III USK 371/23

III USK 371/23 POSTANOWIENIE Dnia 3 grudnia 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Żywicka w sprawie z odwołania J. B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie z udziałem Q. Sp. z o.o. w L. o podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 3 grudnia 2024 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt III AUa 1056/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od odwołującego sie na rzecz organu rentowego 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), wraz z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c., tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. r.g. UZASADNIENIE Wyrokiem z 4 lipca 2023 r. sygn. akt III AUa 1056/22, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w sprawie wnioskodawcy J. B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń III USK 371/23 2 Społecznych Oddziałowi w Rzeszowie o podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oddalił apelację wnioskodawcy J. B. od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 20 października 2022 r. sygn. akt IV U 796/20, (pkt. I), zasądził od wnioskodawcy J. B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się przedmiotowego orzeczenia do dnia zapłaty (pkt. II). Tym samym został utrzymany wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 20 października 2022 r. sygn. IV U 796/20, którym Sąd ten oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie z z 30 marca 2020 r. znak: 482-5/2020, w której organ rentowy stwierdził, że J. B. jako pracownik u płatnika składek Q. Sp. z o.o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 września 2019 r. Od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 4 lipca 2023 r. sygn. akt III AUa 1056/22 skargę kasacyjną wniósł odwołujący się J. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie, że J. B. jako pracownik płatnika składek Q. Sp. z o.o. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 września 2019 roku oraz rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji; zasądzenie od organu rentowego na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi kasacyjnej wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: 1) naruszenie art. 22 § 1 Kodeksu pracy w zw. z art. 6 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1230), przez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że wnioskodawcy ze spółką Q. nie łączył stosunek pracy, wobec czego nie podlega on obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 1 września 2019 r., III USK 371/23 3 które to dokonane na skutek rażąco nieprawidłowej oceny tego stosunku prawnego, a w szczególności niezasadne niedostrzeżenie w tym stosunku podporządkowania pracodawcy, pomimo że okoliczności sprawy wskazują na istnienie w sprawie podporządkowania autonomicznego charakterystycznego dla pracy dyrektora, zaś brak ścisłego narzucenia szczególnych zadań przez pracodawcę oraz brak ingerowania pracodawcy w każde konkretne zadanie wykonywane przez pracownika nie może świadczyć o braku podporządkowania pracodawcy, albowiem wnioskodawca jako specjalista w danym zakresie został zatrudniony przez pracodawcę właśnie po to, aby profesjonalnie zrealizować powierzone mu przez pracodawcę obowiązki, zaś pracodawca zatrudniając pracownika kierował się szczególnym zaufaniem do kompetencji odwołującego się; 2) naruszenie art. 83 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 Kodeksu pracy poprzez ich ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że umowa o pracę łącząca odwołującego się i spółkę Q. miała charakter pozorny, podczas gdy po zawarciu umowy odwołujący się podjął pracę i wykonywał ją, a pracodawca świadczenie to przyjmował, zamiarem stron było wywołanie skutku prawnego w postaci nawiązania stosunku pracy, natomiast umowa o pracę jest zawarta dla pozoru - a przez to nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi - jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały ch praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy, podczas gdy w przedmiotowej sprawie J. B. został zatrudniony w celu świadczenia pracy i tę pracę rzeczywiście wykonywał, zaś spółka zatrudniając pracownika miała na celu korzystania z jego pracy - które to okoliczności świadczą nie o pozorności złożonych przez strony oświadczeń woli, lecz o spełnieniu warunku zatrudnienia pracowniczego stanowiącego tytuł ubezpieczenia. