III PZP 7/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Michaluk. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej H. Chilmon, w sprawie z powództwa Marii J. przeciwko Urzędowi Gminy w D. o nakazanie wydania legitymacji upoważniającej do 50 % zniżki po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie postanowieniem z dnia 22 grudnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy § 10 ust. 1 uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 14 października 1985 r. w sprawie określenia wysokości stawek wynagrodzenia zasadniczego oraz wysokości, rodzajów i zasad przyznawania dodatków do wynagrodzenia pracowników upowszechniania kultury (M.P. Nr 26, poz. 240) stosuje się także do tych pracowników upowszechniania kultury, wymienionych w tym przepisie, którzy przeszli na emeryturę przed wejściem w życie tej uchwały?"podjął następującą uchwałę:Paragrafu 10 ust. 1 uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 14 października 1985 r. w sprawie określenia wysokości stawek wynagrodzenia zasadniczego oraz wysokości, rodzajów i zasad przyznawania dodatków do wynagrodzenia pracowników upowszechniania kultury (M.P. Nr 36, poz. 240) nie stosuje się do pracowników upowszechniania kultury, wymienionych w § 1 tej uchwały, którzy przeszli na emeryturę przed jej wejściem w życie. Uzasadnienie faktycznePowódka wnosiła o nakazanie, aby pozwany Urząd Gminy wydał jej legitymację służbową uprawniającą ją do korzystania z 50 % ulgi w opłatach za przejazdy kolejowe.Sąd Rejonowy nakazał Urzędowi Gminy wydanie powódce legitymacji służbowej uprawniającej do korzystania z 50 % ulgi w opłatach za przejazd koleją.Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny.Powódka do grudnia 1975 r. była zatrudniona jako świetlicowa w świetlicy gminnej. W tym okresie powódka - jako pracownica kultury - korzystała z legitymacji służbowej, uprawniającej ją do korzystania z 50 % ulgi za przejazdy kolejowe (§ 1 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie wymiaru czasu pracy i uprawnień do ulgi taryfowej przy przejazdach kolejami pracowników niektórych państwowych jednostek organizacyjnych - Dz. U. Nr 49, poz. 501), z dniem 1 grudnia 1975 r. powódka przeszła na emeryturę.Zgodnie z § 10 ust. 1 uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 14 października 1985 r. w sprawie określenia wysokości stawek wynagrodzenia zasadniczego oraz wysokości i zasad przyznawania dodatków do wynagrodzenia pracowników upowszechniania kultury (M.P. Nr 36, poz. 240) prawo do korzystania z 50 % ulgi taryfowej przy przejazdach kolejami przysługuje pracownikowi instytucji lub placówki upowszechniania kultury utworzonej przez naczelny lub centralny organ administracji państwowej oraz radę narodową, przy czym przepis ten stanowi, że "uprawnienia te przysługują również pracownikowi po przejściu na emeryturę". Powołana uchwała weszła w życie z dniem ogłoszenia z mocą obowiązującą od dnia 1 września 1985 r. (§ 22 uchwały).Zdaniem Sądu Rejonowego, uchwała nr 158 z dnia 14 października 1985 r. dotyczy od daty jej wejścia w życie również powódki, jakkolwiek powódka przeszła na emeryturę przed wejściem w życie uchwały.W związku z rewizją strony pozwanej Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane w sentencji uchwały.W uzasadnieniu pytania prawnego Sąd Wojewódzki przyjął, że w poruszonej kwestii mogą być zaprezentowane dwa poglądy. Według pierwszego z nich uprawnienie do korzystania z ulgi taryfowej przy przejazdach kolejami zostało rozciągnięte na wszystkich emerytów, bez względu na datę przejścia na emeryturę (tj. przed czy po wejściu w życie uchwały nr 158 z dnia 14 października 1985 r.). Za taką wykładnią przemawiałaby wykładnia funkcjonalna. Natomiast drugi pogląd znajduje zastosowanie w wykładni gramatycznej powołanego § 10 uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Prawo do 50 % ulgi taryfowej przy przejazdach kolejami wprowadziła - dla emerytów zatrudnionych przed przejściem na emeryturę w jednostkach upowszechniania kultury - uchwała nr 158 Rady Ministrów z dnia 14 października 1985 r. (M.P. Nr 36, poz. 240), która weszła w życie z dniem 1 września 1985 r. (§ 10 ust. 1 uchwały). Uchwała ta wydana została z upoważnienia ustawowego zawartego w art. 25 ustawy z dnia 26 kwietnia 1984 r. o upowszechnianiu