III USK 137/24

III USK 137/24 POSTANOWIENIE Dnia 5 lutego 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania K.C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie o wysokość podstawy wymiaru składek, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5 lutego 2025 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 25 października 2023 r., sygn. akt III AUa 179/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie na rzecz K.C. kwotę 1800 (jeden tysiąc osiemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z ustawowymi odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. [az] UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznego w Lublinie, decyzją z dnia 20 grudnia 2019 r., ustalił wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chorobowe oraz wypadkowe K.C., podlegającej ubezpieczeniom jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od lutego do kwietnia 2015 r. - w wysokości 525 zł a w maju 2015 r. w wysokości 50,81zł. III USK 137/24 2 Wyrokiem z dnia 29 września 2020 r. Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił odwołanie. Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie oddalił apelację K.C. od powyższego wyroku Sądu Okręgowego. Wyrokiem z dnia 2 marca 2023 r. Sąd Najwyższy (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych) uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w całości i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu, za uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10 (OSNP 2010 nr 21-22, poz. 267), przyjęto, że organ rentowy nie może kwestionować kwoty zadeklarowanej przez osobę prowadzącą działalność jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli mieści się ona w granicach określonych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd Apelacyjny w Lublinie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 25 października 2023 r., zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie oraz poprzedzającą go decyzję i ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne K.C. za: luty, marzec, kwiecień 2015 r. w wysokości po 9.897,50 zł, za maj 2015 r. - w wysokości 957,83 zł. W sprawie ustalono, że K.C. w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej od 1 lipca 2013 r. prowadzi zakład kosmetyczny mieszczący się w L., przy ul. […]. Do stycznia 2015 r. nie dokonała zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. W miesiącach od lutego do maja 2015 r. rentowność działalności gospodarczej odwołującej się kształtowała się następująco: luty – przychód 6.494,20 zł, koszty 6.398,60 zł, dochód 95,60 zł; marzec – przychód 8.864,00 zł, koszty 9.092,04 zł, dochód (-228,04 zł); kwiecień – przychód 9.190,20 zł, koszty 9.201,81 zł, dochód (-11,61 zł); maj – przychód 9.561,60 zł, koszty 10.159,15 zł, dochód (-597,55 zł). Na koszty działalności składały się m.in. opłaty za leasing, amortyzacja, opłaty za media i wynajem. K.C. w kosztach działalności ujmowała również składki na ubezpieczenia społeczne. Odwołująca się zadeklarowała wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w lutym, marcu oraz kwietniu 2015 r. III USK 137/24 3 w kwotach po 9.897,50 zł a w maju 2015 r. w kwocie 957,83 zł, opłacając od nich składki. Za pozostałe miesiące opłacała składki od minimalnej podstawy ich wymiaru. Od lutego 2015 r. zdecydowała się na zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z wyższą podstawą wymiaru składek z uwagi na ciążę, o której dowiedziała się z styczniu. Z powodu zagrożenia ciąży, ewentualną hospitalizację i konieczność przerwania pracy postanowiła zabezpieczyć źródło dochodów. Od maja zatrudniła również osobę w ramach umowy zlecenia, aby zapewnić funkcjonowanie gabinetu. Odwołująca się w latach 2013-2015 inwestowała w rozwój działalności; rodzina utrzymywała się z zarobków męża. Ponowne zmniejszenie podstawy wymiaru składek również wiązało się z zamiarem zaoszczędzenia środków na inwestycje i zatrudnienie pracowników. Łącznie odwołująca się z tytułu jednoosobowej działalności gospodarczej osiągnęła w kolejnych latach: - w 2015 r. stratę w wysokości 2.371,02 zł; - w 2016 r. stratę w wysokości 10.784,80 zł; - w 2017 r. stratę w wysokości 3.184,12 zł; - w 2018 r. stratę w wysokości 8.658 zł. K.C. wystąpiła z roszczeniami o świadczenia wypłacane z ubezpieczenia chorobowego, które organ rentowy wypłacał. W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny zaznaczył, że na mocy art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 1093) w zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy do skargi nadzwyczajnej, w tym postępowania w sprawie tej skargi, stosuje się w zakresie spraw cywilnych - przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego dotyczące skargi kasacyjnej, z wyłączeniem art. 3984 § 2 oraz art. 3989. W świetle zaś art. 39820 k.p.c. