III PZP 23/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska. Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Zaziemski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Bijowskiej, w sprawie z wniosku Heleny J. przeciwko Zbiorczej Szkole Gminnej w R. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 27 marca 1984 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy przez pojęcie «kredyt bankowy» w rozumieniu zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 30 czerwca 1982 r. w sprawie dodatku mieszkaniowego dla nauczycieli (Dz. Urz. Min. Oświaty i Wychowania Nr 8, poz. 70) należy uważać również pożyczkę uzyskaną przez nauczyciela z zakładowego funduszu mieszkaniowego na wykończenie domu mieszkalnego budowanego przez nauczyciela?"podjął następującą uchwałę:Pożyczka uzyskana przez nauczyciela z zakładowego funduszu mieszkaniowego na wykończenie budowanego przez niego domu mieszkalnego nie stanowi kredytu bankowego w rozumieniu przepisu § 5 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 30 czerwca 1982 r. w sprawie dodatku mieszkaniowego dla nauczycieli (Dz. Urz. Min. Oświaty i Wychowania Nr 8, poz. 70).Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni jest zatrudniona w charakterze nauczyciela na terenie wsi w szkole podstawowej w miejscowości N.W. od dnia 27.I.1972 r.W dniu 29.IV.1975 r. otrzymała pożyczkę w kwocie 25.000 zł z zakładowego funduszu mieszkaniowego na pokrycie wydatków związanych z wykończeniem budynku mieszkalnego.Pożyczka ta podlegała oprocentowaniu i została spłacona w 60 ratach miesięcznych, poczynając od dnia 1.VI.1975 r. do dnia 31.V.1980 r.Pismem z dnia 9.VI.1975 r. Zarząd Ekonomiczno-Administracyjny Szkół w Krotoszynie przyznał wnioskodawczyni ekwiwalent pieniężny w kwocie 400 zł miesięcznie z tytułu zrzeczenia się prawa do bezpłatnego mieszkania za okres od dnia 1.VI.1975 r. do dnia 15.IX.1981 r. Od dnia 1.X.1982 r. wnioskodawczyni otrzymywała dodatek mieszkaniowy w kwocie 1.200 zł miesięcznie, który został jej przyznany na mocy zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 30 czerwca 1982 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w sprawie dodatku mieszkaniowego dla nauczycieli (Dz. Urz. Ministerstwa Oświaty i Wychowania Nr 8, poz. 70).Z przepisu § 5 tego zarządzenia, mającego znaczenie w sprawie, wynika, że dodatek mieszkaniowy nie przysługuje nauczycielom, którzy wybudowali dom, korzystając z kredytu bankowego, i w okresie spłaty tego kredytu pobierali lub nadal pobierają ekwiwalent pieniężny na zasadzie odrębnych przepisów.W dniu 16.XII.1982 r. Minister Oświaty i Wychowania wydał wyjaśnienie w sprawie realizacji przepisów art. 54 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19), w którym w pkt 5 stwierdził, że przez pojęcie "kredyt bankowy" w rozumieniu § 3 zarządzenia z dnia 30 czerwca 1982 r. należy uważać również kredyty uzyskane z zakładowego funduszu mieszkaniowego, kas zapomogowo-pożyczkowych, z funduszu związków zawodowych (np. ZNP) oraz z funduszów spółdzielczych (Dz. Urz. Ministerstwa Oświaty i Wychowania Nr 13, poz. 139). W związku z powyższym wyjaśnieniem Ministra Oświaty i Wychowania pozwana Zbiorcza Szkoła w R. wstrzymała wnioskodawczyni z dniem 1.I.1983 r. wypłatę dodatku mieszkaniowego w kwocie 1.200 zł miesięcznie.Rozszerzenie wnioskodawczyni o przyznanie jej tego dodatku zostało oddalone orzeczeniem Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Krotoszynie z dnia 15.XII.1983 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając sprawę na skutek odwołania wnioskodawczyni, zwrócił się do Sądu Najwyższego w trybie art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych z pytaniem prawnym wymienionym w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19) wynika, że nauczyciele zatrudnieni na terenie wszystkich wsi oraz miast liczących nie więcej niż 5000 mieszkańców (do takich kategorii nauczycieli należy wnioskodawczyni) mają prawo do bezpłatnych mieszkań w miejscu pracy według norm zaludnienia nie niższych od obowiązujących i przeciętnego standardu mieszkań dla danej miejscowości.Jak zaś stanowi art. 54 ust. 4 ustawy, jeżeli terenowy organ administracji państwowej nie może zrealizować uprawnienia nauczyciela do bezpłatnego mieszkania w sposób określony w tym przepisie lub też nauczyciel nie korzysta z przysługującego mu uprawnienia, organ ten obowiązany jest wypłacać mu odpowiedni dodatek. Wysokość dodatku, o którym wyżej mowa, oraz zasady jego wypłaty zgodnie z art. 54 ust. 5 tej ustawy określa Minister Oświaty i Wychowania w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych.Zarządzenie takie zostało wydane w dniu 30.VI.1982 r. w sprawie dodatku mieszkaniowego dla nauczycieli (Dz. Urz. Ministerstwa Oświaty i Wychowania Nr 8, poz. 70).Przepis § 5 zarządzenia stanowi, że dodatek mieszkaniowy nie przysługuje nauczycielom, którzy wybudowali dom, korzystając z kredytu bankowego, i w okresie spłaty tego kredytu pobierali lub nadal pobierają ekwiwalent pieniężny przyznany na zasadach odrębnych przepisów. Ponieważ wnioskodawczyni nie korzystała z przysługującego jej uprawnienia