kultury oraz o prawach i obowiązkach pracowników upowszechniania kultury (Dz. U. Nr 26, poz. 129). Przed wejściem w życie omawianej uchwały, tj. przed dniem 1 września 1985 r., emeryci zatrudnieni przed przejściem na emeryturę w jednostkach upowszechniania kultury ze wspomnianej ulgi kolejowej nie korzystali. Powyższa zasada wynikała w sposób nie budzący wątpliwości z obowiązujących w tym czasie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1974 r. w sprawie wymiaru czasu pracy i uprawnień do ulgi taryfowej przy przejazdach kolejami pracowników niektórych państwowych jednostek organizacyjnych (Dz. U. Nr 49, poz. 301). Przepisy te ulgę taryfową przy przejazdach kolejami przyznawały jedynie pracownikom, a nie emerytom.Według prawidłowych ustaleń Sądu powódka przeszła na emeryturę od dnia 1 grudnia 1975 r., przy czym przed przejściem na emeryturę była zatrudniona w jednostce upowszechniania kultury i w tym czasie jako pracownik korzystała z taryfowej ulgi kolejowej.Zgodnie z powszechnie obowiązującymi zasadami stosowania prawa przepisy danego aktu prawnego stosuje się do zdarzeń, mających miejsce od daty wejścia w życie tego aktu. Wsteczne działanie aktu prawnego, a więc jego stosowanie do zdarzeń przed wejściem jego w życie, może nastąpić jedynie wówczas, gdy takie unormowanie przewiduje przepis szczególny.Zgodnie z powołanymi zasadami interpretacyjnymi wynikające z § 10 ust. 1 uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 14 października 1985 r. uprawnienia do korzystania z ulgi kolejowej przez emerytów, którzy przed przejściem na emeryturę byli zatrudnieni w jednostkach upowszechniania kultury, dotyczy tylko osób, które przeszły na emeryturę po dniu 1 września 1975 r., tj. po dniu wejścia w życie omawianej uchwały nr 158. Przyznanie na podstawie uchwały nr 158 wspomnianych uprawnień osobom, które stały się emerytami przed dniem 1 września 1985 r., prowadziłoby do wstecznego stosowania uchwały nr 158, a - jak zaznaczono - także wsteczne stosowanie byłoby dopuszczalne jedynie wówczas, gdyby uchwała nr 158 przyznawała - w drodze przepisu szczególnego - powyższe uprawnienie również osobom, które przeszły na emeryturę przed wejściem w życie uchwały, tj. przed dniem 1 września 1985 r. Takiego przepisu szczególnego, przewidującego ostateczne działanie przepisów uchwały nr 158, brak jest w uchwale nr 158.Mając powyższe na uwadze należy dojść do wniosku, że skoro powódka przeszła na emeryturę od dnia 1 grudnia 1975 r., a zatem przed wejściem w życie uchwały nr 158 z dnia 14 października 1985 r., przeto uprawnienie do ulgi kolejowej przewidziane w powyższej uchwale, nie dotyczy powódki.Należy dodatkowo podnieść, że sformułowanie § 10 ust. 1 uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 14 października 1985 r. przewidujące uprawnienie do kolejowej ulgi taryfowej również po przejściu pracownika upowszechniania kultury na emeryturę jest w swej treści analogiczne do sformułowania zawartego w art. 62 Karty Nauczyciela z dnia 26 stycznia 1982 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.). Stosownie do tego przepisu "nauczycielowi pozostającemu w stosunku pracy, a także po przejściu na emeryturę lub rentę inwalidzką oraz ich współmałżonkom przysługuje prawo do korzystania z ulgi taryfowej przy przejazdach kolejami na zasadach określonych przez Radę Ministrów. W stosunku do nauczycieli trzeba przyjąć, że ustwwodawca uznał, iż przewidziana w art. 62 Karty Nauczyciela ulga kolejowa dotyczy tylko nauczycieli, którzy przeszli na emeryturę po wejściu w życie Karty Nauczyciela z tej przyczyny, że dopiero § 3 uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1982 r. w sprawie określenia zasad korzystania przez nauczycieli oraz ich współmałżonków z ulgi taryfowej przy przejazdach kolejami (M.P. Nr 22, poz. 190) postanowił, że ulega ta przysługuje również nauczycielom-emerytom, jeżeli w chwili przejęcia na emeryturę nauczyciel był uprawniony do tej ulgi. Przepis powołanego § 3 uchwały byłby zbędny, gdyby z unormowania zawartego w art. 62 Karty Nauczyciela wynikały takie uprawnienia dla nauczycieli, którzy przed wejściem w życie Karty Nauczyciela przeszli na emeryturę i którzy jako pracownicy korzystali z ulgi przy przejazdach kolejowych.W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji uchwały.