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Sąd Apelacyjny wskazał, że wykładnia prawa materialnego zaprezentowana w wyroku Sądu Najwyższego uchylającym wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 7 grudnia 2021 r., którą Sąd orzekający jest związany, oparta została w głównej mierze na poglądzie prawnym oraz argumentacji zawartych w uchwale Sądu III USK 137/24 4 Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10 (OSNP 2010 nr 21-22, poz. 267), zgodnie z którymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest uprawniony do kwestionowania kwoty zadeklarowanej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli mieści się ona w granicach określonych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych. Dalej wywiódł, że w świetle powyższej wykładni przepisów prawa ubezpieczeń społecznych ubezpieczona mogła zadeklarować w spornym okresie podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości mieszczącej się w granicach określonych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych. Z tego względu konieczna stała się zmiana zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji organu rentowego oraz ustalenie podstawy wymiaru składek za sporny okres we wskazanej w sentencji wysokości. W skardze od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, tj.: 1. art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 41 ust. 12 i 13, art. 68 ust. 1 oraz art. 86 ust. 1 i 2 w związku z art. 2a ustawy z dnia 13 październiku 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.) - w kontekście przyjętej następnie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23 (OSNP 2024 nr 5, poz. 51), zasady prawnej i bezpodstawne przyjęcie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest uprawniony do kwestionowania podstaw wymiaru składek zadeklarowanych przez osobę prowadzącą pozarolnicza działalność gospodarczą, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu przyjęta w uchwale wskazuje, że organ rentowy takie uprawnienie posiada; 2. art. 18 ust. 8 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w kontekście przyjętej następnie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23 (zasady prawnej) i bezpodstawne przyjęcie, że wysokość składki nie jest powiązana z przychodem ubezpieczonej prowadzącej działalność gospodarczą w sytuacji, gdy ubezpieczona, będąc w ciąży, irracjonalnie podwyższa wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne a wysokość podwyższonej składki nie ma odzwierciedlenia w przychodach ubezpieczonej. III USK 137/24 5 We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie oraz oczywistą zasadnością skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu powyższego wniosku skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie istnieje rozbieżność w orzecznictwie sądów co do tego, czy organ rentowy ma prawo do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia w sytuacji, gdy nie kwestionuje samego tytułu do ubezpieczeń, gdy w początkowym okresie prowadzenia tej działalności ubezpieczony deklaruje podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach. Potwierdzeniem tej rozbieżności są wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 25 października 2023 r., III AUa 580/23 oraz uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23, której nadano moc zasady prawnej. Dalej skarżący stwierdził, że, biorąc pod uwagę stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku oraz treść uchwały Sądu Najwyższego (III UZP 3/23), skarga jest oczywiście zasadna. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Skarżący wskazał na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c., przy czym rozbieżność w orzecznictwie wymagająca interwencji Sądu Najwyższego i oczywista zasadność skargi dotyczą tej samej kwestii – czy organ rentowy ma prawo do weryfikacji podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia w sytuacji, gdy nie kwestionuje samego tytułu do ubezpieczeń. W związku z tym należy stwierdzić, że tak ujęte w skardze kasacyjnej przesłanki przedsądu wzajemnie się wykluczają. W orzecznictwie przyjęty jest pogląd, że nie można twierdzić, iż skarga jest III USK 137/24 6 oczywiście uzasadniona (co ma miejsce wówczas, gdy stwierdzone naruszenia prawa są widoczne na pierwszy rzut