III PZP 50/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański. Sędziowie: S. Rejman (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Tadeusza W. przeciwko Wojewódzkiej Spółdzielni Robót Budowlanych "B." w Ł. o ryczałt za dojazdy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 20 listopada 1974 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy za czas przejazdu lub dojścia do pracy w rozumieniu § 4 załącznika nr 5 do uchwały nr 49 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy z dnia 30 kwietnia 1973 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w budowlanych spółdzielniach pracy (Biuletyn CZSP z 1973 r. Nr 14, poz. 46) należy uznać: planowy czas przejazdu do pracy publicznymi środkami lokomocji lub środkiem transportu spółdzielni albo obliczony według przeciętnej poruszania się pieszych czas dojścia pieszego, czy też faktyczny czas przejazdu lub dojścia pieszego z uwzględnieniem przeszkód w osiągnięciu czasu planowego lub przeciętnej poruszania się, niezależnych od pracownika?",powziął następującą uchwałę:Za czas przejazdu do pracy i z powrotem - w rozumieniu § 4 załącznika nr 5 do uchwały nr 49 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy z dnia 30 kwietnia 1973 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w budowlanych spółdzielniach pracy (Biuletyn CZSP z 1973 r. Nr 14, poz. 46) - należy rozumieć przewidziany rozkładem jazdy czas przejazdu publicznym środkiem lokomocji. Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od strony pozwanej ryczałtu za czas przejazdu do pracy i z powrotem, twierdząc, że czas ten wynosi około trzech godzin dziennie.Sąd Powiatowy oddalił powództwo, ponieważ ustalił, że czas przejazdu powoda do pracy publicznym środkiem lokomocji w obie strony nie przekracza dwóch godzin dziennie, i powołał się na § 4.1 załącznika nr 5 do uchwały nr 49 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy z dnia 30 kwietnia 1973 r. (Biuletyn CZSP z 1973 r. Nr 14, poz. 46). W rewizji od tego wyroku powód podniósł, że Sąd Powiatowy przyjął błędną wykładnię przepisów cytowanego załącznika do uchwały Zarządu CZSP, a ponadto nie uwzględnił faktu częstego opóźniania się pociągów oraz czasu potrzebnego na dojście od stacji do stanowiska pracy. Sąd Wojewódzki na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. odroczył rozprawę i przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne uwidocznione w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy doszedł do następujących wniosków: Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na postawione pytanie zależy od właściwej wykładni § 4.1 załącznika nr 5 do uchwały nr 49 Zarządu CZSP z dnia 30 kwietnia 1973 r., który ma następujące brzmienie:"Pracownikowi czasowo przeniesionemu, który ma możność codziennego powrotu do stałego miejsca zamieszkania (zakwaterowania), przysługuje:1) ryczałt w wysokości 10 zł dziennie, jeżeli czas przejazdu do pracy i z powrotem publicznym środkiem lokomocji lub środkiem transportu spółdzielni, a w razie braku takich środków - czas dojścia pieszego przekracza 2 godziny...........................................................................................................................................3) Do czasu przejazdu nie wlicza się czasu dojścia pieszego lub dojazdu własnym środkiem transportu do stacji (przystanku) publicznego środka lokomocji lub środka transportu spółdzielni".Wątpliwości Sądu Wojewódzkiego wynikły stąd, że przyjęcie, iż chodzi tu o planowy czas przejazdu, prowadzi do odmowy uwzględnienia roszczeń pracowników o ryczałt, gdy czas ten jest choćby o minutę krótszy od dwóch godzin, podczas gdy czas przejazdu faktycznie trwał dłużej. Przy zastosowaniu zaś innej wykładni powstałaby konieczność każdorazowego ustalania, jak długo trwała podróż i z jakich przyczyn nastąpiło odchylenie od czasu planowego. Byłoby to szczególnie utrudnione w odniesieniu do pracowników nie korzystających ze środków lokomocji. Przepis § 4.1 załącznika nr 5 do cytowanej uchwały Zarządu CZSP jest przepisem płacowym i jako taki podlega wykładni ścisłej. Postawione przez Sąd Wojewódzki pytanie prawne wynikło na tle stanu faktycznego, w którym powód dojeżdżał do pracy pociągiem, a planowy rozkład jazdy przewidywał na czas podróży do pracy i z powrotem 118 minut. Dlatego też w dalszych rozważaniach zostały pominięte stany faktyczne - nieaktualne dla rozstrzygnięcia tej sprawy - w których pracownicy czasowo przeniesieni przewożeni są środkami transportu spółdzielni lub dochodzą pieszo do pracy.Ryczałt w wysokości 10 zł dziennie przysługuje takiemu pracownikowi, którego czas przejazdu do pracy i z powrotem publicznym środkiem lokomocji przekracza dwie godziny. Chodzi o planowy czas przejazdu, ponieważ za opóźnienie pociągu czy autobusu spółdzielnia nie ponosi odpowiedzialności i nie ma na to żadnego wpływu. Okoliczność, że przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do konieczności badania w każdym wypadku faktu i przyczyny opóźnienia, ma już znaczenie uboczne.Wskazówką interpretacyjną jest tu ust. 3 § 4 cyt. załącznika, stanowiący, że do czasu przejazdu nie wlicza się czasu zużytego na dojście do stacji (przystanku), przez co należy rozumieć dojście z miejsca zamieszkania do stacji (przystanku) i dojście ze stacji do miejsca pracy i z powrotem. Gdyby jednak tego przepisu nie było, to i tak pracownikom, o których mowa, należałby się ryczałt za przejazd publicznym środkiem lokomocji jedynie wówczas, gdyby tylko ten przejazd - zgodnie z rozkładem jazdy - trwał więcej niż dwie godziny. Interpretacja rozszerzająca bowiem tego przepisu nie byłaby dopuszczalna.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy powziął uchwałę o treści uwidocznionej w sentencji.