do bezpłatnego mieszkania, opierając się na powyższym zarządzeniu, dyrektor Zbiorczej Szkoły Gminnej w R. pismem z dnia 26.X.1982 r. przyznał jej dodatek mieszkaniowy w wysokości 1.200 zł miesięcznie od dnia 1.X.1982 r.Niesporne jest w sprawie, że wnioskodawczyni pismem z dnia 23.IX.1974 r. odmówiono przyznania pożyczki budowlanej ze względu na brak dostatecznych środków pomocy kredytowej Związku Nauczycielstwa Polskiego. Natomiast decyzją Kuratorium Okręgu Szkolnego w P. z dnia 4.II.1975 r. została jej przyznana pożyczka w kwocie 25.000 zł z zakładowego funduszu mieszkaniowego, która podlegała oprocentowaniu, i wnioskodawczyni spłaciła ją w 60 ratach miesięcznych (pismo o przyznanie pożyczki w aktach osobowych wnioskodawczyni).Na skutek wyjaśnienia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 16.XII.1982 r. (Dz. Urz. Ministerstwa Oświaty i Wychowania Nr 13, poz. 139), w którym w pkt 5 stwierdzono, że za "kredyt bankowy" w rozumieniu § 5 zarządzenia należy uważać również kredyty uzyskane z zakładowego funduszu mieszkaniowego, kas zapomogowo-pożyczkowych, z funduszu związków zawodowych (np. ZNP) oraz z funduszów spółdzielczych, wnioskodawczyni wstrzymano wypłatę dodatku mieszkaniowego z dniem 1.I.1983 r. Wątpliwości Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznającego odwołanie wnioskodawczyni od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Krotoszynie zawarte w przedstawionym pytaniu prawnym dotyczą wykładni pojęcia "kredyt bankowy" w rozumieniu § 5 zarządzenia, a w szczególności czy za taki kredyt można uznać pożyczkę uzyskaną przez nauczyciela z zakładowego funduszu mieszkaniowego na wykończenie budowanego przez niego domu mieszkalnego.W okresie otrzymania przez wnioskodawczynię pożyczki z zakładowego funduszu mieszkaniowego obowiązywała uchwała nr 282 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie pomocy kredytowej Państwa dla budownictwa mieszkaniowego osób fizycznych (M.P. Nr 60, poz. 399) zawierająca m.in. odrębne i korzystne postanowienie dotyczące zakresu pomocy Państwa dla nauczycieli budujących domy jednorodzinne lub lokale w małych domach mieszkalnych. Z przepisu § 3 ust. 1 tej uchwały wynika, że nauczycielom zatrudnionym i budującym na terenie gromad domy jednorodzinne lub lokale w małych domach mieszkalnych mógł być przyznany kredyt bankowy w wysokości do 80% normatywnych kosztów budowy domu.Zgodnie natomiast z § 5 ust. 1 tej uchwały okres spłaty kredytu bankowego dla tych nauczycieli wynosił 45 lat.Wydane m.in. na podstawie § 9 powyższej uchwały zarządzenie Ministra Finansów z dnia 15 stycznia 1972 r. w sprawie warunków i trybu przyznawania pomocy kredytowej osobom fizycznym na budownictwo mieszkaniowe i kapitalne remonty (M.P. Nr 7, poz. 46) określiło zasady przyznawania kredytu bankowego i jego oprocentowanie.Z § 3 zarządzenia wynika, że kredyty udzielane są przez oddziały Powszechnej Kasy Oszczędności, zwanej dalej "bankiem", na wniosek osób zainteresowanych, zaopiniowane przez społeczne komisje kredytowe działające przy banku. Natomiast § 8 ust. 1 zarządzenia stanowi, że dla nauczyciela budującego dom lub lokal mieszkalny oprocentowanie wynosi 1% w stosunku rocznym, dla kredytu nie przekraczającego 130.000 zł. Z materiału dowodowego w sprawie wynika, że wnioskodawczyni miała uprawnienie do uzyskania kredytu bankowego na korzystnych dla tej kategorii nauczycieli warunkach, ale takiego kredytu nie otrzymała.Z powyższych przepisów należy wyprowadzić wniosek, że zamierzeniem uchwały nr 282 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1971 r. było udzielenie takiej pomocy nauczycielowi zatrudnionemu na terenie gromady, która umożliwiłaby mu wybudowanie domu mieszkalnego przy wykorzystaniu kredytu bankowego z terminem jej spłaty na dogodnych warunkach (oprocentowanie 1% rocznie - okres spłaty 45 lat). Celu takiego nie mogła spełnić pożyczka w kwocie 25.000 zł z zakładowego funduszu mieszkaniowego z 5-letnim terminem płatności, otrzymana przez wnioskodawczynię w 1975 r. po odmówieniu jej pożyczki budowlanej.Ze względu zatem na charakter, cel i nazewnictwo kredytu bankowego w rozumieniu § 5 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania nie można utożsamiać go z pożyczką z zakładowego funduszu mieszkaniowego przyznawaną na zupełnie innych warunkach i zasadach, co wynika z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 listopada 1973 r. w sprawie zakładowego funduszu mieszkaniowego (Dz. U. Nr 43, poz. 261 ze zm.).Do przyjęcia odmiennego stanowiska w tym zakresie nie upoważnia treść wymienionego pkt 5 wyjaśnienia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 16.XII.1982 r.Wyjaśnienie to, nie mając rangi aktu normatywnego, nie może prowadzić do zmiany przepisu § 5 omawianego zarządzenia w sprawie dodatku mieszkaniowego dla nauczycieli.Treść uchwalonej odpowiedzi zbieżna jest ze stanowiskiem Prokuratora Prokuratury Generalnej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz poglądem przedstawionym w sprawie przez Zarząd Główny Związku Nauczycielstwa Polskiego.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji uchwały.