III UZP 1/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: K. Marowski, W. Glabisz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi M. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego w Ch. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Trybunał Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 22 grudnia 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 355 prawa o sądach ubezpieczeń społecznych:"Czy fakt pobierania renty rodzinnej po mężu w minimalnej wysokości zł 700 uzasadnia przyjęcie, że matka nie pozostawała na utrzymaniu syna (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 czerwca 1958 r. - Dz. U. Nr 42, poz. 200)?"udzielił następującej odpowiedzi:Fakt pobierania renty rodzinnej po mężu w minimalnej wysokości 700 zł uzasadnia przyjęcie, że matka nie pozostawała na utrzymaniu syna. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego.Skarżąca, ur. w 1888 r., pobierała od szeregu lat rentę rodzinną po mężu w minimalnej wysokości, ostatnio w kwocie 700 zł. Mieszkała i prowadziła gospodarstwo domowe z synem, kawalerem, pracownikiem niewykwalifikowanym pozwanej Kopalni, zarabiającym 3.300 zł miesięcznie, który zmarł wskutek wypadku przy pracy w dniu 31.III.1969 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Z przepisów art. 6, art. 11 ust. 2 i art. 26 ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy wynika wyraźnie, że prawo do świadczeń w tej ustawie przewidzianych, w szczególności do renty rodzinnej i jednorazowego odszkodowania, mają tylko ci rodzice, którzy spełniają warunki wymienione w art. 35 ustawy o p.z.e., to znaczy którzy 1) w chwili śmierci pracownika pozostawali na jego utrzymaniu (art. 117) i 2) spełniają warunki określone w art. 33 ust. 1 tej ustawy. Skoro zaś ustawa wypadkowa przewiduje, że dla otrzymania świadczeń w tej ustawie przewidzianych, w szczególności także jednorazowego odszkodowania, konieczne jest spełnienie przez rodziców warunków wymienionych w art. 35 ustawy o p.z.e., to do oceny uprawnień tych rodziców do świadczeń z ustawy wypadkowej nie można stosować przepisów prawa cywilnego, dotyczących prawa do odszkodowania, do alimentów itp. Zgodnie z przepisami ustawy o p.z.e. oraz ustawy wypadkowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub zakład pracy nie przejmują wszelkich obowiązków alimentacyjnych, które ciążyły na zmarłym pracowniku, lecz obowiązane są do świadczeń na takich warunkach i w takiej wysokości na rzecz rodziny, jakie są przewidziane w ustawie o p.z.e. i w ustawie wypadkowej. Artykuł 26 ustawy wypadkowej wyraźnie wskazuje na to, że należy stosować przepis art. 35 ustawy o p.z.e., a ten przepis z kolei wskazuje na przepis art. 117 tej ustawy.Przepis zaś art. 117 przewiduje, że Rada Ministrów określa w drodze rozporządzenia, w jakich wypadkach uważa się za spełniony warunek pozostawania na utrzymaniu pracownika. Wreszcie przepis art. 127 ust. 3 ustawy o p.z.e. przewiduje, że do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w ustawie obowiązują przepisy wydane na podstawie dekretu o p.z.e. Nie ulega więc żadnej wątpliwości, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24.VI.1958 r. w sprawie warunków, w jakich uważa się rodziców i męża za pozostających na utrzymaniu pracownika (Dz. U. Nr 42, poz. 200), odmienna zaś interpretacja byłaby interpretacją contra legem.Przepis § 3 pkt 4 tego rozporządzenia głosi, że przyjmuje się, iż rodzice lub mąż nie pozostawali na utrzymaniu pracownika (pracownicy) i że pracownik (pracownica) nie przyczyniał się w sposób istotny do ich utrzymania, jeżeli mąż lub oboje rodzice albo jedno z nich w chwili śmierci pracownika pobierali rentę. Jest zaś wprost oczywiste, że renta rodzinna przewidziana w dekrecie o p.z.e. lub w ustawie o p.z.e. jest rentą w rozumieniu § 3 pkt 4, a tylko nie jest rentą w rozumieniu tego przepisu niskoprocentowa, szczątkowa renta wypadkowa z dawnej ustawy o ubezpieczeniu społecznym z 1933 r. Dlatego też w okresie obowiązywania przepisów powyższego rozporządzenia z 1958 r. Trybunał Ubezpieczeń Społecznych uznawał, że osoba pobierająca rentę rodzinną z dekretu o p.z.e. nie pozostaje na utrzymaniu pracownika (np. w wyroku z dnia 16.XII.1964 r. I Tr 1062/64 itp.). Oczywiste jest też, że skoro § 3 wymienia pod pkt 4 "rentę", to w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy pkt 2 dotyczącego użytkowników gospodarstw rolnych i pkt 3 dotyczącego osób zatrudnionych, a zatem zbędna jest też analiza orzecznictwa Trybunału dotycząca tych obu pkt 2 i 3 paragrafu 3.Pogląd, że przepis § 3 pkt 6 cytowanego rozporządzenia jest wobec stopniowego podnoszenia renty przestarzały i nie nadaje się do praktycznego stosowania, jest nietrafny. W punkcie 4 bowiem mowa jest krótko o "rencie", lecz bez ścisłego określenia jej wysokości, w roku zaś 1958 minimalna renta rodzinna wynosiła 360 zł, a w chwili postawienia zagadnienia prawnego - 700 zł, a zatem stopniowe podwyższanie renty nie zdezaktualizowało tego przepisu.W uzasadnieniu pytania prawnego jest pewna sugestia tego rodzaju interpretacji, że pobieranie renty uzasadnia uznanie, iż rencista nie pozostawał na utrzymaniu pracownika tylko wówczas, gdy renta równała się co najmniej minimalnemu w danym momencie wynagrodzeniu pracowniczemu (w chwili postawienia pytania 850 zł), za czym mają przemawiać względy społeczne, a zwłaszcza postulat jednolitości. Jednakże interpretacja taka nie byłaby zgodna z przepisami cytowanego rozporządzenia, skoro § 4 odmiennie normuje w odrębnych pkt 3 i 4 sytuację rencistów i pracowników. Ponadto również względy społeczne niekoniecznie jednoznacznie przemawiają za sugerowaną interpretacją, przy której rencistka pobierająca rentę rodzinną w kwocie 700 zł miałaby prawo do świadczeń z ustawy wypadkowej, a rencistka pobierająca rentę nieco wyższą, w kwocie 850 zł, prawa takiego nie uzyskałaby. Zresztą - jak już to wyżej wyjaśniono - przepis § 3 pkt 4 niewątpliwie aktualnie obowiązuje, a z przepisu tego w gruncie rzeczy jasno wynika, że osoba pobierająca rentę rodzinną nie może być uważana za pozostającą na utrzymaniu pracownika w rozumieniu art. 35 pkt 1 ustawy o p.z.e., który zgodnie z art. 26 ustawy wypadkowej ma zastosowanie również do osób ubiegających się o rentę lub o jednorazowe odszkodowanie przewidziane w tej ustawie.Z tych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji.