III PZP 6/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sadowski. Sędziowie SN: W. Myga (sprawozdawca), J. Myślicki.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, I. Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Marzeny K. przeciwko Wydziałowi Oświaty i Wychowania Urzędu Miasta i Gminy w J. o kredyt bankowy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu postanowieniem z dnia 27 listopada 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy nauczycielowi posiadającemu dyplom ukończenia szkoły wyższej lub innej szkoły dającej uprawnienia do pracy w zawodzie nauczycielskim, podejmującemu pracę na terenie wsi lub w miastach liczących do 5.000 mieszkańców na stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom, przysługuje pomoc materialna na zagospodarowanie w formie kredytu bankowego w sytuacji, kiedy bezpośrednio przed tym był zatrudniony w tych samych warunkach (również na wsi) na czas określony - 1 rok i była to praca podjęta po ukończeniu szkoły dającej uprawnienia do pracy w zawodzie nauczycielskim?"podjął następującą uchwałę:Dodatkowa pomoc materialna na zagospodarowanie w formie kredytu bankowego (art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) przysługuje nauczycielowi posiadającemu dyplom ukończenia szkoły wyższej lub innej szkoły dającej uprawnienia do pracy w zawodzie nauczyciela, jeżeli w chwili wystąpienia z wnioskiem o przyznanie kredytu nauczyciel podejmuje pracę o charakterze trwałym na terenie wsi lub w miejscowości do 5000 mieszkańców. Uzasadnienie faktyczneBezspornym jest, że powódka po ukończeniu Studium Nauczycielskiego w 1985 r. została z dniem 1 września 1985 r. zatrudniona w Szkole Podstawowej w M. w charakterze nauczyciela na czas określony do dnia 31 sierpnia 1986 r. Z dniem 1 września 1986 r. została natomiast zatrudniona w Szkole Podstawowej w R. na czas nie określony. W związku z tym wystąpiła o przyznanie jej kredytu bankowego przysługującego nauczycielom podejmującym pracę na wsi.Strona pozwana nie kwestionując faktu zatrudnienia powódki w szkole na terenie wsi zarówno w pierwszym, jak i drugim przypadku, powołując się na § 1 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 15 grudnia 1982 r. (Dz. Urz. MOiW Nr 14, poz. 143) odmówiła przyznania takiego kredytu, ponieważ pierwsze zatrudnienie powódki było na czas określony krótszy od 3 lat.Sąd Rejonowy podzielił stanowisko strony pozwanej i powództwo oddalił, a Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu pytanie prawne przytoczone wyżej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 61 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) określa świadczenie mające stanowić zachęty do podejmowania pracy w szkole.Ustęp 1 powołanego przepisu przyznaje prawo do jednorazowego zasiłku na zagospodarowanie się w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia, który przysługuje nauczycielowi podejmującemu pierwszą pracę w szkole.Prawo do dodatkowej pomocy materialnej na zagospodarowanie w formie kredytu bankowego - w myśl art. 61 ust. 3 Karty Nauczyciela - przysługuje nauczycielowi posiadającemu dyplom ukończenia szkoły wyższej lub innej szkoły dającej uprawnienia do pracy w zawodzie nauczycielskim, podejmującemu pracę w szkole na terenie wsi lub miasta liczącego do 5.000 mieszkańców.Porównanie ust. 1 z ust. 3 art. 61 Karty Nauczyciela prowadzi do wniosku, iż kredyt bankowy przysługuje nauczycielom podejmującym pracę w szkole na terenie wsi lub miasteczka, ale nie każdemu nauczycielowi, o którym mowa w ust. 1, lecz tylko takiemu, który ma dyplom ukończenia szkoły wyższej lub innej szkoły dającej uprawnienia do pracy w zawodzie nauczycielskim.Celem więc tego przepisu jest zachęcenie do podejmowania pracy na wsi lub w mieście do 5.000 mieszkańców osób posiadających wykształcenie specjalistyczne, a jedynym warunkiem przyznania kredytu bankowego jest podjęcie pracy w szkole na terenie wsi lub miasta do 5.000 mieszkańców przez osobę posiadającą kwalifikacje nauczycielskie. Przepis ust. 3 nie określa żadnych dalszych warunków.W zdaniu drugim ust. 3 art. 61 Karty Nauczyciela ustawodawca upoważnił Radę Ministrów do określenia "wysokości kredytu oraz zasad jego udzielania, spłacania lub umorzenia".W § 8 