I PRN 17/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Berutowicz, T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jadwigi K. przeciwko Centrali Technicznej - Wrocławskie Biuro Sprzedaży w W. o przywrócenie do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 17 sierpnia 1976 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni domagała się uznania za bezskuteczne wypowiedzenie jej warunków pracy i płacy ze skutkiem na koniec czerwca 1976 r.Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy wniosek oddaliła po stwierdzeniu, że rzeczywiście nie posiada ona średniego wykształcenia wymaganego - w myśl taryfikatora kwalifikacyjnego - na zajmowane stanowisko kierownika działu obrotu magazynowo-tranzytowego. Wprawdzie od wymogu uzupełnienia wykształcenia wnioskodawczyni została zwolniona, ale zwolnienie to było podyktowane doraźnymi potrzebami zakładu pracy, który w tym czasie nie dysponował pracownikami o wyższych kwalifikacjach.Zakład pracy zaproponował wnioskodawczyni pracę odpowiednią do jej kwalifikacji i stażu pracy z obniżeniem dotychczasowego wynagrodzenia tylko o pobierany przez nią dodatek funkcyjny.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił jednak zaskarżone orzeczenie i przywrócił wnioskodawczynię do pracy na dotychczasowych warunkach, wyrażając pogląd, że zakład pracy, który zwolnił pracownika od obowiązku uzupełnienia wykształcenia, traci już prawo powoływania się na niekorzystne konsekwencje, jakie z tego powodu dla niego wynikają. Ponadto brak jest w sprawie rzeczowej oceny zakładu pracy, że inny pracownik na stanowisku wnioskodawczyni lepiej wypełni obowiązki związane z tym stanowiskiem.Minister Sprawiedliwości złożył w tej sprawie rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 245 pkt 1 oraz art. 45 k.p. w związku z art. 42 § 1 k.p.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy doszedł do następujących wniosków.Jak na to trafnie zwrócono uwagę w rewizji nadzwyczajnej, nie można podzielić poglądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, iż w chwilą zwolnienia wnioskodawczyni od obowiązku uzupełnienia wykształcenia zakład pracy nie może już wypowiedzieć jej warunków pracy i płacy m.in. z powodu braku wykształcenia, niezbędnego na zajmowanym przez nią stanowisku. Taka bowiem wykładnia art. 102 § 2 k.p. uniemożliwiałaby kierownikowi zakładu pracy zatrudnienie na stanowisku kierowniczym osoby o pełnych kwalifikacjach zawodowych, a tym samym uniemożliwiałaby właściwy dobór i maksymalne wykorzystanie kadry kierowniczej w procesie realizacji stale rosnących zadań gospodarczych zakładu pracy. Jednym z podstawowych obowiązków kierownika zakładu pracy jest dążenie do skompletowania składu załogi, dającej rękojmię najlepszego wykonania stojących przed nią zadań.Pracownik, który został zwolniony od obowiązku uzupełnienia wykształcenia, nie może być i nie jest w lepszej sytuacji od pracowników, którzy legitymują się wykształceniem zgodnym z wymogami taryfikatora. W obu wypadkach nie chodzi o kwestie formalne, ale merytoryczne, i w obu przypadkach wypowiedzenie zmieniające jest dopuszczalne, jeżeli jest uzasadnione.Pogląd Sądu wyrażony w zaskarżonym wyroku, że strona pozwana nie wykazała, aby inny pracownik na stanowisku zajmowanym przez wnioskodawczynię mógł lepiej się wywiązać z nałożonych zadań jest przedwczesne. Sąd powinien był przeprowadzić postępowanie wyjaśniające stosownie do art. 46 i nast. ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. Dopiero wyjaśnienie tych okoliczności dawałoby podstawę do oceny, czy wypowiedzenie wnioskodawczyni warunków pracy i płacy jest w świetle art. 45 k.p. uzasadnione. W tej sprawie, jak wynika z pisma procesowego zakładu pracy, kierowano się nie tylko względami formalnymi, ale także rozważano przydatność pracowników na zajmowanych przez nich stanowiskach.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powinien mieć na uwadze, co następuje. Artykuł 45 k.p. upoważniając komisję odwoławczą do spraw pracy oraz okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych do badania zasadności dokonanego przez zakład pracy wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nie określony, a także z mocy art. 42 § 1 k.p. wypowiedzenia warunków pracy i płacy jest wyrazem ochrony pracownika. Z przepisów tych wynika, że prawidłowe wypowiedzenie musi być uzasadnione, a więc musi być zgodne z zasadami współżycia społecznego, w świetle których nie są obojętne takie okoliczności jak długoletni staż pracownika i jego sytuacja rodzinna. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela pogląd prawny wyrażony w orzeczeniu SN z dnia 10.XI.1975 r. I PRN 34/75, że organy rozpatrujące odwołanie pracownika od wypowiedzenia umowy o pracę powinny oceniać zasadność wypowiedzenia mając na uwadze istotny interes zakładu pracy i pracownika, w powiązaniu z celem i istotą stosunku pracy. Obowiązek stosowania polityki racjonalnego zatrudnienia i prawo zakładu pracy do kształtowania składu załogi, zapewniającego prawidłowe wykonanie zadań oraz należyte wypełnienie przez pracownika obowiązków i wykazywania inicjatywy w stale zmieniających się warunkach, powinny stanowić kryteria przy dokonywaniu oceny zasadności wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę bądź warunków pracy i płacy. W tym też kierunku zachodzi konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego i ponownej jego oceny.Przy ocenie zasadności wypowiedzenia nie jest obojętny charakter wykonywanej pracy. Ostrzejsze kryteria należy stosować do pracowników zajmujących stanowiska kierownicze.W razie sporu co do istnienia przyczyn wypowiedzenia, ciężar dowodu spoczywa na zakładzie pracy, który z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Pracownika natomiast obciąża dowód istnienia okoliczności przytoczonych przez niego w celu wykazania, że wypowiedzenie jest nieuzasadnione w aspekcie zasad współżycia społecznego. Ponadto z uwagi na pracowniczy charakter sprawy sąd rozpatrujący spór ma zgodnie z treścią art. 245 pkt 1 k.p. oraz art. 45 § 1, 47 § 1 i 55 ustawy o sądach pracy i ubezpieczeń społecznych obowiązek przeprowadzenia z urzędu dowodów niezbędnych dla wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy - na mocy art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p. - orzekł jak w sentencji wyroku.