II PR 408/72

SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 1972 r. sprawy z powództwa Henryka R. przeciwko Przedsiębiorstwu Budowy Kopalń Rud Miedzi w L. o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w L. z dnia 5 maja 1972 r. C 260/72 oraz przedstawienie przez Sąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 5 października 1972 r. III Cr 1356/72 w trybie art. 391 § 1 k.p.c. zagadnienia prawnego1)przejmuje sprawę do rozpoznania,2)oddala rewizję oraz wniosek pozwanego przedsiębiorstwa o zwrot kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneStan faktyczny sprawy, na tle którego wyłoniło się zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu (art. 391 § 1 k.p.c.), przedstawia się następująco.Powód był zatrudniony w pozwanym przedsiębiorstwie na stanowisku kierownika działu organizacyjno-prawnego. Dnia 24 października 1969 r. wypowiedziano mu z końcem tego miesiąca warunki pracy i płacy za 3-miesięcznym wypowiedzeniem. Równocześnie powierzono mu z dniem 1 lutego 1970 r. stanowisko st. referenta ekonomicznego.Powód warunki te przyjął i dopiero 14 czerwca 1971 r. wystąpił do komisji rozjemczej z żądaniem zasądzenia różnicy uposażenia spowodowanej zmianą stanowiska.Sprawa z komisji rozjemczej przeszła do sądu powiatowego, który oddalił powództwo. Postępowanie dowodowe wykazało, że powód posiada średnie wykształcenie ekonomiczne i że wypowiedziano mu warunki pracy i płacy dlatego, że był zaszeregowany niezgodnie z obowiązującym taryfikatorem. Stanowisko kierownika działu organizacyjno-prawnego powinno być obsadzone przez pracownika z wyższym wykształceniem. Powód nie uzyskał zwolnienia od tego wymogu i pomimo sugestii nie podjął nawet studiów. Dalsze więc jego pozostawanie na tym stanowisku nie było możliwe.W świetle tych ustaleń, pomimo że powód jest jedynym żywicielem rodziny, wypowiedzenie mu warunków pracy i płacy było prawnie uzasadnione i nie może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.Wypowiedzenie, o którym mowa, nie jest też nieważne w świetle art. 3 Układu Zbiorowego Pracy Górnictwa Rud z dnia 10 stycznia 1958 r. ponieważ nie uzależnia on skuteczności wypowiedzenia umowy o pracę od uprzedniego uzgodnienia z radą zakładową. Wystarczyło zawiadomienie rady zakładowej, która bez zastrzeżeń decyzję kierownictwa zakładu pracy przyjęła do wiadomości.Rewizję od tego wyroku powód oparł na podstawach przewidzianych w art. 368 pkt 1, 3 i 4 k.p.c. Zarzuca on sądowi powiatowemu naruszenie art. 4 i 5 k.c., przepisów Pisma Okólnego nr 47 Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1960 r. w sprawie jedynych żywicieli rodzin oraz art. 3 Zbiorowego Układu Pracy dla Górnictwa Rud z dnia 10 stycznia 1958 r. przez przyjęcie, że wypowiedzenie mu umowy o pracę było zgodne z prawem. Skarżący uważa, że bez wyjaśnienia sprawy i sprzecznie z materiałem dowodowym zostało ustalone, iż funkcję kierownika działu organizacyjno-prawnego powinna pełnić osoba z wyższym wykształceniem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje.Skarżący w rewizji stara się wykazać, że rozwiązanie z nim umowy o pracę było sprzeczne z prawem. Tymczasem - co jest poza sporem - zakład pracy jedynie wypowiedział mu warunki pracy i płacy, z zachowaniem 3-miesięcznego terminu wypowiedzenia. Równocześnie zaoferował mu konkretne stanowisko i określił wynagrodzenie. Powód podjął pracę i przez okres około 18 miesięcy nie zgłaszał z tego tytułu żadnych pretensji. Jak to już wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 7 czerwca 1965 r. III PO 24/64 (OSNCP 1966/7-8 poz. 105) istnieje zasadnicza różnica pomiędzy wypowiedzeniem umowy o pracę a wypowiedzeniem warunków pracy i płacy. W pierwszym wypadku zakład pracy zmierza do zakończenia łączącego strony stosunku prawnego, a w drugim - do jego zmiany. Skuteczności wypowiedzenia warunków pracy i płacy nie można kwestionować wówczas, gdy pracownik - jak w danym wypadku - wyraził zgodę na zmianę treści łączącego strony stosunku prawnego. Zgodnie z uzasadnieniem cytowanej uchwały składu siedmiu sędziów SN taka sama sytuacja byłaby i wówczas, gdyby tej zgody, ze względu na obowiązujące zasady współżycia, nie mógł on odmówić. Powód - jak to niewadliwie ustalił sąd wojewódzki - był błędnie zaszeregowany i dlatego wypowiedzenie mu warunków pracy i płacy było uzasadnione, zwłaszcza jeżeli się nadto zważy, że Przedsiębiorstwo Budowy Kopalni Rud Miedzi ma uzasadniony interes w tym, aby na stanowisku kierownika działu organizacyjno-prawnego stał człowiek z wyższym wykształceniem prawniczym. Błędny jest więc pogląd, że dla ważności wypowiedzenia mu warunków pracy i płacy potrzebne było uzyskanie uprzedniej zgody rady zakładowej. Art. 3 ust. 1 Zbiorowego Układu Pracy dla Górnictwa Rud z dnia 10 stycznia 1958 r. stanowiący, że przyjmowanie i zwalnianie z pracy pracowników należy do kierownictwa zakładu pracy po uprzednim uzgodnieniu z radą zakładową nie odnosi się do tzw. wypowiedzenia zmieniającego. Odpada przeto potrzeba udzielenia odpowiedzi na pytanie, jakie skutki prawne wywołuje naruszenie tego przepisu w razie rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę.Błędny jest także zarzut naruszenia przepisów Pisma Okólnego nr 17 Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 1960 r. Po pierwsze - jak to już zostało wyjaśnione przez Sąd Najwyższy - nie stwarza ono dla pracownika praw podmiotowych. Po drugie - rozważając sprawę w płaszczyźnie zasad współżycia społecznego w naszym Państwie, nie można dopatrzeć się w postępowaniu zakładu pracy naruszenia art. 5 k.c. Jedyni żywiciele rodzin są chronieni przed zwolnieniem z pracy bez uzasadnionej przyczyny, ponieważ w takich okolicznościach rodzina ich nie powinna być pozbawiona podstaw egzystencji. W sprawie jest natomiast niesporne, że powód na nowym stanowisku pracy osiągał dochód w wysokości 4.200 zł miesięcznie (netto), gwarantujący minimum egzystencji jemu i jego rodzinie.W tych okolicznościach domaganie się przez niego zasądzenia od pozwanego przedsiębiorstwa 55.689,25 zł trafnie zostało ocenione przez sąd powiatowy jako pozbawione podstawy prawnej.Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 387 i 102 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.