III PZP 52/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, W. Formański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza W. przeciwko Międzykółkowej Bazie Maszynowej przy Kółku Rolniczym w P. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 16 listopada 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy pracownikom fizycznym, wykonującym usługi mechanizacyjne w kółkach rolniczych i w zarządzanych przez nie międzykółkowych bazach maszynowych, przysługuje wynagrodzenie za czas gotowości do pracy na podstawie art. 455 k.z., jeżeli wynagrodzenia tego nie zapewnia indywidualna umowa o pracę lub przepisy szczególne?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Pracownikom fizycznym, wykonującym mechanizacyjne usługi w rolniczych międzykółkowych bazach maszynowych, przysługuje z mocy art. 455 k.z. wynagrodzenie także za pracę nie spełnioną, choćby układ zbiorowy pracy lub indywidualna umowa tego wynagrodzenia nie przewidywały. Uzasadnienie faktycznePowód pracował w pozwanej Bazie w charakterze kierowcy ciągnika w okresie od 15 marca 1968 r. do 22 lipca 1970 r. Zgodnie z umową o pracę powód pobierał za każdą efektywną godzinę pracy sprzętem traktorowym od 8 do 9 zł, a w czasie gdy takiego zatrudnienia nie było, zobowiązany był wykonywać inne prace za wynagrodzeniem po 5 zł za godzinę.Powód twierdził, że często z braku pracy sprzętem traktorowym pozostawał bezczynny w bazie, ponieważ nie dostarczano mu pracy, do której był gotów, i za te okresy wyczekiwania na pracę nie otrzymywał żadnego wynagrodzenia. Domagał się więc zasądzenia na jego rzecz od strony pozwanej 15.106 zł.Strona pozwana zarzuciła, że powód nie chciał wykonywać pracy i wydalał się z bazy po podpisaniu listy obecności, a ponadto że w myśl umowy wynagrodzenie należało się tylko za efektywnie wykonaną pracę.Sąd Powiatowy na podstawie opinii biegłego ustalił, że w okresie pozostawania powoda w stosunku pracy był on zatrudniony (licząc po 8 godzin dziennie i po 6 godzin w soboty) łącznie przez 5.182 godziny. Mianowicie powód przepracował efektywnie na ciągniku 2.833,5 godziny za wynagrodzeniem 24.773 zł, a przy innych pracach liczonych w godzinach - 471 godzin, za co otrzymał 2.355 zł. Ponadto powód zarobił przy pracach zleconych, co do których nie można ustalić, ile godzin wymagały, 49.176 zł. Sąd Powiatowy wspomniał, iż część świadków zeznała, że powód był przez cały czas gotów do pracy, lecz nieraz nie było dla niego zatrudnienia; natomiast inni świadkowie zeznali, że powód nie zawsze był chętny do pracy. Sąd Powiatowy ustalił, że gdy powód był chętny do pracy, otrzymywał prace zlecone, za które płacono wyższe stawki niż przewidziane w umowie o pracę. Z tej przyczyny Sąd Powiatowy uznał, że powód otrzymał pełne wynagrodzenie za pracę rzeczywiście świadczoną.Powód w rewizji zarzucił sprzeczność ustaleń Sądu Powiatowego co do okoliczności, czy był chętny do pracy. Ponadto zarzucił, że Sąd Powiatowy nie wziął pod uwagę wyjaśnień powoda, iż w pracach zleconych ujętych w opinii biegłego brały też udział inne osoby, z którymi dzielił się wynagrodzeniem, oraz że biegły objął obliczeniem także prace wykonywane poza godzinami normalnej pracy, również w niedziele i święta.Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi na przedstawione pytanie, zważył, co następuje:Pytanie dotyczy pracownika, a więc osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę. Na podstawie takiej umowy pracownik zobowiązany jest w określonych regulaminem godzinach dnia pozostawać w gotowości do pracy, a zakład pracy zobowiązany jest do wypłaty wynagrodzenia określonego w umowie za cały czas pozostawania pracownika w gotowości do pracy, choćby pracownik rzeczywiście nie świadczył pracy z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy. Wynika to z charakteru umowy o pracę, której celem jest dostarczenie rąk do pracy i zapewnienie pracownikowi zarobku na jego utrzymanie oraz ewentualnie na utrzymanie członków jego rodziny. Gotowości do pracy pracownika odpowiada obowiązek zapłaty wynagrodzenia bez względu na to, czy zakład pracy tę gotowość wykorzystał. Aby usunąć wszelką wątpliwość w tym zakresie, ustawodawca zamieścił w kodeksie zobowiązań przepis art. 455, który wyraźnie stwierdza, że pracownikowi należy się wynagrodzenie także za pracę nie spełnioną, jeżeli był gotów do jej świadczenia.Umowa indywidualna nie może być mniej korzystna dla pracownika niż przepis ustawy. Pracownik, który by w umowie wyraźnie zastrzegł, że nie należy mu się wynagrodzenie mimo zgłoszenia się do pracy, gdy zakład pracy nie zatrudni go, zrzekłby się w ten sposób z góry wynagrodzenia należnego mu w myśl ustawy, a zrzeczenie takie byłoby nieważne (art. 460 § 1 k.z.).Strony mogą natomiast umówić się, że przy pewnych pracach wynagrodzenie będzie wynosić więcej, a przy innych mniej. W takim wypadku, jeśli zakład pracy nie dostarczy pracownikowi żadnej pracy, pracownikowi należy się wynagrodzenie według umówionej stawki.Wynagrodzenie należy się pracownikowi, jeżeli był gotów do pracy, a więc zgłosił się w miejscu i czasie przeznaczonym na pracę i wykonywał polecone mu czynności wchodzące w zakres prac, do których się zobowiązał. Nie jest istotne, czy czynił to bardziej lub mniej chętnie, jeśli polecenie wykonywał. Jeśliby jednak w czasie oczekiwania na zatrudnienie otrzymał polecenie wykonania czynności wchodzącej w skład jego obowiązków i odmówił jej wykonania, oznaczałoby to brak gotowości do pracy, koniecznej do otrzymania wynagrodzenia.