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołujący się wskazał przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wskazując, że skarga jest oczywiście uzasadniona przez to, że wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie oczywiście narusza prawo, ponieważ doszło do bezzsadnego przyjęcia, że świadczenie pracy przez wnioskodawcę nic mieściło się w obrębie pracowniczego modelu III USK 371/23 4 zatrudnienia, poprzez uznanie, że istniała pozorność zatrudnienia i brak podporządkowania pracowniczego. W ocenie odwołującego się, Sąd drugiej instancji błędnie uznał, że skoro czynności, do których wykonania wnioskodawca zobowiązał się od 1 września 2019 r. były wykonywane także w okresie przed zawarciem umowy o pracę, to powyższe ma świadczyć o tym że umowa o pracę miała charakter pozorny i była ukierunkowana na uzyskanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Wskazać bowiem należy — że wbrew ocenie Sądu drugiej instancji - wykonywanie pracy przed dniem formalnego rozpoczęcia pracy nie świadczy o fikcyjności zatrudnienia po dniu wskazanym w umowie o pracę, lecz co najwyżej o niedochowaniu obowiązku zawarcia umowy o pracę w formie pisemnej w czasie kiedy praca była rzeczywiście świadczona. Skarżący podkreślił, że pozorność umowy o pracę w rozumieniu art. 83 § 1 kodeksu cywilnego występuje wówczas, gdy strony umowy składając oświadczenia woli, nie zamierzają osiągnąć skutków, jakie prawo wiąże z wykonywanie tej umowy. O tym, że strony istotnie nawiązały umowę o pracę zdecydowało nie tylko zawarcie umowy o pracę, lecz faktyczne i rzeczywiste realizowanie na jej podstawie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy - przede wszystkim świadczenie pracy przez pracownika z zamiarem wykonywania obowiązków pracowniczych, czyli świadczenie pracy podporządkowanej, w charakterze pracownika, w czasie i miejscu oznaczonym przez pracodawcę. Tym samym, w odniesieniu do umowy o pracę pozorność o której mowa w zaskarżonym orzeczeniu ma polegać na tym, że strony nie zamierzały osiągnąć skutków wynikających z tej umowy, i określonych w art. 22 Kodeksu pracy. Z taką sytuacją w niniejszej sprawie nie mamy jednak do czynienia, albowiem do obowiązków J. B. należał nadzór nad całą spółką, handel na rynkach wschodnich, zajmował się sprzedażą, rozmawiał z kontrahentami, współpracował z pracownikami oraz nadzorował produkcję - która to praca była rzeczywiście wykonywana. To zróżnicowanie było widoczne także dla innych pracowników zatrudnionych u płatnika składek. U płatnika składek istniała rzeczywista potrzeba zatrudnienia pracownika na stanowisku dyrektora w związku z planami rozszerzenia działalności spółki na rynek wschodni, zaś odwołujący się miał odpowiednie predyspozycje aby objąć stanowisko dyrektora, dodatkowo III USK 371/23 5 specyfika obowiązków realizowanych na tym stanowisku powodowała, że stosunek pracy łączył autonomiczny model podporządkowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o orzeczenie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania alternatywnie o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od odwołującego się J. B. na rzecz Organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do jej przyjęcia do merytorycznego rozpoznania. Skarga kasacyjna służy realizacji interesu publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Funkcje postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego. Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. i tylko w przypadku przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego, za pomocą jurydycznej argumentacji, że zachodzi publicznoprawna potrzeba rozstrzygnięcia sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej merytorycznym rozpoznawaniu. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie zdołał jednak wykazać spełnienia tej przesłanki. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga III USK 371/23 6 kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się "oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w ujęciu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. rozumie się więc sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wprawdzie wskazuje przepisy prawa materialnego, które jego zdaniem zostały naruszone przez Sąd drugiej instancji tj. art. 83 § 1 kodeksu cywilnego i art. 22 kodeksu pracy jednakże przedstawiona argumentacja zmierza do zakwestionowania ustaleń stanu faktycznego dokonanego przez Sąd Apelacyjny, co nie może być przedmiotem postępowania kasacyjnego. Należy zatem przypomnieć, co było wielokrotnie podkreślane w judykatach Sądu Najwyższego, że do postępowania kasacyjnego nie należy rozstrzyganie sporów o ocenę dowodów ani o prawidłowość ustalenia stanu faktycznego sprawy, którym Sąd Najwyższy na podstawie art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany. Sąd Najwyższy, nie jest sądem faktów, a wyłącznie sądem prawa. III USK 371/23 7 W zakresie jego ustawowych kompetencji nie mieści się korygowanie ustaleń faktycznych lub oceny materiału dowodowego dokonanego przez sąd drugiej instancji (np. wyrok Sądu Najwyższego z 13 listopada 2024 r., III USKP 26/24, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z 30 października 2018 r., I UK 437/17, LEX nr 2570520). Skarżący przedstawiając własną ocenę stanu faktycznego próbuje dowieść, że w okolicznościach sprawy nie zachodziła pozorność stosunku pracy oraz, że stosunek pracy cechowało „autonomiczne podporządkowanie pracownicze” zatem zostały spełnione kryteria stosunku prawnego. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że podporządkowanie jest jedną z najistotniejszych cech stosunku pracy, a jej brak jest wystarczający do uznania, że wykonywana praca nie jest świadczona w ramach stosunku pracy. "Podporządkowanie autonomiczne" polega na wyznaczaniu pracownikowi przez pracodawcę zadań i nieingerowaniu w sposób wykonania tych zadań. Pracownik otrzymuje jedynie zadania do wykonania i samodzielnie decyduje o sposobie ich realizacji. Pracownik świadczący pracę w warunkach podporządkowania autonomicznego sam organizuje sobie pracę oraz nie pozostaje pod stałym i bezpośrednim nadzorem osoby działającej w imieniu pracodawcy. Przejawem podporządkowania pracowniczego w odniesieniu do osób zatrudnionych w warunkach autonomicznego podporządkowania jest uznawane przez doktrynę prawa pracy uprawnienie pracodawcy do wydawania im wiążących poleceń dotyczących pracy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 23 września 2020 r., II UK 374/18, LEX nr 3054509; z 22 września 2020 r., I PK 126/19; OSNP 2021 nr 6, poz. 61; postanowienie Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2021 r., USK 23/21, LEX nr 3112379). W świetle ustaleń faktycznych przeprowadzonych przez sądy meriti w niniejszej sprawie, Sąd Okręgowy stwierdził brak podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca od 1 września 2019 r. pracował w warunkach autonomicznego podporządkowania pracowniczego na rzecz O. albowiem praktycznie sam nadawał kierunek rozwoju spółki, kontrolował jej działalność i nie podlegał pracowniczym ograniczeniom. Sąd drugiej instancji podzielił to stanowisko. Wskazał, że Sąd Okręgowy słusznie oceniał stan faktyczny sprawy pod kątem pozorności zawartej umowy o pracę. Istotne znacznie dla Sądu Apelacyjnego posiadały zeznania III USK 371/23 8 samego wnioskodawcy, który podał, że G. S. nie kontrolowała jego pracy, w spółce była raz w miesiącu i przyjeżdżała do niej, kiedy chciała (k. 75). Powyższa sytuacja nie miałaby racji bytu, gdyby sprzedaż udziału i zmiany zarządu były faktyczne, a nie pozorowane. Trudno bowiem uznać, że faktyczne przejęcie spółki i sprawowanie funkcji jej prezesa nie angażowało sił świadka i było możliwe „na odległość”. Fundamentalna dla meritum sprawy była ta część zeznań wnioskodawcy, w której wskazywał: „ja sam wiedziałem, eo mam robić. (...). sam ustalałem czynności, jakie mam wykonać, aby przysporzyć firmie jak największe zyski” (k. 75 akt sprawy). W ocenie Sądu Apelacyjnego, gdyby wnioskodawca faktycznie był podporządkowany pracowniczo, nie złożyłby zeznań o wskazanej treści. Wykazywały one jednoznacznie, że umowa o pracę była pozorna, a wnioskodawca faktycznie - pomimo przeprowadzenia formalnej sprzedaży udziałów i zmian w składzie zarządu - był podmiotem nią zarządzającym. Istotne pozostawało nadto, że wnioskodawca sprawami spółki zajmował się również w okresach niezdolności do pracy, ponieważ do niego kierowane były telefoniczne zapytania w kwestiach istotnych dla jej funkcjonowania. Mając na uwadze przedstawione argumenty Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. [SOP] r.g.