III USK 443/21

Sygn. akt III USK 443/21 POSTANOWIENIE Dnia 22 czerwca 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek w sprawie z odwołania K. W. i P. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J. o podleganie ubezpieczeniom społecznym i podstawę wymiaru składek, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 czerwca 2022 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołujących się od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 26 lutego 2021 r., sygn. akt III AUa (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od skarżących na rzecz organu rentowego kwoty po 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w (…), wyrokiem z dnia 26 lutego 2021 r., oddalił apelację K. i P. W. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 17 czerwca 2019 r., mocą którego zmieniono decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w J. z dnia 10 kwietnia 2018 r., ustalającej, że P. W. jako osoba współpracująca z prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą K. W., podlega obowiązkowo ubezpieczeniu: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 1 września 2017 r., nadto ustalając podstawę wymiaru składek na wymienione ubezpieczenia w wysokości 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, określonego w trybie art. 19 ust. 10 ustawy z dnia 13 2 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2022 r., poz. 1009, dalej jako ustawa systemowa). Sąd Apelacyjny uznał, że deklarowana przez płatnika za ubezpieczoną jako współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej podstawa wymiaru od 1 września 2017 r. była ewidentnie zawyżona w celu uzyskania wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik odwołujących się, zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, odwołując się do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10, skarżący wskazali na jej oczywistą zasadność. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego od skarżących według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do merytorycznego przyjęcia. Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdy w sprawie doszło do kwalifikowanego oczywistego naruszenia prawa, widocznego od razu, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby głębszej analizy. Konieczne jest zatem wykazanie, że Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepis jasny i jednoznaczny, którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości. Powołana przez skarżących uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r. (II UZP 1/10) dotyczy uprawnienia po stronie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność do zadeklarowania w granicach zakreślonych ustawą dowolnej kwoty jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, wobec czego sposób w jaki realizuje to uprawnienie zależy wyłącznie od jej decyzji. Ingerencja w tę sferę jakiegokolwiek innego podmiotu jest więc niedopuszczalna, chyba że ma wyraźne umocowanie w przepisach. Skarżący nie dostrzegli natomiast, że decyzją z dnia 10 kwietnia 2018 r., organ rentowy stwierdził, że P. W. 3 jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność u płatnika składek K. W. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu. To zaś wskazuje, że istotą sporu było ustalenie czy P. W. posiadała w spornych okresach status osoby współpracującej zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy systemowej, a jeśli tak, to czy deklarowana przez płatnika na jej ubezpieczenie maksymalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne odpowiadała prawu. W razie zaś potencjalnego sądowego ustalenia podlegania spornemu tytułowi ubezpieczeń społecznych dopuszczalna jest w tym samym postępowaniu sądowa weryfikacja zadeklarowanej, a w szczególności oczywiście zawyżonej podstawy wymiaru składek, która decyduje o wysokości świadczeń z ustalonego ubezpieczenia w sposób respektujący nie tylko przepisy i zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ale także zasady solidaryzmu, transparentności i przejrzystości sprawiedliwego systemu oraz funduszu ubezpieczeń społecznych. Jeżeli zatem materiał dowodowy zawiera istotne elementy wymagane do sądowego zweryfikowania kontrowersji dotyczących podlegania spornemu określonemu tytułowi ubezpieczeń społecznych z deklarowaną podstawą wymiaru składek i spodziewanymi z tego tytułu wysokimi świadczeniami z ubezpieczenia społecznego, to sądy ubezpieczeń społecznych są uprawnione do korygowania zadeklarowanej wysokości składek, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostały one opłacone w ewidentnie zawyżonej wysokości z zamiarem oczywistego obejścia prawa w celu nabycia świadczeń w nienależnej wysokości (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2018 r., I UK 208/17, LEX nr 2541912). Ponadto, niekwestionowane jest w orzecznictwie prawo organu rentowego do kontroli samego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym w sytuacji zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego przy dysproporcji wynikającej z niskiego przychodu i zadeklarowania zawyżonej podstawy składek (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 listopada 2017 r., II UK 273/16, OSNP 2018 nr 8, poz. 112; z dnia 6 kwietnia 2017 r., III UK 102/16, LEX nr 2307123; z dnia 8 października 2015 r., I UK 453/14, LEX nr 1917365; z dnia 4 listopada 2015 r., II UK 437/14, LEX nr 1954231). 4 Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach procesu orzeczono w myśl art. 39821 w związku z art. 108 § 1 i art. 98 § 1 k.p.c.