w razie rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę.Błędny jest także zarzut naruszenia przepisów pisma ogólnego nr 47 Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 1960 r. Po pierwsze - jak to już zostało wyjaśnione przez Sąd Najwyższy - nie stwarza ono dla pracownika praw podmiotowych. Po drugie, rozważając sprawę w płaszczyźnie zasad współżycia społecznego w naszym Państwie, nie można dopatrzyć się w postępowaniu zakładu pracy naruszenia art. 5 k.c. Jedyni żywiciele rodzin są chronieni przed zwolnieniem z pracy bez uzasadnionej przyczyny, ponieważ w takich okolicznościach rodzina ich nie powinna być pozbawiona podstaw egzystencji. W sprawie jest natomiast niesporne, że powód na nowym stanowisku pracy osiągnął dochód w wysokości 4.200 zł miesięcznie netto), gwarantujący minimum egzystencji jemu i jego rodzinie.W tych okolicznościach domaganie się przez niego zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa 55.689,25 zł trafnie zostało ocenione przez Sąd Powiatowy jako pozbawione podstawy prawnej.Mając to na uwadze, na mocy art. 387 i 102 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.