oka, bez pogłębionej analizy prawnej) i że jednocześnie w sprawie występują poważne zagadnienia prawne, które wymagają zaangażowania Sądu Najwyższego w dokonanie pogłębionej interpretacji niejasnych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). To, co ma świadczyć o oczywistej zasadności skargi, nie może być jednocześnie ujmowane jako podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne albo poważny problem świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można jednocześnie twierdzić, że z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o oczywistej zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi warunkującymi pierwszą i drugą podstawę przedsądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2012 r., I UK 118/12, LEX nr 1675225). Zatem nie do pogodzenia z oczywistą zasadnością skargi jest formułowanie w niej zagadnień prawnych, wymagających rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, a także wskazywanie na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2011 r., II UK 24/11, LEX nr 1365662). Zauważyć też należy, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego, III UZP 2/23, organ rentowy w przypadku podjęcia pozarolniczej działalności przez ubezpieczonego, nie negując tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia w sytuacji, gdy w początkowym okresie prowadzenia tej działalności ubezpieczony deklaruje podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3 w związku z art. 41 ust. 12 i 13, art. 68 ust. 1 oraz art. 86 ust. 1 i 2 w związku z art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W jej uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił, że uchwała II UZP 1/10 odnosiła się do sytuacji, w której działalność gospodarcza była utrwalona i z tej przyczyny ubezpieczona była uprawniona do zgłoszenia maksymalnej podstawy wymiaru składek. Inna sytuacja występuje, gdy działalność gospodarcza jest rozpoczynana i główną intencją jej III USK 137/24 7 zgłoszenia oraz prowadzenia jest wskazanie od razu wysokiej podstawy wymiaru składek z zamiarem uzyskania wysokich świadczeń, choć przychód z działalności jest znacznie niższy niż składki na ubezpieczenia społeczne i już tylko z tej przyczyny koszty działalności są znacznie wyższe niż przychody. Wówczas już tylko to może świadczyć o instrumentalnym działaniu w celu zdobycia świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Tymczasem ubezpieczenie społeczne nie jest celem głównym działalności gospodarczej. Celem tym jest zarobek, czyli dochód pokrywający w pełni koszty działalności, w tym ubezpieczenia społecznego, a ponadto wystarczający na utrzymanie i rozwój przedsiębiorcy. W niniejszej sprawie działalność gospodarcza nie została przez odwołującą się wykorzystana wyłącznie jako środek do uzyskania wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, ponieważ była prowadzona od 1 lipca 2013 r. a jedynie przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego (dobrowolnego) nastąpiło od 1 lutego 2015 r. Tak więc, stosownie do uchwały II UZP 1/10, wobec tego, że działalność gospodarcza była utrwalona, odwołująca się miała prawo do zadeklarowania wysokiej postawy wymiaru składek. W konsekwencji, podnoszona przez skarżącego kwestia została już wyjaśniona w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 marca 2020 r., II PK 36/19, LEX nr 3034647; z dnia 12 maja 2020 r.. I UK 128/19, LEX nr 3026475; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578; z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia 10 kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17, LEX nr 2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114; z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP-wkładka 2003 nr 13, poz. 5). Wyrok Sądu Apelacyjnego jest zgodny z wykładnią przedstawioną w uchwale Sądu Najwyższego, II UZP 1/10, która zachowuje swoją aktualność do stanów faktycznych, w których działalność gospodarcza jest utrwalona (przez co nie jest wykorzystywana wyłącznie jako środek do uzyskania wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego) i w jej trakcie ubezpieczony deklaruje maksymalną podstawą wymiaru składki. III USK 137/24 8 Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w sprawie nie występują powołane przez skarżącego przesłanki przedsądu, wobec czego Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do art. 108 § 1 i art. 98 § 1 k.p.c. w związku art. 39821 k.p.c. w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 w związku z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.). [az]