III PZP 8/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman (sprawozdawca). Sędziowie: A. Szczurzewski, T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Wandy Ł. przeciwko Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego w B. o dopuszczenie do pracy i udzielenie urlopu bezpłatnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 22 lutego 1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy wobec wypowiedzenia powódce stosunku pracy na dzień 30 kwietnia 1972 r. postanowienia uchwały nr 13 Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 1972 r. (M.P. Nr 5, poz. 26) niweczą skutki wcześniejszego wypowiedzenia?",udzielił następującej odpowiedzi:Złożenie przez pracownicę wniosku o udzielenie urlopu bezpłatnego po dokonaniu przez zakład pracy wypowiedzenia umowy o pracę powoduje bezskuteczność wypowiedzenia, jeżeli termin rozpoczęcia urlopu przypada w czasie trwania stosunku pracy (§ 2 ust. 1 i 2 oraz § 5 uchwały nr 13 Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 1972 r. - M.P. Nr 5, poz. 26). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Powódka, na podstawie przepisów uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 24 maja 1968 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (M.P. Nr 24, poz. 154) otrzymała urlop bezpłatny w okresie od dnia 18.XII.1970 r. do dnia 18.XII.1971 r. i następnego dnia zgłosiła się do pracy.Zakład pracy wypowiedział powódce umowę o pracę z dniem 1.II.1972 r., z zachowaniem trzymiesięcznego okresu, tak że miała ona wygasnąć z końcem kwietnia 1972 r.Z dniem 28 stycznia 1972 r. weszła w życie uchwała nr 13 Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 1972 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (M.P. Nr 5, poz. 26), i na tej podstawie powódka w dniu 14.II.1972 r. zwróciła się do zakładu pracy o udzielenie jej dwuletniego urlopu bezpłatnego, poczynając od dnia 1.III.1972 r.Do dnia 3.III.1972 r. korzystała ona jeszcze z urlopu wypoczynkowego, a następnego dnia już nie zgłosiła się do pracy, w wyniku czego z dniem 3 marca została skreślona z ewidencji pracowników.Zagadnienie prawne sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy pracownica, która jest zatrudniona w danym zakładzie pracy co najmniej 12 miesięcy, może domagać się udzielenia jej urlopu bezpłatnego w wymiarze do trzech lat w celu umożliwienia jej sprawowania opieki nad dzieckiem, także po otrzymaniu wypowiedzenia umowy o pracę. Okoliczność, że w rozpoznawanej sprawie powódka korzystała z urlopu bezpłatnego na podstawie przepisów uchwały nr 158 Rady Ministrów, nie ma znaczenia, w świetle bowiem § 8 uchwały nr 13 Rady Ministrów pracownicom, które korzystały już z urlopu, o jakim mowa, przysługuje prawo do bezpłatnego urlopu w wymiarze określonym w § 1, przy czym na poczet tego urlopu zalicza się urlop wykorzystany na podstawie przepisów dotychczasowych. Taki pogląd prawny został też wyrażony w piśmie okólnym Ministerstwa Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 13 maja 1972 r. (Dz. Urz. Min. Pracy, Płac i Spraw Socjalnych Nr 1, poz. 1).Dla rozstrzygnięcia przedstawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego istotne znaczenie ma treść § 2 cyt. uchwały nr 13. Wynika z niego, że zakład pracy obowiązany jest udzielić pracownicy urlopu bezpłatnego w terminie przez nią wskazanym, przy czym powinna ona wystąpić z odrębnym wnioskiem co najmniej na dwa tygodnie przed wskazanym przez siebie terminem rozpoczęcia urlopu. Wniosek taki jest dla zakładu pracy wiążący. Tak więc w sprawie, na tle której wyłoniło się rozważane zagadnienie prawne, zakład pracy miał obowiązek udzielić powódce urlopu bezpłatnego poczynając od dnia 28.II.1972 r. W konsekwencji więc z końcem kwietnia tego roku nie mogła wygasnąć łącząca strony umowa o pracę, ponieważ w świetle przepisów § 5 uchwały zakład pracy nie może rozwiązać stosunku pracy z pracownicą w czasie urlopu bezpłatnego, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę z winy pracownicy lub zakład pracy ulega likwidacji.Uprawnień pracownicy wypływających z uchwały nr 13 Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 1972 r. nie ogranicza okoliczność, że złożyła ona wniosek o udzielenie jej urlopu bezpłatnego po dokonaniu przez zakład pracy wypowiedzenia umowy o pracę, jeżeli wskazany przez nią termin rozpoczęcia urlopu bezpłatnego wypada jeszcze w czasie trwania stosunku pracy. Takie stanowisko zajmuje też Centralna Rada Związków Zawodowych.Jedynie taka interpretacja wchodzących w grę przepisów jest możliwa, jeżeli weźmie się pod uwagę cel omawianej uchwały, która kobiecie pracującej i opiekującej się małymi dziećmi zapewnia w okresie urlopu bezpłatnego - dla niej i członków jej rodziny - prawo do świadczeń społecznej służby zdrowia oraz prawo do zasiłków rodzinnych na warunkach ogólnie obowiązujących (§ 3).Po powrocie do pracy pracownica zachowuje ciągłość pracy; okresy urlopu bezpłatnego w wymiarze nie przekraczającym 6 lat uważa się za okres zatrudnienia w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach; okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego (§ 6). Wszystkich tych uprawnień zakład pracy nie może pozbawić pracownicy, jeżeli wystąpi ona z żądaniem udzielenia jej urlopu bezpłatnego, na podstawie przepisów cytowanej uchwały nr 13, w takim terminie, że początek tego urlopu przypadnie jeszcze w okresie trwania stosunku pracy.Takie też stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19.XII.1973 r. III PZP 33/73.