III PZP 50/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Myga (sprawozdawca).Sędziowie: SN Z. Stypułkowska, SW J. Iwulski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, A. Uszoka, w sprawie z powództwa Henryka G. przeciwko Okręgowemu Przedsiębiorstwu Przemysłu Mięsnego w B. - Zakładowi Remontowo-Inwestycyjnemu w B. o dodatek za pracę w godzinach nocnych po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 6 grudnia 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy portier-palacz, zatrudniony w przemyśle mięsnym, uprawniony jest do dodatku za pracę w godzinach nocnych?"podjął następującą uchwałę:Pracownikowi Okręgowego Przedsiębiorstwa Przemysłu Mięsnego w B. zatrudnionemu w charakterze portiera-palacza za pracę palacza centralnego ogrzewania wykonywaną w sezonie ogrzewczym przysługuje dodatek za pracę w porze nocnej (§ 12 porozumienia o wprowadzeniu zakładowego systemu wynagradzania z dnia 26 kwietnia 1984 r.). Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od strony pozwanej dodatku za pracę w porze nocnej za okres od stycznia 1985 r. podając, iż jest zatrudniony u strony pozwanej w charakterze portiera-palacza od 1981 r. i strona pozwana do 1985 r. wypłacała mu dodatek za pracę w porze nocnej, a poczynając od stycznia 1985 r. - po wprowadzeniu zakładowego systemu wynagradzania - zaprzestała wypłaty dodatku. Sąd Rejonowy oddalił powództwo uznając, że w świetle § 11 ust. 3 i § 12 ust. 3 zakładowego porozumienia płacowego pracownikom zatrudnionym przy pilnowaniu nie przysługuje dodatek za pracę w porze nocnej. Rozpoznając rewizję powoda Sąd Wojewódzki powziął poważne wątpliwości prawne sprecyzowane w przedstawionym pytaniu prawnym. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z akt sprawy, a w szczególności z twierdzeń powoda, którym strona pozwana nie zaprzeczyła (art. 230 k.p.c.), wynika, że powód zatrudniony w charakterze portiera-palacza wykonuje przez cały rok pracę portiera, a w sezonie ogrzewczym ponadto pracę palacza centralnego ogrzewania. W konsekwencji wymagają odrębnego rozważenia dwie kwestie: czy dodatek za pracę w porze nocnej przysługuje portierowi oraz czy dodatek taki przysługuje palaczowi centralnego ogrzewania zatrudnionemu w porze nocnej. Z dołączonych do akt Układu zbiorowego pracy przemysłu mięsnego oraz Protokołów dodatkowych, a w szczególności Protokołu nr 24 z dnia 8 lipca 1981 r., którym nadano nowe brzmienie art. 4 u.z.p., wynika, że pracownikom zatrudnionym w porze nocnej przysługiwał dodatek w wysokości 15% wynagrodzenia zasadniczego (ust. 1), ale prawa do tego dodatku pozbawiono między innymi pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu (ust. 4). Taki stan rzeczy istniał do chwili zawarcia w pozwanym Przedsiębiorstwie Porozumienia o wprowadzeniu zakładowego systemu wynagradzania w dniu 26 kwietnia 1984 r. Przytoczone porozumienie płacowe wprowadzając dodatki za pracę w porze nocnej (§ 10) i określając jego wysokość (§ 12) nie określiło żadnych ograniczeń podmiotowych, tzn. nie zawierało postanowienia, że taki dodatek nie przysługuje pracownikom zatrudnionym przy pilnowaniu. Takie ograniczenie wprowadzono dopiero Protokołem dodatkowym nr 3 z dnia 4 maja 1988 r. (akta sprawy) dodając ust. 3 do § 12 następującej treści: "Dodatki, o których mowa w ust. 1 i 2, nie przysługują pracowniom zatrudnionym przy pilnowaniu".Mimo że § 12 został uzupełniony postanowieniem ust. 3 dopiero w 1988 r., to także wcześniej bezpośrednio po zawarciu zakładowego porozumienia płacowego portierom nie przysługiwał dodatek za pracę w porze nocnej z następujących względów. W myśl art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (jedn. tekst.: Dz. U. z 1988 r. Nr 28, poz. 196) porozumienie płacowe nie może wprowadzić innych świadczeń związanych z pracą niż określone w dotychczasowych przepisach, a także rozszerzać zakresu ich stosowania. Jeżeli nie ulega wątpliwości, że przed zawarciem zakładowego porozumienia płacowego w dniu 26 kwietnia 1984 r. w pozwanym Przedsiębiorstwie osobom zatrudnionym przy pilnowaniu (portierom) nie przysługiwał dodatek za pracę w porze nocnej, który jest świadczeniem związanym z pracą w rozumieniu art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r., to w konsekwencji należy uznać, iż zakładowym porozumieniem płacowym nie można było przyznać pracownikom zatrudnionym przy pilnowaniu dodatku za pracę w porze nocnej, skoro zgodnie z tym przepisem nie tylko nie można w porozumieniu płacowym przyznać nowych świadczeń, ale ponadto nie można rozszerzać zakresu ich stosowania. Tym samym niedopuszczalne jest podmiotowe rozszerzenie prawa do dodatku za pracę w porze nocnej na pracowników, którzy na podstawie dotychczasowych przepisów nie mieli prawa do takiego dodatku. Chociaż więc przepisy zakładowego porozumienia płacowego z dnia 26 kwietnia 1984 r. obowiązującego u strony pozwanej w chwili jego zawarcia nie wyłączały prawa portierów do dodatku za pracę w porze nocnej, to i tak powód nie mógłby nabyć prawa do tego dodatku, skoro prawa do niego został pozbawiony Protokołem dodatkowym nr 24 z dnia 8 lipca 1981 r., a z mocy art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. nawet przyznanie takiego dodatku byłoby bezskuteczne. Odmiennie natomiast należy ocenić prawo do dodatku za pracę w porze nocnej palacza centralnego ogrzewania. Jeżeli bowiem przed zawarciem zakładowego porozumienia płacowego palaczom c.o. przysługiwał dodatek za pracę w porze nocnej, a przepisy tegoż porozumienia (§ 12) nie wyłączają prawa do tego dodatku tymże pracownikom, to należy uznać, że palaczom c.o. przysługuje dodatek za pracę wykonywaną w porze nocnej. Okoliczność, że powód równocześnie z wykonywaniem pracy palacza c.o. wykonywał pracę portiera, nie może pozbawiać go prawa do dodatku za pracę w porze nocnej, gdyż nie może być w gorszej sytuacji niż pracownik zatrudniony wyłącznie w charakterze palacza. W okresach więc, w których powód niezależnie od obowiązków portiera wykonywał pracę palacza c.o. (w okresie grzewczym), przysługuje mu prawo do dodatku za pracę w porze nocnej. Z powyższych względów na przedstawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.