ust. 2 uchwały nr 181 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1982 r. w sprawie kredytu bankowego dla nauczycieli podejmujących pracę na terenie wsi lub małych miast (M.P. Nr 20, poz. 172) upoważniono Ministra Oświaty i Wychowania w porozumieniu z Ministrem Finansów i Prezesem Narodowego Banku Polskiego do określenia szczegółowego trybu ubiegania się nauczycieli o udzielenie kredytu bankowego oraz zasad umarzania kredytu.Na podstawie powyższej delegacji Minister Oświaty i Wychowania wydał zarządzenie z dnia 15 grudnia 1982 r. w sprawie trybu ubiegania się nauczycieli o udzielenie kredytu bankowego oraz zasad umarzania tego kredytu (Dz. Urz. MOiW Nr 14, poz. 143), zarządzając w § 1, że o udzielenie kredytu bankowego nie mogą ubiegać się nauczyciele zatrudnieni na czas określony, krótszy niż 3 lata.Powołanym przepisem Minister Oświaty wprowadził więc dalszy, nie wynikający z art. 61 ust. 3 Karty Nauczyciela, warunek udzielania kredytu bankowego. Pomijając zagadnienie, czy w drodze wykonania delegacji ustawowej dopuszczalne było dalsze ograniczenie uprawnień nauczycieli do kredytu bankowego, należy stwierdzić, że postanowienie § 1 zarządzenia Ministra Oświaty zostało wydane z przekroczeniem delegacji i nie może wywoływać skutków prawnych. Minister Oświaty został upoważniony przez Radę Ministrów wyłącznie do określenia szczegółowego trybu ubiegania się nauczycieli o udzielenie kredytu bankowego oraz zasad umorzenia tego kredytu. Tego rodzaju delegacja nie upoważniała Ministra Oświaty i Wychowania do dalszego określenia kryteriów, które powinien spełniać nauczyciel ubiegający się o kredyt bankowy.Omawiane postanowienie zarządzenia Ministra Oświaty jest ponadto o tyle wadliwe, że pozbawiałoby prawa do kredytu bankowego nauczyciela, który - tak jak w przedmiotowej sprawie - zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę na czas określony celem sprawdzenia jego kwalifikacji, a który ponadto mógłby w praktyce pozbawiać nauczycieli prawa do takiego kredytu na skutek świadomego nadużywania przez organy oświatowe poprzez zatrudnianie na podstawie umowy na czas określony.Jeżeli więc odrzuci się warunek wprowadzony przez Ministra Oświaty i Wychowania jako nie wiążący, konieczne jest rozważenie zakresu pojęciowego "podejmującym pracę w terenie..." z art. 61 ust. 3 Karty Nauczyciela.Nie ulega wątpliwości, że celem art. 61 ust. 3 Karty Nauczyciela jest skłonienie nauczycieli posiadających odpowiednie wykształcenie do podejmowania pracy na wsi, by podnieść poziom nauczania na tych terenach, przy czym zatrudnienie na tym terenie powinno mieć - w swoim założeniu - charakter trwały. Kredyt taki niewątpliwie nie przysługuje nauczycielom, którzy podejmują pracę na wsi lub w małym mieście przejściowo, zostali skierowani na zastępstwo itp. Jeżeli jednak nauczyciel podejmuje pracę na terenie wsi lub małego miasta z zamiarem trwałego wykonywania zawodu, to chociażby podjęcie pracy następowało na podstawie umowy o pracę na czas określony, przysługuje mu pomoc materialna w postaci kredytu bankowego. "Podjęcia pracy" bowiem nie można utożsamiać z rodzajem umowy o pracę, na podstawie której następuje zatrudnienie nauczyciela, ale należy wiązać z zamiarem pracy w warunkach określonych art. 61 ust. 3 Karty Nauczyciela. Jeżeli więc zatrudnienie na czas określony następuje celem sprawdzenia przygotowania do wykonywania pracy w warunkach wiejskich, a następnie nauczyciel zostaje zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nie określony, wcześniejsze zatrudnienie na czas określony nie stanowi przeszkody do uzyskania kredytu bankowego na zagospodarowanie. Tak samo nauczyciel nabywa prawo do kredytu bankowego, jeżeli z zamiarem trwałego zatrudnienia na terenie wsi lub małego miasta jest zatrudniony na podstawie kilku umów o pracę na czas określony.Odmowa więc przyznania kredytu bankowego - w świetle art. 61 ust. 3 Karty Nauczyciela może nastąpić tylko wtedy, gdy - jak stwierdzono wyżej - zatrudnienie ma charakter przejściowy, chwilowy, wskazujący, że nauczyciel nie ma zamiaru trwale wykonywać pracy w szkole na terenie wsi lub małego miasta.Z powyższych względów na przedstawione pytanie prawne udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.